<?xml version='1.0' encoding='UTF-8'?><?xml-stylesheet href="http://www.blogger.com/styles/atom.css" type="text/css"?><feed xmlns='http://www.w3.org/2005/Atom' xmlns:openSearch='http://a9.com/-/spec/opensearchrss/1.0/' xmlns:georss='http://www.georss.org/georss' xmlns:gd='http://schemas.google.com/g/2005' xmlns:thr='http://purl.org/syndication/thread/1.0'><id>tag:blogger.com,1999:blog-1519802498051452113</id><updated>2012-02-12T10:52:19.026-08:00</updated><title type='text'>Continente Africano (N. 57 da Série de 600 Blogs do Painel do Coronel Paim)</title><subtitle type='html'></subtitle><link rel='http://schemas.google.com/g/2005#feed' type='application/atom+xml' href='http://reinodosbichos.blogspot.com/feeds/posts/default'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1519802498051452113/posts/default?max-results=100'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://reinodosbichos.blogspot.com/'/><link rel='hub' href='http://pubsubhubbub.appspot.com/'/><author><name>Blog do Paim</name><uri>http://www.blogger.com/profile/04886160289569279765</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='33' height='29' src='http://1.bp.blogspot.com/_A6q1rtllylY/TDjv98JnznI/AAAAAAAAG0c/EC7T0dlXsNU/S220/edson640x480.jpg'/></author><generator version='7.00' uri='http://www.blogger.com'>Blogger</generator><openSearch:totalResults>60</openSearch:totalResults><openSearch:startIndex>1</openSearch:startIndex><openSearch:itemsPerPage>100</openSearch:itemsPerPage><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1519802498051452113.post-3860674893881002475</id><published>2012-02-12T10:52:00.000-08:00</published><updated>2012-02-12T10:52:06.974-08:00</updated><title type='text'></title><content type='html'>Jornais Online de Todo o Mundo ao Alcance do seu Mouse&lt;br /&gt;Para acessar Jornais de qualquer país do Mundo, basta clicar no seguinte LINK:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://www.netpapers.com/home.cfm"&gt;http://www.netpapers.com/home.cfm&lt;/a&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1519802498051452113-3860674893881002475?l=reinodosbichos.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://reinodosbichos.blogspot.com/feeds/3860674893881002475/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=1519802498051452113&amp;postID=3860674893881002475' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1519802498051452113/posts/default/3860674893881002475'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1519802498051452113/posts/default/3860674893881002475'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://reinodosbichos.blogspot.com/2012/02/jornais-online-de-todo-o-mundo-ao_3956.html' title=''/><author><name>Blog do Paim</name><uri>http://www.blogger.com/profile/04886160289569279765</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='33' height='29' src='http://1.bp.blogspot.com/_A6q1rtllylY/TDjv98JnznI/AAAAAAAAG0c/EC7T0dlXsNU/S220/edson640x480.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1519802498051452113.post-3311918900019764220</id><published>2012-02-12T10:49:00.001-08:00</published><updated>2012-02-12T10:49:23.986-08:00</updated><title type='text'></title><content type='html'>Jornais Online de Todo o Mundo ao Alcance do seu Mouse&lt;br /&gt;Para acessar Jornais de qualquer país do Mundo, basta clicar no seguinte LINK:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;http://www.netpapers.com/home.cfm&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1519802498051452113-3311918900019764220?l=reinodosbichos.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://reinodosbichos.blogspot.com/feeds/3311918900019764220/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=1519802498051452113&amp;postID=3311918900019764220' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1519802498051452113/posts/default/3311918900019764220'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1519802498051452113/posts/default/3311918900019764220'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://reinodosbichos.blogspot.com/2012/02/jornais-online-de-todo-o-mundo-ao.html' title=''/><author><name>Blog do Paim</name><uri>http://www.blogger.com/profile/04886160289569279765</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='33' height='29' src='http://1.bp.blogspot.com/_A6q1rtllylY/TDjv98JnznI/AAAAAAAAG0c/EC7T0dlXsNU/S220/edson640x480.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1519802498051452113.post-7355028383825618848</id><published>2012-02-02T10:17:00.001-08:00</published><updated>2012-02-02T11:08:25.701-08:00</updated><title type='text'>Número de mortos após tragédia no Egito sobe para 79, diz CNN</title><content type='html'>&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;a href="http://2.bp.blogspot.com/-lVeSExQgn2M/TyrfIjn3XYI/AAAAAAAAN6s/bs929sx2fY0/s1600/jogADORES.jpg" imageanchor="1" style="clear:left; float:left;margin-right:1em; margin-bottom:1em"&gt;&lt;img border="0" height="300" width="400" src="http://2.bp.blogspot.com/-lVeSExQgn2M/TyrfIjn3XYI/AAAAAAAAN6s/bs929sx2fY0/s400/jogADORES.jpg" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;02 de fevereiro de 2012 • 10h24 • atualizado às 10h33&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Jogadores do Al-Ahly correm para fugir da fúria dos torcedores do Al-Masry&lt;br /&gt;Foto: AFP&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Comentar3&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;De acordo com a rede americana CNN, o número de mortos após a briga entre torcidas do Al-Masry e o Al-Ahly nesta quarta-feira, no Egito, subiu para 79 pessoas, segundo autoridades locais.&lt;br /&gt;Com a tragédia sob investigação do Conselho Supremo das Forças Armadas, que governa o país após a saída do ex-presidente Hosni Mubarak em 2011, centenas de pessoas foram até a Praça Tahrir, no Cairo, condenando a Junta Militar pelo episódio. Muito deles usavam camisas do Al-Ahly, que teve a grande maioria das vítimas em Port Said, local da partida, válida pelo Campeonato Egípcio.&lt;br /&gt;No confronto que se seguiu, torcedores do Al-Masry invadiram o campo e tentaram acuar jogadores e torcedores em seu estádio. Segundo Ahmed Saeed, funcionário do gabinete do governador de Port Said, muitos dos mortos teriam caído das arquibancadas do próprio estádio.&lt;br /&gt;Porém, torcedores do Al-Ahly relatam que a polícia local deixou a proteção que separava as duas torcidas vulnerável propositalmente, permitindo a invasão da torcida local, em maior número, munida de pedras, garrafas, facas, espadas e armas de fogo contra os visitantes e os atletas dentro de campo, que tiveram que se abrigar nos vestiários. Além disso, os portões de saída do local não foram abertos pelas autoridades, o que contribuiu o aumento do número de vítimas.&lt;br /&gt;Porém, segundo o Ministro do Interior do Egito, Mustapha Marwan, a autoria da incitação à violência foi causada por grupos políticos organizados, garantindo que os policiais tentaram contê-los e prendendo 47 suspeitos logo pouco depois do tumulto consumado.&lt;br /&gt;ASSISTA AO VÍDEO&lt;br /&gt;VEJA AS FOTOS&lt;br /&gt;mais notícias de futebol »&lt;br /&gt;Terra&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1519802498051452113-7355028383825618848?l=reinodosbichos.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://reinodosbichos.blogspot.com/feeds/7355028383825618848/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=1519802498051452113&amp;postID=7355028383825618848' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1519802498051452113/posts/default/7355028383825618848'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1519802498051452113/posts/default/7355028383825618848'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://reinodosbichos.blogspot.com/2012/02/blog-post.html' title='Número de mortos após tragédia no Egito sobe para 79, diz CNN'/><author><name>Blog do Paim</name><uri>http://www.blogger.com/profile/04886160289569279765</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='33' height='29' src='http://1.bp.blogspot.com/_A6q1rtllylY/TDjv98JnznI/AAAAAAAAG0c/EC7T0dlXsNU/S220/edson640x480.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://2.bp.blogspot.com/-lVeSExQgn2M/TyrfIjn3XYI/AAAAAAAAN6s/bs929sx2fY0/s72-c/jogADORES.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1519802498051452113.post-8202333916954203167</id><published>2012-01-24T10:32:00.001-08:00</published><updated>2012-01-24T10:32:49.280-08:00</updated><title type='text'></title><content type='html'>A Amazônia Azul: O Mar que nos Pertence - Almirante Guilherme Mattos de Abreu&lt;br /&gt;A Amazônia Azul: O Mar que nos Pertence&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;http://energia-securanza.blogspot.com/2010_01_01_archive.html&lt;br /&gt;Energía e Geopolítica&lt;br /&gt;-&lt;br /&gt;A Amazônia Azul: O Mar que nos Pertence&lt;br /&gt;Almirante Guilherme Mattos de Abreu&lt;br /&gt;Para muitos, o tema Amazônia Azul conflita com a Amazônia. Na verdade, isto não ocorre. Se verificarmos as prioridades estabelecidas na legislação, no caso, na Política de Defesa Nacional (PDN) b, veremos que o documento atribui primazia à “O ENCONTRO DE DUAS AMAZÔNIAS” foi promovido pelo Centro de Atividades Externas da Escola Superior de Guerra. &lt;br /&gt;Foi aberto pelo General-de-Exército José Benedito de Barros Moreira – Comandante da Escola, (fundador do CEPEN).&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Na Amazônia Verde, a presença da Marinha é muito discreta. Ali, indiscutivelmente, é predominante a ação do Exército e da Força Aérea. Isso é ditado pelo ambiente. Por outro lado, a Marinha, ainda que presente na Amazônia, tem que cuidar dos interesses do Brasil no Oceano.&lt;br /&gt;Em um enfoque estratégico, a grande área de interesse denominada Atlântico Sul estende-se do Continente Antártico ao hemisfério norte, à altura do paralelo 16º N. Evita-se, deste modo, dividir-se artificialmente um dos mais significativos componentes geoestratégicos da região, que é o estreito de cerca de 1750 milhas náuticas entre o Nordeste brasileiro e o saliente africano. Também não se pode esquecer que uma parte do Brasil encontra-se no hemisfério norte.&lt;br /&gt;O oceano não separa – une. Para leste, essa área de interesse vai até a África. Aqui, aplica-se um secular conceito inglês: “onde houver um país que faça margem ao oceano, esse país faz fronteira com a Inglaterra”. Portanto, os países africanos que margeiam o Oceano Atlântico são os nossos vizinhos na fronteira oriental.&lt;br /&gt;Este é um dos motivos relevantes porque o Brasil mantém laços fortes com os países africanos. Na África, estamos, por exemplo, ajudando a organizar a Marinha da Namíbia. Para um brasileiro, é emocionante visitar a Base Naval de Walvis Bay e ser recebido por oficiais e praças trajando uniformes iguais aos da Marinha do Brasil, seguindo o mesmo cerimonial adotado em nosso país, utilizando nossas gírias e terminologia – uma pequena amostra que exterioriza o desenvolvimento de um bom relacionamento e empatia.&lt;br /&gt;A Política de Defesa Nacional atribui prioridade, também, às áreas vitais, que são aquelas em que existe concentração dos poderes político e econômico. No Brasil, observamos que cerca de 90% do petróleo é produzido no mar. O restante é produzido em terra, em sua maior parte nas áreas costeiras – ou seja, próximas ao mar. Cerca de 80% da população concentra¬se em uma faixa de duzentos quilômetros do litoral, ao alcance de ações vindas do mar. É lógico inferir que a maior parte dos poderes econômico e político encontra-se nessa faixa, a qual reúne inúmeras regiões classificáveis como vitais.&lt;br /&gt;Tais aspectos indicam que há uma concentração de macrovalores ao alcance de ações vindas do mar.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Amazônia Azul. Fonte: Site Poder Naval&lt;br /&gt;Conclui-se que, em sentido amplo, a área costeira e a área marítima marginal ao Continente -e que constitui a denominada Zona Econômica Exclusiva (ZEE) – inserem-se no conceito de área vital. Essa ZEE, com alguns acréscimos, é denominada Amazônia Azul. Mais adiante veremos o que é ZEE, quais foram esses acréscimos e o porquê da denominação Amazônia Azul.&lt;br /&gt;Antesdeprosseguirmos,faz-senecessárioapresentarosconceitos de segurança e defesa, pois ambos permearão a abordagem.&lt;br /&gt;A PDN (Política de Defesa Nacional) aponta que, no passado, a segurança era vista somente pelo ângulo da confrontação entre Estados, ou seja, pela necessidade básica de defesa externa. À medida que as sociedades se desenvolveram, novas exigências foram agregadas. Gradualmente, o conceito de segurança foi ampliado, abrangendo os campos político, militar, econômico, social, ambiental e outros.&lt;br /&gt;As medidas que visam à segurança são de largo espectro, envolvendo, além da defesa externa: defesa civil; segurança pública; políticas econômicas, de saúde, educacionais, ambientais e outras áreas, as quais, em sua maior parte, não são tratadas por meio dos instrumentos político-militares. Pode, ainda, ser enfocada a partir do indivíduo, da sociedade e do Estado, do que resultam definições com diferentes perspectivas.&lt;br /&gt;Em linhas gerais, segurança é a condição em que o Estado, a sociedade ou os indivíduos não se sentem expostos a riscos ou ameaças, enquanto que defesa é ação efetiva para se obter ou manter o grau de segurança desejado.&lt;br /&gt;Especialistas convocados pela Organização das Nações Unidas (ONU), no ano de _990, definiram a segurança como “uma condição pela qual os Estados consideram que não existe perigo de uma agressão militar, pressões políticas ou coerção econômica, de maneira que podem dedicar-se livremente a seu próprio desenvolvimento e progresso”.&lt;br /&gt;A PDN adotou os seguintes conceitos:&lt;br /&gt;I -Segurança é a condição que permite ao País a preservação da soberania e da integridade territorial, a realização dos seus interesses nacionais, livre de pressões e ameaças de qualquer natureza, e a garantia aos cidadãos do exercício dos direitos e deveres constitucionais;&lt;br /&gt;II -Defesa Nacional é o conjunto de medidas e ações do Estado, com ênfase na expressão militar, para a defesa do território, da soberania e dos interesses nacionais contra ameaças preponderantemente externas,&lt;br /&gt;potenciais ou manifestas.&lt;br /&gt;Como isso a Amazônia, com área superior a metade do território nacional, ainda que possa ser protegida e explorada economicamente, dentro de condições que assegurem a preservação do meio ambiente, como estabelece a Constituição, passa a valer proporcionamente muito pouco, em termo mensuráveis e práticos, para o brasileiro.&lt;br /&gt;Na Amazônia Azul, como veremos a seguir, o Brasil também apresenta demandas importantes no que se refere à segurança.&lt;br /&gt;Também veremos que, na Amazônia Azul, em pleno século XXI, essa proeza chamada Brasil estabelece os seus limites orientais a sua última fronteira.&lt;br /&gt;Um pouco de história&lt;br /&gt;O Brasil nasceu do mar! Trata-se de uma afirmativa por demais óbvia. Todos sabemos que os nossos descobridores chegaram pelo mar. Mas é importante visualizar-se o fato histórico por um outro prisma. O Brasil é uma proeza histórica, fruto de um empreendimento do qual não faltou visão de futuro, muito estudo, obstinação, sacrifício, fé e coragem ao longo de séculos.&lt;br /&gt;Ao pesquisarmos a história das Grandes Navegações Portuguesas, podemos colocar o início do processo no longo reinado de D. Diniz entre outras iniciativas, deu continuidade ao plantio dos pinhais em Leiria (ainda hoje existentes), iniciado por seu pai, D. Afonso III, com o propósito de proteger as plantações dos avanços das dunas, mas que – logo se verificou -poderiam ser utilizados como fonte de matéria prima para a construção de embarcações. Criou uma armada destinada a proteger a costa dos ataques dos piratas e organizou a construção naval e o ensino das técnicas de navegação e de táticas de luta no mar.&lt;br /&gt;O fato é que Portugal com muito menos poderia se contentar, mas escolheu perseguir a grandeza!&lt;br /&gt;No século XVI, o recém-descoberto Brasil logo despertou a cobiça estrangeira. O período colonial é permeado por confrontos freqüentes, onde o mar sempre esteve presente, seja como cenário de luta ou como via para o apoio logístico das forças pelejando em terra.&lt;br /&gt;As providências luso-espanholas para recuperar Pernambuco dos holandeses, por exemplo, incluíram o envio de três esquadras ao Brasil. Na época, ocorreram grandes batalhas navais, como o Combate de Abrolhos, e a Batalha Naval de 1640, no Nordeste, da qual participaram 66 navios e embarcações luso-espanholas e 15 holandesas. Por vezes, os combates contavam com o concurso dos indígenas, como ocorreria na Baía de Guanabara em 1567, ocasião em que índios formaram ao lado dos portugueses, reforçando-lhes a esquadra com embarcações a remo e contribuindo para a expulsão dos invasores.&lt;br /&gt;Mas, em 1580, ocorreu um episódio marcante, que teria profundos reflexos na construção de nosso país: A União Ibérica. Em decorrência do falecimento do Rei D. Sebastião I (1578), sem deixar herdeiros diretos, Portugal e Espanha passam a ter um único rei. Note-se que se configurou o que, em monarquias, denomina-se “união pessoal”, onde dois ou mais estados são governados por um mesmo soberano, mas permanecem independentes.&lt;br /&gt;Temos, como conseqüência, as invasões holandesas (visto que os inimigos de Espanha passaram a ser inimigos de Portugal) e o início da expansão territorial da colônia, pois, na prática, inibiram-se os entraves em se ultrapassar o limite estabelecido em Tordesilhas, que delimitava a fronteira com a possessão espanhola.&lt;br /&gt;Bandeirantes e entradistas, partindo principalmente de São Paulo, incursionaram pelo interior, estabelecendo estações de apoio, que evoluiriam para cidades e posições fortificadas. Algumas dessas últimas virariam fortes, ao longo da imensa região centro-oeste.&lt;br /&gt;Nessa época, ocorreu um episódio relativamente pouco conhecido. Trata-se da expedição de Pedro Teixeira. Evento que dá início a uma história que, de certo modo, liga as duas “Amazônias”.&lt;br /&gt;Em 1616, alguns padres e soldados espanhóis chegam a Belém, vindos do Equador, onde, atacados pelos índios Encabelados, fugiram por um caminho não usual, descendo o Rio Amazonas. Pediram auxílio ao Governador do Grão-Pará, Jacomé Raimundo de Noronha, que decidiu enviar uma expedição rio acima. Confiou o comando da empreitada a Pedro Teixeira -um militar português que, desde a campanha do Maranhão (1616), se destacara no combate a invasores holandeses, franceses, irlandeses e ingleses na região da foz do Amazonas.&lt;br /&gt;O governador era um homem de visão e vislumbrara no episódio uma oportunidade para alargar o domínio português. Por iniciativa própria, dá ordens a Pedro Teixeira para que coloque marcos em nome da coroa portuguesa na região a ser explorada.&lt;br /&gt;São feitos como esses que, mais tarde, vão delinear o contorno do Brasil. No século seguinte, o diplomata Alexandre de Gusmão, um brasileiro a serviço da Corte portuguesa, lideraria as negociações que levariam à assinatura do Tratado de Madrid (1750), o qual teria como base o princípio do uti possidetis. Foram as estações de apoio e fortificações implantadas pelos exploradores e os pontos assinalados por Pedro Teixeira que serviriam como referência para a aplicação do uti possidetis no Continente. O Tratado não durou muito, mas implantou o princípio que serviria como referência para os tratados subseqüentes entre Portugal e Espanha.&lt;br /&gt;Aqui vale um questionamento: Ao longo de nossa história, muito se fala sobre a série de conflitos na região do Prata. As lutas no norte pouco aparecem. Como é que a Amazônia – equivalente à metade do território nacional -foi preservada como brasileira?&lt;br /&gt;A Amazônia brasileira foi preservada graças ao controle do acesso ao Rio Amazonas, por meio de fortificações em terra e de forças navais na região da foz e área marítima adjacente. A Marinha Portuguesa passou a ter unidades em caráter permanente na região a partir de 1718, quando foi criada a Divisão Naval do Norte, com sede em Belém.&lt;br /&gt;Portanto, a Amazônia continuou brasileira porque se conseguiu controlar o seu acesso a partir do mar, ou seja, por ações em sua interface com a Amazônia Azul. Ainda hoje, a despeito de o desenvolvimento tecnológico ter criado novas variáveis, o controle da foz do rio Amazonas mostra-se vital para a proteção da região.&lt;br /&gt;A vulnerabilidade a ataques vindos do mar para os países que margeiam o Atlântico Sul é intuitiva e histórica. Desde o século XVI, toda a coerção de conteúdo militar, exercida por alguma potência do norte foi conduzida a partir do mar, tendo como objetivo primeiro as comunicações marítimas e o litoral. Das incursões dos piratas e corsários no período colonial, até os ataques dos submarinos do Eixo na Segunda Guerra Mundial, passando pelas agressões isoladas promovidas pela Marinha Britânica no século passado, assim tem sido e nada do que preconiza a nova ordem nos leva a crer que será diferente no futuro. As possíveis intervenções por razões econômicas, respaldadas pelo ”dever de ingerência”, sob a capa de razões éticas, defesa da humanidade ou do meio ambiente virão, com certeza, pelos caminhos do mar.e&lt;br /&gt;A Amazônia brasileira seria preservada graças ao controle do acesso ao Rio Amazonas, por meio de fortificações em terra e de forças navais. Portanto, a Amazônia continuou brasileira por ações em sua interface com a Amazônia Azul.&lt;br /&gt;Passemos ao século XX -para a Segunda Guerra Mundial. Naquela época, o Brasil importava praticamente tudo que era necessário para a vida moderna. Além disso, éramos, na prática, um arquipélago, pois não possuíamos vias terrestres de qualidade. O país praticamente parou, ao se restringir o tráfego marítimo em decorrência da ação de submarinos alemães e italianos.&lt;br /&gt;A memória nacional pouco destaca o que se viveu nessa fase. O país aparenta não ter sentido muito o problema. As características da população podem justificar esse desconhecimento: éramos pouco mais de 41 milhões de habitantes (1940), dos quais menos de um terço residiam em área urbana; 56% dos indivíduos com mais de quinze anos eram analfabetos . As pessoas que viviam na zona rural, naquele tempo, tinham poucas exigências e gozavam de relativa auto suficiência; e os analfabetos têm dificuldades para interpretar fatos e se manterem informados, bem como para registrar e preservar as suas experiências.&lt;br /&gt;Na Guerra, nós perdemos cerca de 1.500 brasileiros no mar, sendo que 501 eram passageiros de navios mercantes. Ao todo, as embarcações civis (quase todas navios mercantes, sendo que dezenove antes da declaração de guerra) foram afundadas por ação de submarinos alemães ou italianos, no exterior ou navegando próximo ao litoral brasileiro. Inúmeros navios mercantes foram avariados por ataques ou em acidentes devido à navegação em situações-limite (em águas rasas para evitar ataques; navegando muito próximos e com luzes de navegação apagadas nos comboios, o que facilitava a ocorrência de colisões; etc.). A Marinha do Brasil (MB) perderia três navios de guerra e 486 militares no conflito.&lt;br /&gt;A história de Pirapora, Minas Gerais, registra que, durante a Segunda Guerra Mundial, o movimento na cidade, aumentou significativamente. É que, por segurança e, certamente, por carência de meios, passou a ser atraente viajar entre o Sudeste e o Nordeste pelo Rio São Francisco. Naquela época, chegava¬se de trem à Pirapora; descia-se o rio até Juazeiro ou Petrolina, de onde se prosseguia de trem. O quase centenário Vapor “Benjamim Guimarães”, de propulsão a roda e ainda em atividade, é testemunha daquele tempo. Entre 15 e 19 de agosto de 1941, um único submarino alemão (U-507) afundou, na costa do nordeste (Bahia e Sergipe), cinco navios mercantes, matando 607 pessoas entre passageiros e tripulantes. Na ocasião, uma unidade de artilharia estava sendo transferida para o Nordeste e muito militares do Exército pereceram.&lt;br /&gt;Note-se que o Brasil perdeu nesses poucos dias, por ação de um único submarino, mais vidas do que perderia na Itália durante a Guerra. E esse submarino tinha uma tripulação em torno de 55 homens, apenas!&lt;br /&gt;Foram as ações do U-507 que levaram o Brasil à Guerra. Em 11 de agosto de 1941 o governo brasileiro reconheceu o estado de beligerância com a Alemanha e Itália, que evoluiu para Estado de Guerra, em 11de agosto.&lt;br /&gt;Poderia ser muito pior! A Alemanha planejava desencadear uma operação no litoral brasileiro com diversos submarinos. Incluiria, não só ataques aos navios em trânsito, mas também bombardeios a portos e navios atracados, à semelhança do que realizara no Caribe algum tempo antes. Razões de natureza logística, como a indisponibilidade de navios reabastecedores, impediu a realização de um ataque de tal envergadura, que por fim, limitar-se-ia à ação do U-507.&lt;br /&gt;Na Guerra, as perdas só não foram maiores por causa do sistema de comboios adotado pelos Aliados (do qual a MB participou escoltando mais de 1.000 navios), o que permitiu ao país assegurar o suprimento do material vital que necessitava.&lt;br /&gt;A Marinha envolveu-se nesse conflito por mais tempo que o próprio país, uma vez que sua participação iniciou-se em Outubro de 1941, com o posicionamento da Corveta “Camaquã” em patrulha no Nordeste; e só terminaria alguns meses após o fim da Guerra, depois de assegurado que o Atlântico Sul estava efetivamente livre de submarinos desinformados do término do conflito.&lt;br /&gt;É importante destacar, ainda, que a Segunda Guerra Mundial encontrou a Marinha em situação material bastante precária -principalmente para enfrentar submarinos -devido ao abandono que fora relegada pelos governos. Foi com enorme esforço e com auxílio norte-americano que, em pouco tempo, conseguiu-se dispor de uma força de navios anti-submarino bem equipados e aguerridos.&lt;br /&gt;Trata-se de situação recorrente na História do Brasil. Fruto de deficiente análise estratégica, a Marinha Imperial viu-se compelida a travar a Guerra da Tríplice Aliança despreparada para combates em cenário fluvial -o que contribuiria para o prolongamento do conflito, ao impedir o aproveitamento do êxito da vitória na Batalha Naval de Riachuelo (11de junho de 1865). O despreparo apareceria novamente quando, também em decorrência do afundamento de navios mercantes, o Brasil ingressou na Primeira Guerra Mundial.&lt;br /&gt;O resultado devastador da ação do submarino alemão U-507 em agosto de 1941 destaca a importância desse meio. O submarino é, de longe, a maior ameaça existente no mar. Oculto nas profundezas e tendo o próprio meio ambiente como aliado, esse tubarão de aço fez surgir a mística do combatente solitário, caçador, que faz a hora e tem no ataque a sua única forma de agir. Sua presença acarreta tal grau de incerteza, que obriga os adversários a constituírem forças expressivas para – com discutíveis chances – poder enfrentá-lo. Por essa superioridade intrínseca, o submarino vem sendo empregado, por excelência, como a principal arma de dissuasão dos países cuja estratégia global se insere no contexto defensivo, como é o caso do Brasil. Eles não podem exercer o domínio do mar, mas impedem que outros países o façam.&lt;br /&gt;Passemos ao ano de 1961, para um episódio denominado “Guerra da Lagosta”.&lt;br /&gt;Ainda que tenha sido batizada como “guerra”, o que ocorreu foi uma crise decorrente de um conflito de interesses que chegaria a seu ápice em Fevereiro de 1961. Crise essa freqüente e injustamente ridicularizada. Entretanto, o evento merece ser encarado com maior seriedade e atenção, principalmente pelas lições que encerra. Destaca-se que foi um confronto que envolveu um tema ambiental, possivelmente, o primeiro com essa característica em que o Brasil se envolveu.&lt;br /&gt;O fato gerador foi a presença de barcos de pesca franceses capturando lagostas na costa do Nordeste, fora do Mar Territorial. Os franceses defendiam a tese que a lagosta nadava e era um recurso da água; portanto, poderia ser pescada. Para o Brasil, a lagosta necessitava manter-se em contato físico com o fundo, logo era um recurso da plataforma continental, e como tal, pertencia ao país costeiro.&lt;br /&gt;Note-se que o Brasil quase chegou ao enfrentamento bélico, não só para preservar um recurso econômico existente em sua plataforma continental, mas também, à luz dos argumentos empregados, para proteger o seu habitat, que os franceses já teriam impactado em outras áreas, devido às técnicas de captura que empregavam.&lt;br /&gt;Eles pescavam arrastando redes no fundo do mar, sistema que não é seletivo, pois pega tudo o que encontra: lagostas ovadas ou muito pequenas e outros espécimes, tanto da flora quanto da fauna marinha. No processo, o que não servia era devolvido à água. Em suma: um desastre ecológico.&lt;br /&gt;Houve acusações – comprovadas por ocasião das inspeções em barcos franceses apresados – de que as redes também capturavam e destruíam os dispositivos artesanais de pesca dos pescadores brasileiros.&lt;br /&gt;A crise foi um problema bastante grave, com condução por vezes deficiente por parte dos diversos atores envolvidos. Poderia evoluir para um confronto militar, uma vez que unidades da Marinha Francesa estavam relativamente próximas, realizando exercícios de adestramento de rotina nas costas do Senegal. Tanto que a escalada da crise ocorreu em decorrência do presidente De Gaulle decidir enviar um dos navios de guerra que participava do adestramento (o Contratorpedeiro “Tartu”) para proteger os barcos de pesca franceses. Daí a reação brasileira de enviar navios da Esquadra do Rio de Janeiro para o Nordeste, a qual seria acompanhada por uma mídia alvoroçada.&lt;br /&gt;A conformação de nossas fronteiras&lt;br /&gt;Hoje em dia, o Brasil possui as suas fronteiras terrestres perfeitamente definidas.&lt;br /&gt;Foram estabelecidas ao longo de um processo que culminou com as ações de José Maria da Silva Paranhos Júnior, o Barão de Rio Branco, em sua gestão como Ministro das Relações Exteriores.&lt;br /&gt;O Barão do Rio Branco lançava mão de todas as expressões do poder. Ele aplicava o “poder suave”, fundamentado em seu extenso conhecimento e cultura. Era um homem muito estudioso, capaz de apresentar, na mesa de negociações, argumentos e documentos difíceis de contestar. Ele também conseguiu o respaldo do poder econômico nacional, obtendo recursos para fazer concessões à Bolívia e para indenizar o Bolivian Syndicate, que detinha a concessão das terras hoje acreanas.&lt;br /&gt;Rio Branco também procurou obter o respaldo de um poder militar, que então era insuficiente e que, portanto, necessitava ser ajustado para um nível que conferisse credibilidade. No longo período em que o Barão exerceu o cargo de Ministro, reestruturou-se o Exército e modernizou-se a Marinha, por sinal, então muito deteriorada, em função dos conflitos internos que ocorreram no início da República. O Barão entendia que era preciso ter a capacidade de mostrar cara feia ao oponente; defendia a tese de que era necessário ser forte para ser pacífico.&lt;br /&gt;A Amazônia Azul&lt;br /&gt;E as fronteiras marítimas? Historicamente, as fronteiras marítimas evoluíram em função dos avanços tecnológicos e do conhecimento. Houve época, que eram referenciadas ao alcance do tiro de canhão – três milhas marítimas (uma milha marítima é equivalente a 1.851metros).&lt;br /&gt;Mais tarde, em alguns países, passou-se a seis ou a doze milhas. Os recursos da plataforma continental, que é a extensão da massa continental sob o mar, pertenciam ao país costeiro, até duzentas milhas. Por ocasião da Guerra da Lagosta (1961), o Brasil adotava três milhas de Mar Territorial, doze milhas de Zona Contígua l e até duzentas milhas de plataforma continental. Nos anos setenta, alguns países (inclusive o Brasil) tentaram impor um Mar Territorial de duzentas milhas, o que foi motivo de muita discussão no cenário internacional.&lt;br /&gt;Na situação atual, em consonância com a Convenção das Nações Unidas sobre os Direitos do Mar (CNUDM – 1981), temos: até doze milhas, o Mar Territorial, onde o estado costeiro exerce soberania plena em relação às águas, solo, subsolo e espaço aéreo sobrejacente. A partir do limite exterior do Mar Territorial, o estado costeiro não mais exerce soberania, mas jurisdição sobre os diversos espaços marítimos, nos termos da Convenção. Seguem¬se doze milhas de Zona Contígua, que se superpõe, nesta faixa, à Zona Econômica Exclusiva (ZEE), a qual se estende do limite do Mar Territorial até duzentas milhas, ou seja, por uma extensão de 188 milhas.&lt;br /&gt;Na Zona Econômica Exclusiva, o estado costeiro exerce direitos de soberania para fins de exploração e aproveitamento, conservação e gestão dos recursos naturais vivos e não-vivos das águas, do solo e do subsolo marinhos e, no que se refere a outras atividades, para exploraçãoe aproveitamento econômicos,como a geraçãode energia a partir da água, de correntes marítimas e ventos; e jurisdição, no que se refere à instalação e utilização de ilhas artificiais, instalações e estruturas (plataformas de petróleo, por exemplo), investigação científica marinha e proteção e preservação do meio marinho.&lt;br /&gt;Em alto mar, existe a denominada Área, onde não há jurisdição nacional. Pela Convenção a Área e seus recursos são patrimônio da humanidade e qualquer país pode exercer os direitos de exploração econômica, mediante ajustes com a Autoridade Internacional dos Fundos Marinhos, que tem sede na Jamaica.&lt;br /&gt;A Convenção das Nações Unidas sobre os Direitos do Mar estabeleceu normas relevantes. Entrou em vigor em novembro de 1994, após ser depositado o instrumento de ratificação pela Guiana, o sexagésimo país a assinar a Convenção. Atualmente, cerca de 150 países aderiram à Convenção.&lt;br /&gt;Uma parte importante da Convenção é a de número VI, onde encontramos que, quando um Estado costeiro tiver a intenção de estabelecer o limite exterior de sua Plataforma Continental (PC) além das 200 milhas marítimas (até 350 milhas), apresentará à Comissão de Levantamento da Plataforma Continental (CLPC) da ONU as características de tal limite, juntamente com informações científicas e técnicas de apoio.&lt;br /&gt;Estabeleceu-se, ainda, o prazo de até dez anos, após a entrada em vigor da Convenção, para que fosse apresentada a reivindicação à Comissão de Limites da Plataforma Continental da Organização das Nações Unidas.&lt;br /&gt;Aqui se vislumbrou uma oportunidade de expansão, que os brasileiros souberam aproveitar. Trata-se de um daqueles eventos que não ganham repercussão quando implementados, mas que só a história é capaz de julgar a relevância.&lt;br /&gt;Mas o que foi escrito até agora pode não ter grande significado para quem não está familiarizado com o tema. Vamos abordá-lo de forma mais simples. Como é o fundo do mar?&lt;br /&gt;O fundo do mar é, em linhas gerais, um grande declive. A uma distância variável da costa, ocorre um mergulho para as grandes profundidades. Obviamente, o fundo do mar é irregular e repete o relevo presente na superfície dos continentes. Ali temos planícies, vales e montanhas. Eventualmente, as elevações afloram a superfície, formando ilhas ou simples rochedos; ou chegam próximo à superfície, formando o que os navegantes batizaram de “alto fundo”, que podem ser perigosos à navegação, quando muito rasos.&lt;br /&gt;A novidade é que, a partir da entrada em vigor da Convenção, caso a plataforma continental exceda as 200 milhas, o país costeiro passou a poder reivindicar os recursos do subsolo e do leito marinho na extensão excedente (até 350 milhas) devendo apresentar essa reivindicação à Comissão de Limites da ONU, em prazo determinado (os recursos da água não estão incluídos). O prazo limite original de dez anos após a entrada em vigor da Convenção (portanto, a contar de 1994), posteriormente, foi estendido, uma vez que a maior parte dos países não conseguiu apresentar as suas reivindicações na moldura de tempo estabelecida.&lt;br /&gt;Mencionou-se que, nessa Convenção, vislumbrou-se uma oportunidade. Ao longo de dez anos, desde 1987, a Marinha e a Petrobrás, com o auxílio da comunidade científica, desenvolveram um trabalho de levantamento intenso e acurado, denominado Levantamento da Plataforma Continental -LEPLAC, de modo a delimitar o relevo submarino, para que o Brasil pudesse reivindicar essa área excedente à linha de 200 milhas.&lt;br /&gt;Em setembro de 2004, já no limiar do prazo original, o Brasil apresentou a sua proposta, sendo o segundo país a fazê-lo. A proposta ainda hoje está em avaliação na ONU. Trata-se do ônus do pioneirismo. Volta e meia,a Comissão retorna com perguntas e pedidos de esclarecimento.&lt;br /&gt;Novas reuniões estão previstas.&lt;br /&gt;A proposta brasileira é ao mesmo tempo grandiosa e relativamente incontroversa, uma vez que, nas distâncias envolvidas, não existem territórios pertencentes a outros Estados e o Brasil se acertou com os vizinhos – Uruguai e França (a Guiana Francesa é um départements d’outre-mer – estado ultramarino – da França). Mesmo que não seja aceita em sua plenitude representará ganho considerável.&lt;br /&gt;Em vista das dificuldades observadas por países como a Rússia em sua demanda, alguns Estados estão apresentando as propostas em conjunto, aparando, antecipadamente, as possíveis arestas existentes. Um detalhe importante é que, como poucos respeitaram o prazo dedeza no se hoje correm para recuperar o tempo perdido, abriu-se uma oportunidade de negócios muito interessante para o Brasil: assessorar outros paises na delimitação de sua plataforma continental.&lt;br /&gt;Cabe destacar, ainda, a ampliação decorrente do guarnecimento permanente por pesquisadores, de uma Estação Científica no Arquipélago de São Pedro e São Paulo, que até recentemente era desabitado. A presença humana no arquipélago permitiuoestabelecimento de uma ZEE de 450.000km2, representando um acréscimo equivalente à área do Estado da Bahia.&lt;br /&gt;O relevo submarino da costa brasileira, conforme levantado pelo LEPLAC.&lt;br /&gt;O somatório das áreas inseridas no contorno das duzentas milhas em relação ao continente e ilhas oceânicas, acrescido da área adicional reivindicada entre 200 e 350 milhas, perfaz um total de 4.451.766 km2, da mesma ordem de grandeza da área da Amazônia. É como se tivéssemos uma outra Amazônia!&lt;br /&gt;Fruto dessa analogia, o Almirante-de-Esquadra Roberto de GUIMARÃES CARVALHO, então Comandante da Marinha, escreveu um artigo no jornal Folha de São Paulo m (25 de fevereiro de 2004), onde, entre outros argumentos, apontava que “há uma outra Amazônia, cuja existência é, ainda, tão ignorada por boa parte dos brasileiros quanto o foi aquela por muitos séculos. Trata-se da Amazônia Azul, que, maior do que a verde, é inimaginavelmente rica. Seria, por todas as razões, conveniente que dela cuidássemos antes de perceber-lhe as ameaças.”&lt;br /&gt;A partir daí, a expressão Amazônia Azul passou a ser utilizada com freqüência. É empregada em documentos formais, como, por exemplo, na Política de Defesa Nacional.&lt;br /&gt;O relevante desse tópico é que, decorrido um século do estabelecimento de nossas fronteiras terrestres, estamos traçando a nossa última fronteira – a fronteira marítima.&lt;br /&gt;Aspectos Estratégicos&lt;br /&gt;Passemos aos aspectos estratégicos relacionados ao Atlântico Sul, mais precisamente à Amazônia Azul.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Zonas Econômicas Exclusivas (ZEEs) no Atlântico Sul. Mapa elaborado por Lucas K. Oliveira&lt;br /&gt;A presença britânica&lt;br /&gt;Esse imenso Oceano, até as costas da África, parece um grande vazio. Mas não é! A Grã-Bretanha, por exemplo, está presente, de posse de um cordão de ilhas oceânicas das quais as mais importantes são Ascensão, onde existe uma base militar, e o Arquipélago das Malvinas ou Falklands, militarmente guarnecido, inclusive com a presença de ao menos um navio de guerra, obedecendo a um sistema de revezamento. A partir de Ascensão, é possível controlar o tráfego oceânico no estreitamento existente entre o Nordeste brasileiro e a costa ocidental africana. Na Guerra das Malvinas (1982), Ascensão foi ponto de apoio importante para a retomada das Malvinas, Geórgia do Sul e Sandwich do Sul.&lt;br /&gt;O arquipélago das Malvinas está situado na extensão da plataforma continental, de rico subsolo marinho (petróleo e gás) e recursos pesqueiros.&lt;br /&gt;Tráfego Marítimo&lt;br /&gt;Um aspecto importante é a necessidade de se acompanhar e controlar o tráfego marítimo que circula pelo Atlântico Sul.&lt;br /&gt;Este Oceano, inclusive, é uma via marítima vital para as nações mais desenvolvidas do hemisfério norte. Com relação ao Brasil, esta importância é potencializada. Cerca de 95% do nosso comércio exterior flui pelo mar. Além disso, existe a navegação de cabotagem, ou seja entre portos e terminais dentro do Brasil, como por exemplo, o transporte de petróleo e gás das plataformas de explotação marítimas para as refinarias; distribuição de combustível entre terminais litorâneos, etc.&lt;br /&gt;A distribuição das linhas marítimas de interesse, envolvendo o tráfego de, em média, quinhentos navios mercantes por dia. Este número pode parecer pouco expressivo para quem não está familiarizado com o tema, mas um único navio é capaz de transportar uma grande quantidade de carga. Exemplos:&lt;br /&gt;• Os navios porta-contentores transportam carga em caixas padronizadas de 20 e 40 pés (6,058 e 12.192 metros), denominados contentores ou containers, que podem ser transferidos rapidamente para um trem, caminhão ou barcaças, o que os tornam ideais para os sistemas integrados de transporte. Existem navios de diversas dimensões. O maior porta-contentores do mundo e primeiro de uma série, o navio mercante EMMA MAERSK (entrou em operação em 2006), de 158.000 TDW e 397 metros de comprimento, tem capacidade para transportar cerca de 11.000 contentores de 20 pés, ou seja, a carga equivalente a de 11.000 caminhões. Esse navio opera entre a Europa e o Extremo Oriente.&lt;br /&gt;• O maior navio graneleiro em operação, o Berge Stahl, que realiza o transporte de minério de ferro da Companhia Vale do Rio Doce (CVRD) do Terminal Marítimo Ponta da Madeira (Maranhão), para Roterdã, na Holanda, já tendo realizado viagens para a China, tem capacidade para transporter 355 mil toneladas. O navio tem 343metros de comprimento e 65 metros de largura.&lt;br /&gt;• O Navio tanque “Ouro do Brasil”, com 140 metros de comprimento, transporta, a granel, em seus tanques frigoríficos, 9.200 toneladas de suco concentrado congelado de laranja, do terminal da Citrosuco, no Porto de Santos, para a Europa e Estados Unidos.&lt;br /&gt;• Navios especializados em transporte de veículos, denominados Ro-Ro (abreviação da expressão inglesa roll on-roll of, que descreve a peculiaridade da carga embarcar e desembarcar por seus próprios meios, ou seja, rodando, através de rampas), transportam milhares de veículos por viagem. No Brasil, terminais portuários foram construídos ou adaptados para essa modalidade de transporte.&lt;br /&gt;As linhas comerciais marítimas de interesse do Brasil representam um tráfego de 500 Navios Mercantes por dia. O acompanhamento, ao mostrar a reduzida participação da bandeira brasileira, permite avaliar como o Brasil perde oportunidades. Apenas 3% desse tráfego é atendido por navios nacionais. Enquanto isto, a Índia, em seu planejamento estratégico, busca aumentar a participação de navios próprios em seu comércio exterior. Gradativamente, amplia a participação nesse mercado, já sendo, atualmente, responsável por cerca de um terço do transporte.&lt;br /&gt;Existem países que auferem receitas substanciais atuando no tráfego marítimo como terceira bandeira (de forma simplificada: o país participa da linha comercial entre o país “A” e o país “B”, vendedor e comprador, que seriam as primeira e segunda bandeira). Esses países possuem uma legislação mais flexível, de modo a reduzir os custos para o armador.&lt;br /&gt;Se tirássemos os navios estrangeiros do mqpa, não sobraria, praticamente, nada. Trata-se de uma perda de oportunidade acentuada. Uma perda tripla, uma vez que:&lt;br /&gt;• estamos drenando recursos, da ordem de vários bilhões de dólares, pagando frete ao estrangeiro;&lt;br /&gt;• deixamos de aproveitar um segmento capaz de gerar uma enorme quantidade de empregos diretos e indiretos, em vários níveis de capacitação; e&lt;br /&gt;• perdemos uma posição de relevo no setor, tanto no que se refere ao transporte marítimo nas linhas de interesse nacional, quanto na construção naval, por aspectos que podem ser atribuídos a fatores externos, mas também a um conjunto de decisões tomadas no passado, modernizadoras, mas que não levaram em conta a necessidade de salvaguardas que preservassem os ganhos auferidos nas etapas anteriores.&lt;br /&gt;O fato é que a construção naval somente conseguiu sobreviver graças às necessidades da indústria do petróleo. Entretanto, há alguma reação no setor e a navegação de cabotagem vem apresentando boas perspectivas.&lt;br /&gt;Destaca-se que algumas empresas têm se voltado para o transporte multimodal, incluindo um componente fluvial ou marítimo, com a finalidade de reduzir os custos logísticos de suas operações. A Aracruz Celulose S. A., por exemplo, ao aumentar a capacidade de produção da Unidade Barra do Riacho (ES), viu crescer significativamente o volume de madeira de eucalipto e o tráfego rodoviário de carretas vindas do norte do Espírito Santo e do extremo sul da Bahia. Com base em diversos estudos, decidiu adotar o transporte de madeira por via marítima, reduzindo consideravelmente o número de carretas em circulação nas rodovias. Cada embarcação transporta até cinco mil toneladas de madeira – o equivalente a 95 carretas. O sistema iniciou a operação em2003.&lt;br /&gt;Em 2004, com três barcaças e um empurrador em atividade, eliminou cerca de 40 mil viagens de carretas (“tritrens” ou “treminhões”) pela BR- 101. Ao menos mais uma barcaça e um empurrador entraram em operação desde então. O sistema foi dimensionado para, em sua plenitude, eliminar duzentas viagens de carretas por dia.&lt;br /&gt;Petróleo e Gás&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Mapa Pré-Sal. Fonte: Petrobrás&lt;br /&gt;O nosso petróleo, basicamente, está no mar. Quando em terra, salvo poucas exceções, é explorado próximo a ele. Isto cria uma vulnerabilidade estratégica bastante acentuada.&lt;br /&gt;Isto é particularmente agravado pelo fato de existirem cerca de 150 plataformas e sondas espalhadas na ZEE, algumas a mais de cem milhas da costa (cem milhas marítimas equivalem a 185,2 km).&lt;br /&gt;Acrescente-se que é praticamente impossível impor restrições ao tráfego marítimo, pois a legislação reconhece o direito à livre navegação internacional na ZEE. Isso significa que qualquer país pode deslocar uma força naval para operar nas proximidades das áreas marítimas onde se localizam as nossas plataformas, sem nenhum constrangimento de ordem jurídica, embora possa haver de ordem política.&lt;br /&gt;Na Amazônia Azul, independentemente de um cenário de crise, uma preocupação diuturna tem sido a proteção das instalações de petróleo no mar contra ações aparentemente inofensivas. As estruturas atraem vida marinha aderente, que por sua vez atraem peixes pequenos e esses os grandes. Obviamente, áreas piscosas funcionam como um chamariz para pescadores, cuja atividade pode causar acidentes de material e de pessoal (“pescando” mergulhadores imersos, por exemplo). Por este motivo, é proibida a aproximação de embarcações não autorizadas às plataformas. Proibição esta que é desrespeitada com relativa freqüência, quando se alivia a fiscalização.&lt;br /&gt;A preocupação com a segurança e a fiscalização de áreas de explotação de petróleo é tão relevante, que o México estabeleceu um comando próprio, com embarcações e helicópteros, na Bacia de Campeche, porque aquela é uma área importante para a produção de petróleo do país, o qual é um grande exportador.&lt;br /&gt;No Brasil, os legisladores compreenderam a importância do problema – o agravamento das tarefas cometidas à Marinha com o aumento da produção de petróleo – tanto que estabeleceram um percentual dos royalties para a Força. Ocorre que substancial parcela desses recursos não chega à Marinha.&lt;br /&gt;Se a Marinha conseguisse trabalhar com a expectativa concreta de um aporte regular e previsível desses recursos, seria possível planejar e executar a obtenção de meios com racionalidade e economicidade. Navios são itens de grande maturação; o tempo decorrido entre a concepção, construção e a entrada em operação mede-se em vários anos -dependendo do tipo, mais de dez anos. A produção de gás natural segue o caminho do petróleo, e também assume valores expressivos no mar.&lt;br /&gt;O gás não tinha importância e era desperdiçado até passado recente. Hoje em dia, cada vez tem maior valor, a ponto de ser motivo de pressão internacional contra o Brasil.&lt;br /&gt;Recursos vivos&lt;br /&gt;Iniciemos pela pesca. Apesar dessa costa imensa, o Brasil não possui áreas pesqueiras muito distribuídas.&lt;br /&gt;Isto está relacionado às características de nossas águas. Elas são predominantemente quentes. Em raros lugares ocorre o processo de renovação (ressurgência – subida das águas profundas) capaz de trazer nutrientes do fundo. Acontece, por exemplo, na região de Cabo Frio (RJ) e na Região Sul, prolongando-se para o Uruguai e Argentina. Por este motivo, vez por outra, são capturados barcos de pesca brasileiros que invadem as águas uruguaias -a cata de regiões mais produtivas, esses barcos ultrapassam a fronteira e se envolvem em dificuldades. Acrescente-se que a pesca acentuada e predatória nas áreas costeiras reduziu em demasia os estoques.&lt;br /&gt;Mas são boas oportunidades na pesca de alto mar. Para transformar essas oportunidades em realidade necessita-se de recursos e de tecnologias, de embarcações mais preparadas, etc. Na área oceânica, existem peixes muito valorizados no mercado internacional e que, portanto, possibilitariam auferir elevada receita.&lt;br /&gt;No Atlântico Sul, o ente estatal de maior atividade é a Comunidade Européia, basicamente embarcações de pesca espanholas. Existem acordos de distribuição de cotas por espécie e a Comunidade Européia detém cotas elevadas. O Brasil tem lutado por cotas maiores e às vezes consegue obtê-las, como aconteceu recentemente com relação à determinada espécie.&lt;br /&gt;O setor comemorou, mas não por muito tempo. Boa parte dos países compradores desse pescado de alta qualidade são, também, os que o pescam, ou seja, são concorrentes na atividade de captura.&lt;br /&gt;Assim, podem ser criados empecilhos para a atuação do Brasil nesse mercado. Nesse contexto, a Comunidade Européia, recentemente, estabeleceu uma barreira sanitária para a importação de peixe fresco, exigindo a certificação do produto em laboratório, para a qual seria necessária a realização de exames de certa sofisticação. O problema é que este tipo de pescado é exportado a partir do Nordeste e, ao que consta, o único laboratório no Brasil que capacitado para realizar os exames exigidos está localizado no Rio de Janeiro. Tal exigência criou dificuldades que poderão ser contornadas ou não. De qualquer modo afetará a atividade produtiva, ao menos no que se refere aos custos.&lt;br /&gt;Poderá também implicar no não atendimento da cota estabelecida, o que poderá acarretar dificuldades na próxima rodada de negociações, quando correremos o risco de sofrer pressão para abrir mão de parcela de nossa participação&lt;br /&gt;Chama-se a atenção que poderemos ter problemas mesmo na nossa ZEE, a luz da Convenção das Nações Unidas sobre os Direitos do Mar. No artigo 62 lê-se que: “Quando o Estado costeiro não tiver capacidade para efetuar a totalidade da captura permissível, deve dar a outros Estados acesso ao excedente dessa captura, mediante acordos e outros ajustes.”&lt;br /&gt;Nossa extensa ZEE possui regiões oceânicas ricas. Se não a explorarmos economicamente poderemos ser pressionados ou convencidos a ceder a pesca para outros países, a luz desse artigo.&lt;br /&gt;Outro segmento com grande possibilidade de desenvol¬vimento é a aqüicultura, A criação de espécies em cativeiro – peixes, ostras, camarões, etc. – apresenta alta rentabilidade e reduz sobremaneira os danos ao meio ambiente. A atividade não está limitada às áreas marítimas. Constitui, inclusive, uma das boas opções de desenvolvimento para a Região Amazônica, apresentando elevado potencial de gerar riqueza. Em Mato Grosso, por exemplo, cria-se pirarucu em cativeiro.&lt;br /&gt;Existem grandes possibilidades na produção de artigos de decoração, de cosméticos, de medicamentos, na indústria química, etc. Exemplos:&lt;br /&gt;• Anticoagulantes podem ser obtidos a partir de esponjas marinhas, de forma muito mais barata que nos processos atualmente empregados.&lt;br /&gt;• A partir de uma substância isolada da alga Dictyota pfaffii, existente no litoral brasileiro, pesquisadores do Instituto Oswaldo Cruz, da Universidade Federal Fluminense e da Fundação Ataulfo de Paiva estão desenvolvendo um gel microbicida, com o propósito de ser empregado na prevenção de doenças sexualmente transmissíveis, inclusive o vírus HIV.p&lt;br /&gt;Síntese&lt;br /&gt;Pelo que foi descrito até aqui, as potencialidades desta extensa “Amazônia Azul” são imensas:&lt;br /&gt;• Existem inúmeras atividades ligadas ao mar -Turismo; esporte, lazer, portos, transporte, aqüicultura, processamento e distribuição de alimentos, etc;&lt;br /&gt;• Há uma ampla diversidade de recursos não-vivos – São recursos minerais de vários tipos, além do petróleo e do gás. Afinal, as mesmas formações geológicas presentes em terra firme estendem-se para o fundo mar. Na Namíbia e na África do Sul, por exemplo, extraem-se diamantes do fundo do mar. Na plataforma continental brasileira, na bacia de Pelotas e na da Foz do Amazonas, existem depósitos de hidratos de gás (trata-se de gás, normalmente metano, aprisionado sob pressão em cristais especiais de gelo, que possuem uma molécula gasosa em sua estrutura cristalina). A exploração de hidratos de gás ainda demanda tecnologia apropriada, mas apresenta boas perspectivas como fonte de energia. Neste tópico, faltou mencionar os recursos não-vivos mais óbvios: o sal e a água potável, que podem ser produzidos a partir da água salgada.&lt;br /&gt;• Existe uma grande biodiversidade –As possibilidades neste campo são imensas: pesca, produção de fármacos, etc. Todos os argumentos relacionados à biodiversidade amazônica também se aplicam à biodiversidade marinha.&lt;br /&gt;• Há inúmeras possibilidades para a geração de energia – O mar viabiliza a geração de energia a partir da: Variação de amplitude das marés -Aproveitando-se o desnível provocado pelas marés e a existência de reentrâncias, como rios, golfos ou baías, que permitam&lt;br /&gt;• o represamento das águas. No Brasil, encontramos variações de maré da ordem de 9,6 m, no Amapá, e de 7,3 no Maranhão. Infelizmente, a topografia não permite grandes acumulações de água nessas regiões. -Energia das ondas – Trata-se do aproveitamento da energia gerada pelas oscilações da superfície do mar por meio de mecanismos pneumáticos. -Energia do gradiente térmico – Aproveitar a diferença de temperatura da água da superfície e a profunda para a instalação de máquinas térmicas.&lt;br /&gt;• Por fim, por todos os fatores mencionados neste tópico, têm-se uma enorme capacidade de geração de empregos.&lt;br /&gt;Responsabilidades do Brasil no Atlântico Sul.&lt;br /&gt;Ao contrário do que muitos imaginam, as Forças Armadas não são empregadas apenas se houver guerra. Isto é uma visão muito limitada. As Forças Armadas brasileiras têm inúmeras responsabilidades em tempo de paz. Por vezes, responsabilidades que o Brasil assumiu no cenário internacional.&lt;br /&gt;A área marítima de responsabilidade SAR (“search and rescue” – sigla internacional para busca e socorro) atribuída ao Brasil. Ela equivale a uma vez e meia o nosso território; o seu ponto mais distante de terra fica a 1.850 milhas náuticas, ou seja, quase 3500 quilômetros. É uma área em que a Marinha do Brasil e Força Aérea Brasileira têm que atuar no socorro de pessoas acidentadas ou enfermas, em obediência a compromissos internacionais assinados pelo Brasil.&lt;br /&gt;Os Centros de Coordenação SAR que atuam na área marítima são conhecidos internacionalmente pela sigla MRCC, que significa Maritime Rescue Coordination Centre, acrescido do nome do país ou da cidade onde está localizado o Centro.&lt;br /&gt;Salvamento da Marinha (SALVAMAR BRASIL), a cargo do Comando de Operações Navais. A área de responsabilidade é dividida em cinco regiões marítimas, atribuídas aos Comandos de Distritos Navais. Adicionalmente, existem Centros responsáveis pela coordenação SAR em vias navegáveis interiores da Bacia Amazônica e do Rio Paraguai: O SALVAMAR NOROESTE, com sede em Manaus (AM) (Comando do 9o Distrito Naval) e o SALVAMAR OESTE, com sede em Ladário (MS) (Comando do 6º Distrito Naval).&lt;br /&gt;-&lt;br /&gt;http://energia-securanza.blogspot.com/2010_01_01_archive.html&lt;br /&gt;ADVERTISEMENT&lt;br /&gt;Essa entrada foi publicada em 0, 1 \01\UTC fevereiro \01\UTC 2010 às 09:44 e arquivada em Artigo, Crise, Desenvolvimento, Energia,Geopolítica, História, Meio Ambiente, opinião, Petróleo, petróleo pré-sal,Petrobrás, Pré-Sal, Tecnologia, Transportes. Você pode acompanhar qualquer resposta para esta entrada através do feed RSS 2.0. Você podedeixar uma resposta, ou trackback do seu próprio site.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;FONTE: http://diariodopresal.wordpress.com/2010/02/01/a-amazonia-azul-o-mar-que-nos-pertence/&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1519802498051452113-8202333916954203167?l=reinodosbichos.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://reinodosbichos.blogspot.com/feeds/8202333916954203167/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=1519802498051452113&amp;postID=8202333916954203167' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1519802498051452113/posts/default/8202333916954203167'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1519802498051452113/posts/default/8202333916954203167'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://reinodosbichos.blogspot.com/2012/01/amazonia-azul-o-mar-que-nos-pertence.html' title=''/><author><name>Blog do Paim</name><uri>http://www.blogger.com/profile/04886160289569279765</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='33' height='29' src='http://1.bp.blogspot.com/_A6q1rtllylY/TDjv98JnznI/AAAAAAAAG0c/EC7T0dlXsNU/S220/edson640x480.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1519802498051452113.post-4253025474900049118</id><published>2012-01-22T03:38:00.000-08:00</published><updated>2012-01-22T03:38:08.724-08:00</updated><title type='text'>Novo ataque contra cristãos deixa 9 mortos na Nigéria</title><content type='html'>22 de janeiro de 2012 • 08h29&lt;br /&gt; &lt;br /&gt;Homem observa carro queimado por explosão em Kano, a segunda maior cidade da Nigéria&lt;br /&gt;Foto: AFP&lt;br /&gt; &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Pelo menos nove pessoas morreram em um novo ataque contra cristãos perpetrado em uma cidade majoritariamente muçulmana do norte da Nigéria neste domingo. "Estamos percorrendo a cidade para inspecionar. Por enquanto, temos nove mortos e 12 feridos", disse Bukata Zhyadi, um líder da etnia sayawa.&lt;br /&gt;O ataque ocorreu às 2h local (23h de Brasília) na cidade de Tafawa Balewa, onde a maioria da população é muçulmana, no estado de Bauchi.&lt;br /&gt;No sábado, ao menos 162 corpos foram transferidos ao necrotério de Kano, a segunda maior cidade da Nigéria, cujas ruas estavam cheias de cadáveres, um dia depois de uma série espetacular de ataques reivindicados pelo grupo islamita Boko Haram. Os principais jornais nigerianos noticiam neste domingo que chega a 215 o número de mortos na sequência de atentados.&lt;br /&gt;VEJA AS FOTOS&lt;br /&gt; mais notícias de áfrica »&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;AFP&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1519802498051452113-4253025474900049118?l=reinodosbichos.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://reinodosbichos.blogspot.com/feeds/4253025474900049118/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=1519802498051452113&amp;postID=4253025474900049118' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1519802498051452113/posts/default/4253025474900049118'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1519802498051452113/posts/default/4253025474900049118'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://reinodosbichos.blogspot.com/2012/01/novo-ataque-contra-cristaos-deixa-9.html' title='Novo ataque contra cristãos deixa 9 mortos na Nigéria'/><author><name>Blog do Paim</name><uri>http://www.blogger.com/profile/04886160289569279765</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='33' height='29' src='http://1.bp.blogspot.com/_A6q1rtllylY/TDjv98JnznI/AAAAAAAAG0c/EC7T0dlXsNU/S220/edson640x480.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1519802498051452113.post-1934624739619318061</id><published>2012-01-21T10:54:00.001-08:00</published><updated>2012-01-21T11:00:07.917-08:00</updated><title type='text'>Quanto vale este site?</title><content type='html'>&lt;a href="http://bizinformation.org/us/www.reinodosbichos.blogspot.com"&gt;http://bizinformation.org/us/www.reinodosbichos.blogspot.com&lt;/a&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1519802498051452113-1934624739619318061?l=reinodosbichos.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://reinodosbichos.blogspot.com/feeds/1934624739619318061/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=1519802498051452113&amp;postID=1934624739619318061' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1519802498051452113/posts/default/1934624739619318061'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1519802498051452113/posts/default/1934624739619318061'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://reinodosbichos.blogspot.com/2012/01/blog-post.html' title='Quanto vale este site?'/><author><name>Blog do Paim</name><uri>http://www.blogger.com/profile/04886160289569279765</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='33' height='29' src='http://1.bp.blogspot.com/_A6q1rtllylY/TDjv98JnznI/AAAAAAAAG0c/EC7T0dlXsNU/S220/edson640x480.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1519802498051452113.post-1355332644860533438</id><published>2011-12-25T06:38:00.001-08:00</published><updated>2011-12-25T06:38:24.800-08:00</updated><title type='text'></title><content type='html'>A língua portuguesa e o mundo&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;O português no mundo&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;O mundo lusófono (que fala português) é avaliado hoje entre 190 e 230 milhões de pessoas. O português é a oitava língua mais falada do planeta, terceira entre as línguas ocidentais, após o inglês e o castelhano.&lt;br /&gt;O português é a língua oficial em oito países de quatro continentes:&lt;br /&gt;Angola (10,9 milhões de habitantes)&lt;br /&gt;Brasil (185 milhões)&lt;br /&gt;Cabo Verde (415 mil)&lt;br /&gt;Guiné Bissau (1,4 milhão)&lt;br /&gt;Moçambique (18,8 milhões)&lt;br /&gt;Portugal (10,5 milhões)&lt;br /&gt;São Tomé e Príncipe (182 mil)&lt;br /&gt;Timor Leste (800 mil).&lt;br /&gt;  &lt;br /&gt;Europa  Ásia&lt;br /&gt;  &lt;br /&gt;América do Sul  África&lt;br /&gt;O português é uma das línguas oficiais da União Europeia (ex-CEE) desde 1986, quando da admissão de Portugal na instituição. Em razão dos acordos do Mercosul (Mercado Comum do Sul), do qual o Brasil faz parte, o português é ensinado como língua estrangeira nos demais países que dele participam.&lt;br /&gt;Em 1996, foi criada a Comunidade dos Países de Língua Portuguesa(CPLP), que reune os países de língua oficial portuguesa com o propósito de aumentar a cooperação e o intercâmbio cultural entre os países membros e uniformizar e difundir a língua portuguesa.&lt;br /&gt;Índice&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;3.1. O mundo lusófono&lt;br /&gt;3.2. O português na Europa&lt;br /&gt;3.2.a. Portugal&lt;br /&gt;3.2.b. O galego&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;3.3. O português na América&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;3.3.a. História da língua no Brasil&lt;br /&gt;3.3.b. Zonas dialectais brasileiras&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;3.4. O português na África&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;3.4.a. Angola&lt;br /&gt;3.4.b. Cabo Verde&lt;br /&gt;3.4.c. Guiné-Bissau&lt;br /&gt;3.4.d. Moçambique&lt;br /&gt;3.4.e. São Tomé e Príncipe&lt;br /&gt;3.4.f. Outras regiões da África&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;3.5. O português na Ásia&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;3.5.a. Timor-Leste&lt;br /&gt;3.5.b. Outras regiões da Ásia&lt;br /&gt; O português moderno&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1519802498051452113-1355332644860533438?l=reinodosbichos.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://reinodosbichos.blogspot.com/feeds/1355332644860533438/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=1519802498051452113&amp;postID=1355332644860533438' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1519802498051452113/posts/default/1355332644860533438'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1519802498051452113/posts/default/1355332644860533438'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://reinodosbichos.blogspot.com/2011/12/lingua-portuguesa-e-o-mundo-o-portugues.html' title=''/><author><name>Blog do Paim</name><uri>http://www.blogger.com/profile/04886160289569279765</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='33' height='29' src='http://1.bp.blogspot.com/_A6q1rtllylY/TDjv98JnznI/AAAAAAAAG0c/EC7T0dlXsNU/S220/edson640x480.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1519802498051452113.post-3375483287835241998</id><published>2011-12-20T14:25:00.000-08:00</published><updated>2011-12-20T14:25:43.365-08:00</updated><title type='text'>EUA criticam justiça do Congo por confirmar vitória de Kabila</title><content type='html'>Os Estados Unidos estão "profundamente decepcionados" com a decisão da Suprema Corte de Justiça do Congo, que confirmou a vitória de Joseph Kabila apesar de irregularidades, comentou nesta terça-feira a secretária de Estado, Hillary Clinton.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Hillary pediu, em um comunicado, "a todos os dirigentes políticos congoleses e a quem os apóiam para agir de forma responsável" e sem violência, depois que o líder opositor, Etienne Tshisekedi, se autoproclamou "presidente eleito".&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Kabila prestou juramento nesta terça-feira, em Kinshasa, após ser reeleito para um segundo mandato de cinco anos.&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1519802498051452113-3375483287835241998?l=reinodosbichos.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://reinodosbichos.blogspot.com/feeds/3375483287835241998/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=1519802498051452113&amp;postID=3375483287835241998' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1519802498051452113/posts/default/3375483287835241998'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1519802498051452113/posts/default/3375483287835241998'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://reinodosbichos.blogspot.com/2011/12/eua-criticam-justica-do-congo-por.html' title='EUA criticam justiça do Congo por confirmar vitória de Kabila'/><author><name>Blog do Paim</name><uri>http://www.blogger.com/profile/04886160289569279765</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='33' height='29' src='http://1.bp.blogspot.com/_A6q1rtllylY/TDjv98JnznI/AAAAAAAAG0c/EC7T0dlXsNU/S220/edson640x480.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1519802498051452113.post-1192933241746166942</id><published>2011-10-17T03:48:00.000-07:00</published><updated>2011-10-17T04:05:28.500-07:00</updated><title type='text'>Na esteira de Lula, Dilma inicia hoje primeira visita à África</title><content type='html'>&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;a href="http://1.bp.blogspot.com/-j_9n5SOShu8/TpwL3rcAkDI/AAAAAAAALfI/HSZBWsB20Qo/s1600/dilmafrica.jpg" imageanchor="1" style="clear:left; float:left;margin-right:1em; margin-bottom:1em"&gt;&lt;img border="0" height="250" width="400" src="http://1.bp.blogspot.com/-j_9n5SOShu8/TpwL3rcAkDI/AAAAAAAALfI/HSZBWsB20Qo/s400/dilmafrica.jpg" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;a href="http://4.bp.blogspot.com/-OPgeinxOp3k/TpwJ56nOJYI/AAAAAAAALek/dh-6cob0v4I/s1600/lulafrica.jpg" imageanchor="1" style="clear:left; float:left;margin-right:1em; margin-bottom:1em"&gt;&lt;img border="0" height="250" width="400" src="http://4.bp.blogspot.com/-OPgeinxOp3k/TpwJ56nOJYI/AAAAAAAALek/dh-6cob0v4I/s400/lulafrica.jpg" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;Presidenta passará por África do Sul, Moçambique e Angola; continente teve papel estratégico na política externa do ex-presidente&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;iG São Paulo | 17/10/2011 06:27&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;A presidenta Dilma Rousseff inicia na segunda-feira sua primeira visita à África desde sua chegada ao Palácio do Planalto. O roteiro da presidenta inclui passagens pela África do Sul, Moçambique e Angola, e segue os passos de seu antecessor Luiz Inácio Lula da Silva. O ex-presidente, que dedicou à África boa parte da agenda diplomática de seus oito anos de mandato, costumava repetir que seu sucessor teria que fazer mais que fazer mais pelo continente do que fez seu governo.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Leia também: Em cima de sua despedida do cargo, Lula faz tour de dez dias à África&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Dilma terá seus primeiros compromissos oficiais na terça-feira em Pretória, capital administrativa da África do Sul. A presidenta será recebida pelo colega Jacob Zuma e tem presença confirmada no fórum IBSA, que reúne representantes da Índia, Brasil e do país anfitrião. Na pauta da reunião estão temas como a crise financeira global e as soluções propostas pelos três países para a próxima cúpula do G-20, que ocorrerá em Cannes, na França, em novembro.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Foto: AE&lt;br /&gt;Dilma embarca com a tarefa de dar continuidade à política iniciada durante a gestão de Lula&lt;br /&gt;No encontro, serão revistos também projetos de cooperação em setores como defesa, energia, ciência e tecnologia, segundo fontes diplomáticas brasileiras. Especula-se que possa ser discutida a retomada de conversas para colocar em órbita dois satélites com fins científicos.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Leia também&lt;br /&gt;'Meu sucessor terá que fazer mais pela África'&lt;br /&gt;Brasil nunca conseguirá pagar dívida, diz Lula&lt;br /&gt;Lula pode apoiar África para sediar Olimpíada&lt;br /&gt;Lula e Bono conversam sobre a África&lt;br /&gt;Estratégia&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Após o encontro, Dilma segue para Moçambique e Angola. Os dois países de língua portuguesa lideram a lista de parceiros comerciais do Brasil no continente e estiveram entre as prioridades da política de Lula.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Durante seus oito anos de mandato, Lula realizou pelo menos uma dúzia de viagens à África, com direito a visitas a aproximadamente 30 países.  O ex-presidente, tradicionalmente, investia em discursos sobre a cooperação sul-sul e em reflexões sobre a dívida que vê no Brasil em relação à África em decorrência da escravidão.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Moçambique foi o último país africano que Lula visitou como presidente, em novembro do ano passado. Dilma irá a Maputo na quarta-feira, onde se encontra com autoridades locais e participa da cerimônia do 25º aniversário de morte do primeiro presidente moçambicano, Samora Machel. Em Moçambique, o Brasil tem interesses nos setores de mineração, logística e energia, e desenvolve diversos projetos de cooperação nas áreas da saúde e educação.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Foto: AFP/AFP&lt;br /&gt;Lula fez dezenas de viagens à África, embasadas em reflexões sobre a dívida brasileira por causa da escravidão e a necessidade de cooperação sul-sul&lt;br /&gt;Na quinta-feira Dilma chega a Angola, onde almoça com o presidente, José Eduardo dos Santos, e se encontra com empresários brasileiros instalados no país. A Angola é um dos principais parceiros comerciais do Brasil na África, com um fluxo comercial que chegou a US$ 1,441 milhões em 2010. Grupos brasileiros hoje possuem operações em áreas como petróleo, mineração e principalmente construção civil.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;De acordo com o Planalto, Angola e Brasil também negociam uma cooperação no combate ao tráfico de drogas. O Brasil e a África se transformaram nos últimos anos em importantes rotas da cocaína que vai para o mercado europeu.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;*Com informações da EFE&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1519802498051452113-1192933241746166942?l=reinodosbichos.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://reinodosbichos.blogspot.com/feeds/1192933241746166942/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=1519802498051452113&amp;postID=1192933241746166942' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1519802498051452113/posts/default/1192933241746166942'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1519802498051452113/posts/default/1192933241746166942'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://reinodosbichos.blogspot.com/2011/10/na-esteira-de-lula-dilma-inicia-hoje.html' title='Na esteira de Lula, Dilma inicia hoje primeira visita à África'/><author><name>Blog do Paim</name><uri>http://www.blogger.com/profile/04886160289569279765</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='33' height='29' src='http://1.bp.blogspot.com/_A6q1rtllylY/TDjv98JnznI/AAAAAAAAG0c/EC7T0dlXsNU/S220/edson640x480.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://1.bp.blogspot.com/-j_9n5SOShu8/TpwL3rcAkDI/AAAAAAAALfI/HSZBWsB20Qo/s72-c/dilmafrica.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1519802498051452113.post-6313530159498509934</id><published>2011-10-07T02:50:00.000-07:00</published><updated>2011-10-07T03:08:43.103-07:00</updated><title type='text'>Três mulheres dividem o Nobel da Paz de 2011</title><content type='html'>&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;a href="http://2.bp.blogspot.com/-HkKxWct8COI/To7PlyjmjWI/AAAAAAAALVs/OAgNl4hXHyA/s1600/liberia.jpg" imageanchor="1" style="clear:left; float:left;margin-right:1em; margin-bottom:1em"&gt;&lt;img border="0" height="171" width="304" src="http://2.bp.blogspot.com/-HkKxWct8COI/To7PlyjmjWI/AAAAAAAALVs/OAgNl4hXHyA/s400/liberia.jpg" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;Presidente da Libéria, Ellen Johnson-Sirleaf, foi premiada por atuação para mobilizar as mulheres liberianas contra a guerra civil no país.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Três mulheres dividirão o Prêmio Nobel da Paz deste ano, anunciado nesta sexta-feira em Oslo - a presidente da Libéria, Ellen Johnson-Sirleaf, a ativista Leymah Gbowee, também liberiana, e a jornalista e ativista iemenita Tawakkul Karman.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Johnson-Sirleaf e Gbowee foram escolhidas pela atuação para mobilizar as mulheres liberianas contra a guerra civil no país, enquanto Karman foi premiada por sua luta pelos direitos das mulheres e pela democracia no Iêmen.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;A escolha deste ano deve ser vista como um forte sinal do comitê do Nobel em favor da luta pela igualdade de direitos entre os gêneros, especialmente no mundo em desenvolvimento.&lt;br /&gt;As escolhas do Nobel da Paz dos últimos anos foram cercadas de polêmica.&lt;br /&gt;No ano passado, o escolhido foi o ativista chinês Liu Xiaobo, que cumpre uma pena de 11 anos em prisão domiciliar na China por organizar um manifesto pró-democracia. O governo chinês protestou contra a escolha, afirmando que Liu é um "criminoso que violou a lei chinesa".&lt;br /&gt;Em 2009, o premiado foi o presidente americano, Barack Obama, que tinha menos de dez meses no cargo.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Obama havia herdado de seu antecessor, o republicano George W. Bush, um país imerso em duas guerras, no Iraque e no Afeganistão, e não conseguiu até hoje cumprir sua promessa de campanha de desativar a prisão da base americana na baía de Guantánamo, em Cuba, onde teriam sido cometidos abusos aos direitos humanos dos presos, capturados durante a chamada "Guerra ao Terror".&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Recorde de indicações&lt;br /&gt;As vencedoras do prêmio – escolhido por um comitê formado por cinco membros – receberão uma medalha de ouro, um diploma e dividirão 10 milhões de coroas suecas (cerca de R$ 2,7 milhões) em uma cerimônia em Oslo no dia 10 de dezembro.&lt;br /&gt;O Nobel da Paz deste ano teve um número recorde de indicações, com 241 indivíduos ou instituições.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Entre as especulações que circularam antes do anúncio do prêmio, estavam nomes relacionados aos levantes da Primavera Árabe, como os ativistas egípcios Esraa Abdel Fattah e Ahmed Maher, fundadores do movimento jovem 6 de abril, o executivo da Google Wael Ghonim, que ajudou a inspirar os protestos contra o governo na praça Tahrir, no Cairo, ou a blogueira tunisiana Lina Ben Mhenni, que relatou pela internet os acontecimentos em seu país.&lt;br /&gt;Outros nomes de possíveis ganhadores citados antes do anúncio incluíam o dissidente cubano Oswaldo Payá, a TV árabe Al Jazeera e a União Europeia.&lt;br /&gt;O Prêmio Nobel da Paz é um dos cinco prêmios criados pelo industrial Alfred Nobel, inventor da dinamite.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;O Nobel da Paz é o único deles cujo comitê de escolha fica baseado na Noruega. Os demais prêmios são entregues na Suécia.&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1519802498051452113-6313530159498509934?l=reinodosbichos.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://reinodosbichos.blogspot.com/feeds/6313530159498509934/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=1519802498051452113&amp;postID=6313530159498509934' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1519802498051452113/posts/default/6313530159498509934'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1519802498051452113/posts/default/6313530159498509934'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://reinodosbichos.blogspot.com/2011/10/tres-mulheres-dividem-o-nobel-da-paz-de.html' title='Três mulheres dividem o Nobel da Paz de 2011'/><author><name>Blog do Paim</name><uri>http://www.blogger.com/profile/04886160289569279765</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='33' height='29' src='http://1.bp.blogspot.com/_A6q1rtllylY/TDjv98JnznI/AAAAAAAAG0c/EC7T0dlXsNU/S220/edson640x480.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://2.bp.blogspot.com/-HkKxWct8COI/To7PlyjmjWI/AAAAAAAALVs/OAgNl4hXHyA/s72-c/liberia.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1519802498051452113.post-5746238971302561958</id><published>2011-09-17T04:01:00.001-07:00</published><updated>2011-09-17T04:02:55.645-07:00</updated><title type='text'>ONU aprova missão de apoio Líbio</title><content type='html'>&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;a href="http://4.bp.blogspot.com/-GQpF96eR3SU/TnR-VEGxRZI/AAAAAAAALAU/d8QrWfKWTnM/s1600/onu.jpg" imageanchor="1" style="clear:left; float:left;margin-right:1em; margin-bottom:1em"&gt;&lt;img border="0" height="300" width="400" src="http://4.bp.blogspot.com/-GQpF96eR3SU/TnR-VEGxRZI/AAAAAAAALAU/d8QrWfKWTnM/s400/onu.jpg" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;NOVA YORK&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;O Conselho de Segurança da Organização das Nações Unidas (ONU) aprovou ontem uma nova resolução sobre a Líbia que estabelece uma missão política da organização, além de suavizar medidas anteriores, como o embargo de armas e o bloqueio de bens.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;O órgão adotou por unanimidade um texto que detalha a ajuda imediata da ONU ao Conselho Nacional de Transição às vésperas da realização de eleições e da elaboração da Constituição líbia, além de estabelecer os passos para desbloquear milhões de dólares congelados há meses.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;"A missão da ONU será dar ao povo líbio toda a assistência possível para organizar eleições, redigir uma constituição e construir as instituições de um Estado livre e democrático respeitoso com os direitos humanos", afirmou após o voto o embaixador francês, Gérard Araud. Ele elogiou as medidas que "restituem às autoridades líbias os meios econômicos para poder atuar", como "o desbloqueio progressivo de bens, dentro de um mecanismo claro e ordenado que permitirá à economia líbia recuperar-se para reconstruir o país".&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Assim ficou estabelecida a Missão de Apoio das Nações Unidas na Líbia (UNSMIL, na sigla em inglês) por um período inicial de três meses, com um mandato que, entre outras coisas, procura "iniciar um diálogo político sem exclusões, propiciar a reconciliação nacional e empreender o processo constituinte e eleitoral", segundo a resolução.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;A resolução, de número 2.009, modifica e suaviza as sanções impostas nas resoluções 1.970 e 1.973, aprovadas no começo do ano, quando explodiu o conflito na Líbia que acabou com a expulsão do ditador Muamar Kadafi de Trípoli.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Brasil&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;O Brasil reconheceu o Conselho Nacional de Transição (CNT) como os governante legítimo da Líbia ao votar favoravelmente na Assembleia das Nações Unidas pela aceitação do órgão rebelde como representante do país africano no órgão internacional, conforme nota divulgada ontem pelo Ministério de Relações Exteriores.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;A Assembleia Geral aprovou a concessão do assento da Líbia para o Conselho Nacional de Transição, que liderou os rebeldes que expulsaram o coronel Muamar Kadafi da capital do país africano, Trípoli. A resolução foi aprovada por 114 votos a 17, com 15 abstenções, revelando as divisões na África e na América Latina a respeito de quem deve representar a Líbia.&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1519802498051452113-5746238971302561958?l=reinodosbichos.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://reinodosbichos.blogspot.com/feeds/5746238971302561958/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=1519802498051452113&amp;postID=5746238971302561958' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1519802498051452113/posts/default/5746238971302561958'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1519802498051452113/posts/default/5746238971302561958'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://reinodosbichos.blogspot.com/2011/09/onu-aprova-missao-de-apoio-libio.html' title='ONU aprova missão de apoio Líbio'/><author><name>Blog do Paim</name><uri>http://www.blogger.com/profile/04886160289569279765</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='33' height='29' src='http://1.bp.blogspot.com/_A6q1rtllylY/TDjv98JnznI/AAAAAAAAG0c/EC7T0dlXsNU/S220/edson640x480.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://4.bp.blogspot.com/-GQpF96eR3SU/TnR-VEGxRZI/AAAAAAAALAU/d8QrWfKWTnM/s72-c/onu.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1519802498051452113.post-3532195037261122240</id><published>2011-09-13T00:12:00.000-07:00</published><updated>2011-09-13T00:20:16.643-07:00</updated><title type='text'></title><content type='html'>&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;a href="http://4.bp.blogspot.com/-fKEsXDAF0I4/Tm8EKozE64I/AAAAAAAAK9Q/XvP0baWFO7g/s1600/angola.jpg" imageanchor="1" style="clear:left; float:left;margin-right:1em; margin-bottom:1em"&gt;&lt;img border="0" height="387" width="290" src="http://4.bp.blogspot.com/-fKEsXDAF0I4/Tm8EKozE64I/AAAAAAAAK9Q/XvP0baWFO7g/s400/angola.jpg" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;Miss Angola conquista o público e o júri e é eleita Miss Universo 2011&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Priscila Machado, a Miss Brasil, ficou em terceiro lugar. O concurso foi realizado pela primeira vez no Brasil.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Renata Sakai do EGO, em São Paulo&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Reuters/Agência&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Leila Lopes, da Angola, é a Miss Universo 2011&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Leila Lopes, a Miss Angola, conquistou público e júri e foi eleita Miss Universo 2011 no concurso realizado em São Paulo neste segunda, 12. Emocionada, ela recebeu a coroa e a faixa da mexicana Ximena Navarrete, eleita a mais bonita do mundo em 2010, e foi aplaudida e saudada pelas torcidas de todo mundo.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;A angolana, preferida do público que lotava a casa de show paulistana, superou a ucraniana Olesia Stefano, que ficou em segundo lugar. A brasileira Priscila Machado ficou em terceiro lugar e agradeceu ao público pelo carinho. Completam o Top 5 a Miss Filipinas Shamcey Supsup e a chinesa Luo Zilin.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;A venezuelana Vanessa Gonçalves ficou apenas entre as 16 melhores e quando seu nome não foi anunciado entre as dez melhores vaias se ouviram da plateia. A torcida venezuelana era uma das maiores no local.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Reuters/Agência&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Leila Lopes recebe a coroa das mãos de Ximena Navarrete&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Sabatina&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Na hora da sabatina, as cinco finalistas, em geral, se saíram bem. Contudo, Leila Lopes, a Miss Angola, foi a mais aplaudida. "Estou muito satisfeita do jeito que Deus me fez. Gosto de mim assim. Me considero uma menina bonita por dentro, tenho meus princípios, meus valores, que adquiri da minha família. Fui muito bem educada e quero ser assim a vida toda", disse ao ser indagada se mudaria algo em si mesma.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;veja também&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;FOTOS: Veja quem passou pelo tapete vermelho do Miss Universo 2011&lt;br /&gt;FOTOS: Candidata de Angola vence Miss Universo 2011&lt;br /&gt;ENTREVISTA: Miss Universo, o 'diamante negro' de Angola, diz que racismo não a atinge&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Já à brasileira coube responder a tradicional questão sobre guerra. Priscila teve que dizer o que faria se tivesse que lutar por algo que não acreditasse. "Primeiro de tudo, ia explicar as pessoas que a principal qualidade do ser humano é o respeito. Qualquer guerra é baseada na falta de respeito, de educação e de humanidade. Como ser humano deve respeitar o outro ser humano", disse Priscila.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;A ucraniana disse que trocaria de lugar com Cleópatra, a rainha do Egito, por considerá-la uma mulher forte, uma líder. A chinesa falou sobre as praias de nudismo: "Cada país tem suas leis. Devemos respeitar e entender."&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;A filipina também foi bastante aplaudida ao responder se mudaria de religião por amor. "A pessoa que amo é Deus, que me criou. Se a pessoa me amar terá que amar meu Deus também."&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Atrações musicais&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Claudia Leitte lançou em primeira mão no Miss Universo 2011 sua primeira música em inglês, "Locomotion Batucada". A cantora se apresentou no palco do concurso - transmitido para 2 milhões de pessoas no mundo todo - enquanto as 16 misses finalistas desfilaram em trajes de banho.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;"São dois milhões de pessoas me assistindo, é uma oportunidade para eu mostrar meu samba, minha batucada, minha brasilidade. É a primeira vez que canto minha música em inglês na TV", disse ela.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Bebel Gilberto foi a outra atração musical da noite. Ela cantou "Close your eyes" enquanto as dez melhores misses desfilaram em trajes de gala.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tapete vermelho&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Um tapete vermelho foi estendido no Credicard Hall, onde estrelas nacionais e internacionais como a atriz Vivica Fox e os apresentadores Natalie Morales e Andy Cohen desfilaram seus modelitos pré-show. Natalie, que é filha de uma mineira e apresentadora do canal NBC, escolheu um vestido da marca brasileira Vivaz e conversou com a imprensa em português. "Morei no Rio dos 7 aos 10 anos", explicou ela.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ampliar Foto Iwi Onodera/EGO&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Claudia Leitte&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Entre os brasileiros, Claudia Leitte foi uma das que mais chamaram atenção. Usando um Reinaldo Lourenço, a cantora falou sobre o nervosismo de cantar em inglês ao vivo para o mundo todo. "São dois milhões de pessoas me assistindo, é uma oportunidade para eu mostrar meu samba, minha batucada, minha brasilidade. É a primeira vez que canto minha música em inglês na TV", contou ela, fazendo referência à música "Locomotion Batucada".&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Bem-humorada, Claudinha confessou que não leva a menor jeito para Miss. "Já fui miss de quermesse, miss do meu ônibus na Disney, mas não nasci para ser miss, não. Vou dar minha pinta de miss no palco", falou dando o tradicional tchauzinho de miss.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Isabeli Fontana, jurada do concurso, também apareceu linda em um Dolce &amp; Gabbana e disse que nunca pensou em concursos de beleza. "Nunca tive esse sonho,nem sabia que miss existia", disse ela. Apesar disso, ela sabe da responsabilidade julgar o concurso e diz que é difícil por estar acostumada com outro padrão de beleza. "Vou me basear na elegância e na personalidade, porque beleza não é muito fundamental", falou. "O corpo não é muito importante, o importante é o conteúdo", completou.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Adriane Galisteu, que apresentou o Miss Brasil, falou sobre suas preferidas ao passar pelo tapete vermelho. "A minha favorita é a brasileira, mas eu gosto muito da Miss China e da Kosovo", opinou.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Iwi Onodera/EGO&lt;br /&gt;Adriane Galisteu no Miss Universo 2011 em SP - 12/09/2011&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Iwi Onodera/EGO&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Isabeli Fontana&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;últimas matérias&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Isac Luz / EGO&lt;br /&gt;02h58&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Cegonha de férias: Larissa Maciel diz que filhos só depois do trabalho&lt;br /&gt;Roberto Teixeira / EGO&lt;br /&gt;02h13&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Transparência de Dira Paes vira destaque em noite de premiação no Rio&lt;br /&gt;Iwi Onodera / EGO&lt;br /&gt;01h31&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Miss Universo, o 'diamante negro' de Angola, diz que racismo não a atinge&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;» todas as matérias&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1519802498051452113-3532195037261122240?l=reinodosbichos.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://reinodosbichos.blogspot.com/feeds/3532195037261122240/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=1519802498051452113&amp;postID=3532195037261122240' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1519802498051452113/posts/default/3532195037261122240'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1519802498051452113/posts/default/3532195037261122240'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://reinodosbichos.blogspot.com/2011/09/blog-post_13.html' title=''/><author><name>Blog do Paim</name><uri>http://www.blogger.com/profile/04886160289569279765</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='33' height='29' src='http://1.bp.blogspot.com/_A6q1rtllylY/TDjv98JnznI/AAAAAAAAG0c/EC7T0dlXsNU/S220/edson640x480.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://4.bp.blogspot.com/-fKEsXDAF0I4/Tm8EKozE64I/AAAAAAAAK9Q/XvP0baWFO7g/s72-c/angola.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1519802498051452113.post-6866256828791700484</id><published>2011-09-12T23:40:00.000-07:00</published><updated>2011-09-12T23:58:11.323-07:00</updated><title type='text'>Miss Angola conquista o público e o júri e é eleita Miss Universo 2011</title><content type='html'>&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;a href="http://2.bp.blogspot.com/-Zzz4bgzoWhI/Tm7-8yJG17I/AAAAAAAAK9I/yBHHB-lkwWM/s1600/angola.jpg" imageanchor="1" style="clear:left; float:left;margin-right:1em; margin-bottom:1em"&gt;&lt;img border="0" height="387" width="290" src="http://2.bp.blogspot.com/-Zzz4bgzoWhI/Tm7-8yJG17I/AAAAAAAAK9I/yBHHB-lkwWM/s400/angola.jpg" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;Priscila Machado, a Miss Brasil, ficou em terceiro lugar. O concurso foi realizado pela primeira vez no Brasil.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Renata Sakai do EGO, em São Paulo&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Reuters/Agência&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Leila Lopes, da Angola, é a Miss Universo 2011&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Leila Lopes, a Miss Angola, conquistou público e júri e foi eleita Miss Universo 2011 no concurso realizado em São Paulo neste segunda, 12. Emocionada, ela recebeu a coroa e a faixa da mexicana Ximena Navarrete, eleita a mais bonita do mundo em 2010, e foi aplaudida e saudada pelas torcidas de todo mundo.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;A angolana, preferida do público que lotava a casa de show paulistana, superou a ucraniana Olesia Stefano, que ficou em segundo lugar. A brasileira Priscila Machado ficou em terceiro lugar e agradeceu ao público pelo carinho. Completam o Top 5 a Miss Filipinas Shamcey Supsup e a chinesa Luo Zilin.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;A venezuelana Vanessa Gonçalves ficou apenas entre as 16 melhores e quando seu nome não foi anunciado entre as dez melhores vaias se ouviram da plateia. A torcida venezuelana era uma das maiores no local.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Reuters/Agência&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Leila Lopes recebe a coroa das mãos de Ximena Navarrete&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Sabatina&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Na hora da sabatina, as cinco finalistas, em geral, se saíram bem. Contudo, Leila Lopes, a Miss Angola, foi a mais aplaudida. "Estou muito satisfeita do jeito que Deus me fez. Gosto de mim assim. Me considero uma menina bonita por dentro, tenho meus princípios, meus valores, que adquiri da minha família. Fui muito bem educada e quero ser assim a vida toda", disse ao ser indagada se mudaria algo em si mesma.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;veja também&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;FOTOS: Veja quem passou pelo tapete vermelho do Miss Universo 2011&lt;br /&gt;FOTOS: Candidata de Angola vence Miss Universo 2011&lt;br /&gt;ENTREVISTA: Miss Universo, o 'diamante negro' de Angola, diz que racismo não a atinge&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Já à brasileira coube responder a tradicional questão sobre guerra. Priscila teve que dizer o que faria se tivesse que lutar por algo que não acreditasse. "Primeiro de tudo, ia explicar as pessoas que a principal qualidade do ser humano é o respeito. Qualquer guerra é baseada na falta de respeito, de educação e de humanidade. Como ser humano deve respeitar o outro ser humano", disse Priscila.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;A ucraniana disse que trocaria de lugar com Cleópatra, a rainha do Egito, por considerá-la uma mulher forte, uma líder. A chinesa falou sobre as praias de nudismo: "Cada país tem suas leis. Devemos respeitar e entender."&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;A filipina também foi bastante aplaudida ao responder se mudaria de religião por amor. "A pessoa que amo é Deus, que me criou. Se a pessoa me amar terá que amar meu Deus também."&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Atrações musicais&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Claudia Leitte lançou em primeira mão no Miss Universo 2011 sua primeira música em inglês, "Locomotion Batucada". A cantora se apresentou no palco do concurso - transmitido para 2 milhões de pessoas no mundo todo - enquanto as 16 misses finalistas desfilaram em trajes de banho.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;"São dois milhões de pessoas me assistindo, é uma oportunidade para eu mostrar meu samba, minha batucada, minha brasilidade. É a primeira vez que canto minha música em inglês na TV", disse ela.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Bebel Gilberto foi a outra atração musical da noite. Ela cantou "Close your eyes" enquanto as dez melhores misses desfilaram em trajes de gala.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tapete vermelho&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Um tapete vermelho foi estendido no Credicard Hall, onde estrelas nacionais e internacionais como a atriz Vivica Fox e os apresentadores Natalie Morales e Andy Cohen desfilaram seus modelitos pré-show. Natalie, que é filha de uma mineira e apresentadora do canal NBC, escolheu um vestido da marca brasileira Vivaz e conversou com a imprensa em português. "Morei no Rio dos 7 aos 10 anos", explicou ela. &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ampliar Foto Iwi Onodera/EGO&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Claudia Leitte&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Entre os brasileiros, Claudia Leitte foi uma das que mais chamaram atenção. Usando um Reinaldo Lourenço, a cantora falou sobre o nervosismo de cantar em inglês ao vivo para o mundo todo. "São dois milhões de pessoas me assistindo, é uma oportunidade para eu mostrar meu samba, minha batucada, minha brasilidade. É a primeira vez que canto minha música em inglês na TV", contou ela, fazendo referência à música "Locomotion Batucada".&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Bem-humorada, Claudinha confessou que não leva a menor jeito para Miss. "Já fui miss de quermesse, miss do meu ônibus na Disney, mas não nasci para ser miss, não. Vou dar minha pinta de miss no palco", falou dando o tradicional tchauzinho de miss.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Isabeli Fontana, jurada do concurso, também apareceu linda em um Dolce &amp; Gabbana e disse que nunca pensou em concursos de beleza. "Nunca tive esse sonho,nem sabia que miss existia", disse ela. Apesar disso, ela sabe da responsabilidade julgar o concurso e diz que é difícil por estar acostumada com outro padrão de beleza. "Vou me basear na elegância e na personalidade, porque beleza não é muito fundamental", falou. "O corpo não é muito importante, o importante é o conteúdo", completou.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Adriane Galisteu, que apresentou o Miss Brasil, falou sobre suas preferidas ao passar pelo tapete vermelho. "A minha favorita é a brasileira, mas eu gosto muito da Miss China e da Kosovo", opinou.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Iwi Onodera/EGO&lt;br /&gt;Adriane Galisteu no Miss Universo 2011 em SP - 12/09/2011&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Iwi Onodera/EGO&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Isabeli Fontana&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;últimas matérias&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Isac Luz / EGO&lt;br /&gt;02h58&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Cegonha de férias: Larissa Maciel diz que filhos só depois do trabalho&lt;br /&gt;Roberto Teixeira / EGO&lt;br /&gt;02h13&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Transparência de Dira Paes vira destaque em noite de premiação no Rio&lt;br /&gt;Iwi Onodera / EGO&lt;br /&gt;01h31&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Miss Universo, o 'diamante negro' de Angola, diz que racismo não a atinge&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;» todas as matérias&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1519802498051452113-6866256828791700484?l=reinodosbichos.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://reinodosbichos.blogspot.com/feeds/6866256828791700484/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=1519802498051452113&amp;postID=6866256828791700484' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1519802498051452113/posts/default/6866256828791700484'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1519802498051452113/posts/default/6866256828791700484'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://reinodosbichos.blogspot.com/2011/09/miss-angola-conquista-o-publico-e-o.html' title='Miss Angola conquista o público e o júri e é eleita Miss Universo 2011'/><author><name>Blog do Paim</name><uri>http://www.blogger.com/profile/04886160289569279765</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='33' height='29' src='http://1.bp.blogspot.com/_A6q1rtllylY/TDjv98JnznI/AAAAAAAAG0c/EC7T0dlXsNU/S220/edson640x480.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://2.bp.blogspot.com/-Zzz4bgzoWhI/Tm7-8yJG17I/AAAAAAAAK9I/yBHHB-lkwWM/s72-c/angola.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1519802498051452113.post-3833864241993882835</id><published>2011-08-21T14:41:00.000-07:00</published><updated>2011-08-21T14:41:40.936-07:00</updated><title type='text'>Rebeldes líbios chegam a Trípoli sem sinal de resistência</title><content type='html'>domingo, 21 de agosto de 2011 17:39 BRT&lt;br /&gt; &lt;br /&gt;&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;a href="http://3.bp.blogspot.com/-0qi1B5ukxB4/TlF7frdZr9I/AAAAAAAAKxo/6_sxxWtReUw/s1600/comemora1.jpg" imageanchor="1" style="clear:left; float:left;margin-right:1em; margin-bottom:1em"&gt;&lt;img border="0" height="300" width="400" src="http://3.bp.blogspot.com/-0qi1B5ukxB4/TlF7frdZr9I/AAAAAAAAKxo/6_sxxWtReUw/s400/comemora1.jpg" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;Por Ulf Laessing&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;AL-MAYA, Líbia (Reuters) - Combatentes rebeldes da Líbia entraram nos subúrbios de Trípoli no domingo com pouco sinal de resistência, apesar do pedido do líder Muammar Gaddafi para que os líbios pegassem em armas e esmagassem uma revolta na capital.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Um grupo de rebeldes entrou pela parte ocidental da cidade atirando para o ar, disse uma testemunha. Segundo um repórter da Sky News, houve comemoração nas ruas.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;As tropas rebeldes estavam fechando o cerco à capital desde sábado, para um ataque final ao reduto do líder líbio.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;"Temo que se não agirmos, eles vão queimar Trípoli", disse Gaddafi em uma mensagem em áudio transmitida pela TV estatal. "Não teremos mais água, comida, eletricidade ou liberdade."&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Milhares de combatentes rebeldes foram vistos a 20 quilômetros a oeste de Trípoli, indo em direção à capital na noite de domingo, segundo um correspondente da Reuters. Durante o avanço, os rebeldes assumiram o controle de um quartel pertencente à brigada de Khamis, uma unidade de segurança de elite, comandada por um dos filhos de Gaddafi, Khamis.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Os confrontos de sábado à noite e domingo de manhã mataram 376 pessoas em ambos os lados e feriram cerca de 1.000, de acordo com uma autoridade do governo que pediu anonimato.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;O tiroteio começou na noite de sábado em Trípoli, numa revolta coordenada que as células rebeldes vinham preparando secretamente há meses. Momentos depois, clérigos muçulmanos, usando os alto-falantes das mesquitas chamaram o povo para as ruas.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Em sua segunda transmissão de áudio em 24 horas, Gaddafi chamou os rebeldes de ratos.   Continuação...&lt;br /&gt;Ver artigo em uma página&lt;br /&gt;Pagina Anterior 1 | 2 Próxima Pagina&lt;br /&gt; &lt;br /&gt; &lt;br /&gt;Próximo Artigo: Papa confirma que Rio sediará Jornada da Juventude em 2013&lt;br /&gt; &lt;br /&gt; &lt;br /&gt;Mais notícia&lt;br /&gt;Papa confirma que Rio sediará Jornada da Juventude em 2013&lt;br /&gt;Assad alerta que ação contra Síria sairia pela culatra&lt;br /&gt;Obama diz que será julgado sobre economia em eleições de 2012&lt;br /&gt;Republicanos ainda procuram candidato dos sonhos para 2012&lt;br /&gt;Mais...&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;domingo, 21 de agosto de 2011 17:39 BRT&lt;br /&gt; &lt;br /&gt;Por Ulf Laessing&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;AL-MAYA, Líbia (Reuters) - Combatentes rebeldes da Líbia entraram nos subúrbios de Trípoli no domingo com pouco sinal de resistência, apesar do pedido do líder Muammar Gaddafi para que os líbios pegassem em armas e esmagassem uma revolta na capital.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Um grupo de rebeldes entrou pela parte ocidental da cidade atirando para o ar, disse uma testemunha. Segundo um repórter da Sky News, houve comemoração nas ruas.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;As tropas rebeldes estavam fechando o cerco à capital desde sábado, para um ataque final ao reduto do líder líbio.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;"Temo que se não agirmos, eles vão queimar Trípoli", disse Gaddafi em uma mensagem em áudio transmitida pela TV estatal. "Não teremos mais água, comida, eletricidade ou liberdade."&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Milhares de combatentes rebeldes foram vistos a 20 quilômetros a oeste de Trípoli, indo em direção à capital na noite de domingo, segundo um correspondente da Reuters. Durante o avanço, os rebeldes assumiram o controle de um quartel pertencente à brigada de Khamis, uma unidade de segurança de elite, comandada por um dos filhos de Gaddafi, Khamis.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Os confrontos de sábado à noite e domingo de manhã mataram 376 pessoas em ambos os lados e feriram cerca de 1.000, de acordo com uma autoridade do governo que pediu anonimato.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;O tiroteio começou na noite de sábado em Trípoli, numa revolta coordenada que as células rebeldes vinham preparando secretamente há meses. Momentos depois, clérigos muçulmanos, usando os alto-falantes das mesquitas chamaram o povo para as ruas.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Em sua segunda transmissão de áudio em 24 horas, Gaddafi chamou os rebeldes de ratos.   Continuação...&lt;br /&gt;Ver artigo em uma página&lt;br /&gt;Pagina Anterior 1 | 2 Próxima Pagina&lt;br /&gt; &lt;br /&gt; &lt;br /&gt;Próximo Artigo: Papa confirma que Rio sediará Jornada da Juventude em 2013&lt;br /&gt; &lt;br /&gt; &lt;br /&gt;Mais notícia&lt;br /&gt;Papa confirma que Rio sediará Jornada da Juventude em 2013&lt;br /&gt;Assad alerta que ação contra Síria sairia pela culatra&lt;br /&gt;Obama diz que será julgado sobre economia em eleições de 2012&lt;br /&gt;Republicanos ainda procuram candidato dos sonhos para 2012&lt;br /&gt;Mais...&lt;br /&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1519802498051452113-3833864241993882835?l=reinodosbichos.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://reinodosbichos.blogspot.com/feeds/3833864241993882835/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=1519802498051452113&amp;postID=3833864241993882835' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1519802498051452113/posts/default/3833864241993882835'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1519802498051452113/posts/default/3833864241993882835'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://reinodosbichos.blogspot.com/2011/08/rebeldes-libios-chegam-tripoli-sem.html' title='Rebeldes líbios chegam a Trípoli sem sinal de resistência'/><author><name>Blog do Paim</name><uri>http://www.blogger.com/profile/04886160289569279765</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='33' height='29' src='http://1.bp.blogspot.com/_A6q1rtllylY/TDjv98JnznI/AAAAAAAAG0c/EC7T0dlXsNU/S220/edson640x480.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://3.bp.blogspot.com/-0qi1B5ukxB4/TlF7frdZr9I/AAAAAAAAKxo/6_sxxWtReUw/s72-c/comemora1.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1519802498051452113.post-8999825644790747177</id><published>2011-07-20T23:26:00.000-07:00</published><updated>2011-07-20T23:29:07.016-07:00</updated><title type='text'>ONU alerta: Somália sofre uma 'catástrofe alimentar'</title><content type='html'>ONU declarou estado de fome em duas regiões no sul da Somália. Em Bakool e Baixo Shabelle, 30% das crianças sofrem de desnutrição aguda e dois adultos a cada 10 mil morrem de fome por dia.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Esta crise é a mais grave situação de insegurança alimentar que há no mundo, devido à seca. A desnutrição chega a 50% em algumas zonas do sul, e metade da população, 3,7 milhões de pessoas, se encontra em crise humanitária.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;O sul está praticamente todo sob controle de uma milícia vinculada à Al Qaeda, o que torna difícil a ajuda humanitária. A ONU pede apoio financeiro para a região.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Dois adultos morrem de fome por dia e crianças estão desnutridas&lt;br /&gt;ap&lt;div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"&gt;&lt;a href="http://2.bp.blogspot.com/-fDA6lGZdcbU/TifHJn-eKfI/AAAAAAAAKjY/UGdzQ7FBCfA/s1600/morte.jpg" imageanchor="1" style="clear:left; float:left;margin-right:1em; margin-bottom:1em"&gt;&lt;img border="0" height="198" width="302" src="http://2.bp.blogspot.com/-fDA6lGZdcbU/TifHJn-eKfI/AAAAAAAAKjY/UGdzQ7FBCfA/s400/morte.jpg" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1519802498051452113-8999825644790747177?l=reinodosbichos.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://reinodosbichos.blogspot.com/feeds/8999825644790747177/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=1519802498051452113&amp;postID=8999825644790747177' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1519802498051452113/posts/default/8999825644790747177'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1519802498051452113/posts/default/8999825644790747177'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://reinodosbichos.blogspot.com/2011/07/onu-alerta-somalia-sofre-uma-catastrofe.html' title='ONU alerta: Somália sofre uma &apos;catástrofe alimentar&apos;'/><author><name>Blog do Paim</name><uri>http://www.blogger.com/profile/04886160289569279765</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='33' height='29' src='http://1.bp.blogspot.com/_A6q1rtllylY/TDjv98JnznI/AAAAAAAAG0c/EC7T0dlXsNU/S220/edson640x480.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://2.bp.blogspot.com/-fDA6lGZdcbU/TifHJn-eKfI/AAAAAAAAKjY/UGdzQ7FBCfA/s72-c/morte.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1519802498051452113.post-8008393051614386455</id><published>2011-07-18T11:22:00.001-07:00</published><updated>2011-07-18T11:49:08.720-07:00</updated><title type='text'>Nelson Mandela comemora 93 anos</title><content type='html'>&lt;a href="http://1.bp.blogspot.com/-yWYRm324Hc4/TiR-cmqsS5I/AAAAAAAAKh8/uUplHQiJpCo/s1600/mandela.jpg" imageanchor="1" style="clear:left; float:left;margin-right:1em; margin-bottom:1em"&gt;&lt;img border="0" height="222" width="400" src="http://1.bp.blogspot.com/-yWYRm324Hc4/TiR-cmqsS5I/AAAAAAAAKh8/uUplHQiJpCo/s400/mandela.jpg" /&gt;&lt;/a&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Nelson Mandela comemora 93 anos&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Histórico líder sul-africano, Nobel da Paz e combatente indomável pela liberdade, Nelson Mandela completa, esta segunda-feira, 93 anos.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;O histórico líder sul-africano (e também sócio do Sporting Clube de Portugal) nasceu em Mvezo, na África do Sul, a 18 de julho de 1918 e desde sempre lutou por viver num país onde existisse igualdade de dignidade e direitos para todos os seres humanos – uma luta de que não desistiu nem durante os 20 anos em que esteve preso.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Em 1993, Mandela foi reconhecido com o Prémio Nobel da Paz. Foi nesta altura também que decidiu abandonar o poder, um poder que exerceu sempre para servir os outros.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;O dia de hoje, por ser o do seu aniversário, é comemorado como Dia Internacional Nelson Mandela – uma comemoração criada em 2009 por 193 estados membros da Organização das Nações Unidas.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Mais de 12 milhões de crianças africanas cantaram hoje os parabéns ao ilustre líder, numa versão adaptada do hino sul-africano.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Disponibilizar tempo para ajudar os outros&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Também neste dia, a Fundação Nelson Mandela lança um apelo para que todos os cidadãos disponibilizem 67 minutos do seu tempo a ajudar os outros. Cada minuto corresponde a um ano de trabalho do líder sul-africano em prol da liberdade humana. O site oficial da Fundação Mandela dá até algumas ideias para quem não sabe como usar estes 67 minutos.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1519802498051452113-8008393051614386455?l=reinodosbichos.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://reinodosbichos.blogspot.com/feeds/8008393051614386455/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=1519802498051452113&amp;postID=8008393051614386455' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1519802498051452113/posts/default/8008393051614386455'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1519802498051452113/posts/default/8008393051614386455'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://reinodosbichos.blogspot.com/2011/07/nelson-mandela-comemora-93-anos_4056.html' title='Nelson Mandela comemora 93 anos'/><author><name>Blog do Paim</name><uri>http://www.blogger.com/profile/04886160289569279765</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='33' height='29' src='http://1.bp.blogspot.com/_A6q1rtllylY/TDjv98JnznI/AAAAAAAAG0c/EC7T0dlXsNU/S220/edson640x480.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://1.bp.blogspot.com/-yWYRm324Hc4/TiR-cmqsS5I/AAAAAAAAKh8/uUplHQiJpCo/s72-c/mandela.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1519802498051452113.post-4355386077634922053</id><published>2011-06-16T16:28:00.000-07:00</published><updated>2011-06-16T16:28:15.821-07:00</updated><title type='text'>África (Wikipédia)</title><content type='html'>&lt;div dir="ltr" style="text-align: left;" trbidi="on"&gt;&lt;h1 class="firstHeading" id="firstHeading"&gt;África&lt;/h1&gt;&lt;div id="bodyContent"&gt;&lt;div id="siteSub"&gt;Origem: Wikipédia, a enciclopédia livre.&lt;/div&gt;&lt;dl&gt;&lt;dd&gt;&lt;div class="dablink noprint"&gt;&lt;img alt="Disambig grey.svg" height="15" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Disambig_grey.svg/20px-Disambig_grey.svg.png" width="20" /&gt;&amp;nbsp;&lt;b&gt;Nota:&lt;/b&gt;&amp;nbsp;&lt;i&gt;Para por outras definições, veja &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_%28desambigua%C3%A7%C3%A3o%29" title="África (desambiguação)"&gt;África (desambiguação)&lt;/a&gt;.&lt;/i&gt;&lt;/div&gt;&lt;/dd&gt;&lt;/dl&gt;&lt;div style="float: right; font-size: 90%; line-height: 1.4em; margin: 0 0 1em 1em; text-align: center; width: auto;"&gt;&lt;div style="background: #f9f9f9; border: 1px solid #ccd2d9; padding: 0.5em 1em 0.5em 1em; text-align: center; text-align: left;"&gt;&lt;table cellpadding="0" cellspacing="0" style="background: transparent; border-collapse: collapse; font-size: 100%; padding: 0; table-layout: auto; text-align: left; width: 24.5em;"&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt; &lt;td colspan="2" style="font-size: 135%; line-height: 1.1em; margin-left: inherit; padding-bottom: 0.5em; text-align: center;"&gt;&lt;b&gt;África&lt;/b&gt;&lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr style="border-top-style: hidden;"&gt; &lt;td colspan="2"&gt;&lt;table align="center" style="background: none; margin: 0 auto; text-align: center;"&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt; &lt;td&gt;&lt;br /&gt;&lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt; &lt;td colspan="2" style="border-top: solid 1px #ccd2d9; font-size: 95%; text-align: center; vertical-align: top;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;div class="floatnone"&gt;&lt;a class="image" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Africa_%28orthographic_projection%29.svg" title="Mapa da África"&gt;&lt;img alt="Mapa da África" height="250" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/86/Africa_%28orthographic_projection%29.svg/250px-Africa_%28orthographic_projection%29.svg.png" width="250" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt; &lt;td style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top;" width="50%"&gt;&lt;b&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Fronteira" title="Fronteira"&gt;Vizinhos&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/td&gt; &lt;td style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top;" width="50%"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81sia" title="Ásia"&gt;Ásia&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Europa" title="Europa"&gt;Europa&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Am%C3%A9rica" title="América"&gt;América&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ant%C3%A1rtica" title="Antártica"&gt;Antártica&lt;/a&gt;&lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt; &lt;td style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0 0; text-align: left; vertical-align: top;"&gt;&lt;b&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Anexo:Lista_de_pa%C3%ADses" title="Anexo:Lista de países"&gt;Divisões administrativas&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/td&gt; &lt;td style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0 0;"&gt;&lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr style="padding: 0 1em 0 0; text-align: left;"&gt; &lt;td&gt;&amp;nbsp;- Número de países&lt;/td&gt; &lt;td&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Anexo:Lista_de_pa%C3%ADses_e_territ%C3%B3rios_da_%C3%81frica" title="Anexo:Lista de países e territórios da África"&gt;53&lt;/a&gt;&lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt; &lt;td&gt;&amp;nbsp;- Número de territórios&lt;/td&gt; &lt;td&gt;6&lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt; &lt;td style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0 0; text-align: left; vertical-align: top;"&gt;&lt;b&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81rea" title="Área"&gt;Área&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/td&gt; &lt;td style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0 0;"&gt;&lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr style="padding: 0 1em 0 0; text-align: left;"&gt; &lt;td&gt;&amp;nbsp;- Total&lt;/td&gt; &lt;td&gt;30 221 532 &lt;small&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Quil%C3%B3metro_quadrado" title="Quilómetro quadrado"&gt;km²&lt;/a&gt;&lt;/small&gt;&lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt; &lt;td&gt;&amp;nbsp;- Maior país&lt;/td&gt; &lt;td&gt;&lt;img alt="" class="thumbborder" height="10" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/01/Flag_of_Sudan.svg/20px-Flag_of_Sudan.svg.png" width="20" /&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Sud%C3%A3o" title="Sudão"&gt;Sudão&lt;/a&gt; (2 505 813 Km²)&lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt; &lt;td&gt;&amp;nbsp;- Menor país&lt;/td&gt; &lt;td&gt;&lt;img alt="" class="thumbborder" height="10" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/92/Flag_of_the_Seychelles.svg/20px-Flag_of_the_Seychelles.svg.png" width="20" /&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Seychelles" title="Seychelles"&gt;Seychelles&lt;/a&gt; (455 Km²)&lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt; &lt;td style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0 0; text-align: left; vertical-align: top;"&gt;&lt;b&gt;Extremos de elevação&lt;/b&gt;&lt;/td&gt; &lt;td style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0 0;"&gt;&lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt; &lt;td&gt;&amp;nbsp;- Ponto mais alto&lt;/td&gt; &lt;td&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Kilimanjaro" title="Kilimanjaro"&gt;Kilimanjaro&lt;/a&gt; (5 895 m)&lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt; &lt;td&gt;&amp;nbsp;- Ponto mais baixo&lt;/td&gt; &lt;td&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Lago_Assal" title="Lago Assal"&gt;Lago Assal&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Djibouti" title="Djibouti"&gt;Djibouti&lt;/a&gt; (155 m abaixo do nível do mar)&lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt; &lt;td style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; text-align: left; vertical-align: top;"&gt;&lt;b&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Lago" title="Lago"&gt;Maior lago&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/td&gt; &lt;td style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top;"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Lago_Vit%C3%B3ria" title="Lago Vitória"&gt;Lago Vitória&lt;/a&gt;&lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt; &lt;td style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0 0; text-align: left; vertical-align: top;"&gt;&lt;b&gt;Pontos extremos&lt;/b&gt;&lt;/td&gt; &lt;td style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0 0;"&gt;&lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr style="padding: 0 1em 0 0; text-align: left;"&gt; &lt;td&gt;&amp;nbsp;- Ponto mais setentrional&lt;/td&gt; &lt;td&gt;&lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ras_ben_Sakka" title="Ras ben Sakka"&gt;Ras ben Sakka&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tun%C3%ADsia" title="Tunísia"&gt;Tunísia&lt;/a&gt;&lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt; &lt;td&gt;&amp;nbsp;- Ponto mais meridional&lt;/td&gt; &lt;td&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cabo_das_Agulhas" title="Cabo das Agulhas"&gt;Cabo das Agulhas&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_do_Sul" title="África do Sul"&gt;África do Sul&lt;/a&gt;&lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt; &lt;td&gt;&amp;nbsp;- Ponto mais oriental&lt;/td&gt; &lt;td&gt;&lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ras_Hafun" title="Ras Hafun"&gt;Ras Hafun&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Som%C3%A1lia" title="Somália"&gt;Somália&lt;/a&gt;&lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt; &lt;td&gt;&amp;nbsp;- Ponto mais ocidental&lt;/td&gt; &lt;td&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ilha_de_Santo_Ant%C3%A3o" title="Ilha de Santo Antão"&gt;Santo Antão&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cabo_Verde" title="Cabo Verde"&gt;Cabo Verde&lt;/a&gt;&lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt; &lt;td style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; text-align: left; vertical-align: top;"&gt;&lt;b&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ilha" title="Ilha"&gt;Maior ilha&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/td&gt; &lt;td style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top;"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Madag%C3%A1scar" title="Madagáscar"&gt;Madagáscar&lt;/a&gt;&lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt; &lt;td style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; text-align: left; vertical-align: top;"&gt;&lt;b&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Vulc%C3%A3o" title="Vulcão"&gt;Maior vulcão&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/td&gt; &lt;td style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top;"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Kilimanjaro" title="Kilimanjaro"&gt;Kilimanjaro&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tanz%C3%A2nia" title="Tanzânia"&gt;Tanzânia&lt;/a&gt;&lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt; &lt;td style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0 0; text-align: left; vertical-align: top;"&gt;&lt;b&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Popula%C3%A7%C3%A3o" title="População"&gt;População&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/td&gt; &lt;td style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0 0;"&gt;&lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr style="padding: 0 1em 0 0; text-align: left;"&gt; &lt;td&gt;&amp;nbsp;- Total&lt;/td&gt; &lt;td&gt;1 000 010 000&lt;sup class="reference" id="cite_ref-esa.un.org_0-0"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-esa.un.org-0"&gt;[1]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; (2005, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Continente#.C3.81rea_e_popula.C3.A7.C3.A3o" title="Continente"&gt;2°&lt;/a&gt;) &lt;small&gt;&lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Habitante" title="Habitante"&gt;habitantes&lt;/a&gt;&lt;/small&gt;&lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt; &lt;td&gt;&amp;nbsp;- Densidade&lt;/td&gt; &lt;td&gt;30,51 &lt;small&gt;hab./km²&lt;/small&gt;&lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt; &lt;td&gt;&amp;nbsp;- &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Anexo:Lista_de_pa%C3%ADses_por_popula%C3%A7%C3%A3o" title="Anexo:Lista de países por população"&gt;País mais populoso&lt;/a&gt;&lt;/td&gt; &lt;td&gt;&lt;img alt="" class="thumbborder" height="10" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/79/Flag_of_Nigeria.svg/20px-Flag_of_Nigeria.svg.png" width="20" /&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Nig%C3%A9ria" title="Nigéria"&gt;Nigéria&lt;/a&gt;&lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt; &lt;td&gt;&amp;nbsp;- &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Anexo:Lista_de_pa%C3%ADses_por_popula%C3%A7%C3%A3o" title="Anexo:Lista de países por população"&gt;País menos populoso&lt;/a&gt;&lt;/td&gt; &lt;td&gt;&lt;img alt="" class="thumbborder" height="10" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/92/Flag_of_the_Seychelles.svg/20px-Flag_of_the_Seychelles.svg.png" width="20" /&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Seychelles" title="Seychelles"&gt;Seychelles&lt;/a&gt;&lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt; &lt;td&gt;&amp;nbsp;- &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Anexo:Lista_de_pa%C3%ADses_por_densidade_populacional" title="Anexo:Lista de países por densidade populacional"&gt;País mais povoado&lt;/a&gt;&lt;/td&gt; &lt;td&gt;&lt;img alt="" class="thumbborder" height="13" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/77/Flag_of_Mauritius.svg/20px-Flag_of_Mauritius.svg.png" width="20" /&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Maur%C3%ADcia" title="Maurícia"&gt;Maurícia&lt;/a&gt;&lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt; &lt;td&gt;&amp;nbsp;- &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Anexo:Lista_de_pa%C3%ADses_por_densidade_populacional" title="Anexo:Lista de países por densidade populacional"&gt;País menos povoado&lt;/a&gt;&lt;/td&gt; &lt;td&gt;&lt;span class="flagicon"&gt;&lt;a class="image" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Flag_of_the_Sahrawi_Arab_Democratic_Republic.svg" title="Flag of Saara Ocidental"&gt;&lt;img alt="Flag of Saara Ocidental" class="thumbborder" height="11" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/26/Flag_of_the_Sahrawi_Arab_Democratic_Republic.svg/22px-Flag_of_the_Sahrawi_Arab_Democratic_Republic.svg.png" width="22" /&gt;&lt;/a&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Saara_Ocidental" title="Saara Ocidental"&gt;Saara Ocidental&lt;/a&gt;&lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt; &lt;td style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; text-align: left; vertical-align: top;"&gt;&lt;b&gt;&lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/L%C3%ADnguas_mais_faladas" title="Línguas mais faladas"&gt;Línguas mais faladas&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/td&gt; &lt;td style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top;"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/L%C3%ADnguas_africanas" title="Línguas africanas"&gt;Línguas africanas&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/L%C3%ADngua_%C3%A1rabe" title="Língua árabe"&gt;árabe&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/L%C3%ADngua_inglesa" title="Língua inglesa"&gt;inglês&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/L%C3%ADngua_francesa" title="Língua francesa"&gt;francês&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/L%C3%ADngua_portuguesa" title="Língua portuguesa"&gt;português&lt;/a&gt;&lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt; &lt;td style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0 0; text-align: left; vertical-align: top;"&gt;&lt;b&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Economia" title="Economia"&gt;Economia&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/td&gt; &lt;td style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0 0;"&gt;&lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr style="padding: 0 1em 0 0; text-align: left;"&gt; &lt;td&gt;&amp;nbsp;- &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Anexo:Lista_de_pa%C3%ADses_por_PIB_nominal_per_capita" title="Anexo:Lista de países por PIB nominal per capita"&gt;País mais rico&lt;/a&gt;&lt;/td&gt; &lt;td&gt;&lt;img alt="" class="thumbborder" height="13" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/af/Flag_of_South_Africa.svg/20px-Flag_of_South_Africa.svg.png" width="20" /&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_do_Sul" title="África do Sul"&gt;África do Sul&lt;/a&gt;&lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt; &lt;td&gt;&amp;nbsp;- &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Anexo:Lista_de_pa%C3%ADses_por_PIB_nominal_per_capita" title="Anexo:Lista de países por PIB nominal per capita"&gt;País mais pobre&lt;/a&gt;&lt;/td&gt; &lt;td&gt;&lt;img alt="" class="thumbborder" height="13" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/Flag_of_Sierra_Leone.svg/20px-Flag_of_Sierra_Leone.svg.png" width="20" /&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Serra_Leoa" title="Serra Leoa"&gt;Serra Leoa&lt;/a&gt;&lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;A &lt;b&gt;África&lt;/b&gt; é o terceiro continente mais extenso (atrás da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81sia" title="Ásia"&gt;Ásia&lt;/a&gt; e da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Am%C3%A9rica" title="América"&gt;América&lt;/a&gt;) com cerca de 30 milhões de &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Km%C2%B2" title="Km²"&gt;quilômetros quadrados&lt;/a&gt;, cobrindo 20,3&amp;nbsp;% da área total da terra firme do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Planeta" title="Planeta"&gt;planeta&lt;/a&gt;. É o segundo &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Continente" title="Continente"&gt;continente&lt;/a&gt; mais populoso da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Terra" title="Terra"&gt;Terra&lt;/a&gt; (atrás da Ásia) com cerca de 900 milhões de pessoas, representando cerca de um sétimo da população do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Mundo" title="Mundo"&gt;mundo&lt;/a&gt;, e 53 países independentes; apesar de existirem &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Col%C3%B3nia_%28hist%C3%B3ria%29" title="Colónia (história)"&gt;colônias&lt;/a&gt; pertencentes a países de outros continentes, tais como as &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Can%C3%A1rias" title="Canárias"&gt;Ilhas Canárias&lt;/a&gt; e os &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Enclave" title="Enclave"&gt;enclaves&lt;/a&gt; de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ceuta" title="Ceuta"&gt;Ceuta&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Melilla" title="Melilla"&gt;Melilla&lt;/a&gt;, que pertencem à &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Espanha" title="Espanha"&gt;Espanha&lt;/a&gt;, o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Territ%C3%B3rio" title="Território"&gt;território&lt;/a&gt; ultramarino das ilhas de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Santa_Helena,_Ascens%C3%A3o_e_Trist%C3%A3o_da_Cunha" title="Santa Helena, Ascensão e Tristão da Cunha"&gt;Santa Helena, Ascensão e Tristão da Cunha&lt;/a&gt;, que pertence ao &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Reino_Unido" title="Reino Unido"&gt;Reino Unido&lt;/a&gt;, e as ilhas de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Reuni%C3%A3o_%28Fran%C3%A7a%29" title="Reunião (França)"&gt;Reunião&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Mayotte" title="Mayotte"&gt;Mayotte&lt;/a&gt;, que pertencem à &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Fran%C3%A7a" title="França"&gt;França&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;Apresenta grande diversidade étnica, cultural e política. Nesse  continente são visíveis as condições de pobreza, sendo o continente  africano o mais pobre de todos; dos trinta países mais pobres do mundo  (com mais problemas de subnutrição, analfabetismo, baixa expectativa de  vida, etc.), pelo menos 21 são africanos.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-1"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-1"&gt;[2]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt;  Apesar disso existem alguns poucos países com um padrão de vida  razoável, ainda assim não existe nenhum país realmente desenvolvido na  África.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-2"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-2"&gt;[3]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt;  O subdesenvolvimento, os conflitos entre povos e as enormes  desigualdades sociais internas, são o resultado das grandes modificações  introduzidas pelos colonizadores europeus. Atualmente os países  africanos mais desenvolvidos são &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/L%C3%ADbia" title="Líbia"&gt;Líbia&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Maur%C3%ADcia" title="Maurícia"&gt;Maurícia&lt;/a&gt; e &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Seicheles" title="Seicheles"&gt;Seicheles&lt;/a&gt;,  com qualidades de vida superiores a de muitos países da Europa. Ainda  há outros países africanos com qualidades de vida e indíces de  desenvolvimento razoáveis, podendo destacar a maior economia africana, a  &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_do_Sul" title="África do Sul"&gt;África do Sul&lt;/a&gt; e outros países como &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Marrocos" title="Marrocos"&gt;Marrocos&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Arg%C3%A9lia" title="Argélia"&gt;Argélia&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tun%C3%ADsia" title="Tunísia"&gt;Tunísia&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cabo_Verde" title="Cabo Verde"&gt;Cabo Verde&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A3o_Tom%C3%A9_e_Pr%C3%ADncipe" title="São Tomé e Príncipe"&gt;São Tomé e Príncipe&lt;/a&gt;.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-3"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-3"&gt;[4]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;A África costuma ser &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Regionaliza%C3%A7%C3%A3o" title="Regionalização"&gt;regionalizada&lt;/a&gt; de duas formas, a primeira forma, que valoriza a localização dos países e os dividem em cinco grupos, que são a &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_setentrional" title="África setentrional"&gt;África setentrional&lt;/a&gt; ou &lt;i&gt;do Norte&lt;/i&gt;, a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_Ocidental" title="África Ocidental"&gt;África Ocidental&lt;/a&gt;, a &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_central" title="África central"&gt;África central&lt;/a&gt;, a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_Oriental" title="África Oriental"&gt;África Oriental&lt;/a&gt; e a &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_meridional" title="África meridional"&gt;África meridional&lt;/a&gt;.  A segunda regionalização desse continente, que vem sendo muito  utilizada, usa critérios étnicos e culturais (religião e etnias  predominantes em cada região), é dividida em dois grandes grupos, a &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_Branca" title="África Branca"&gt;África Branca&lt;/a&gt; ou setentrional formado pelos oito países da África do norte, mais a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Maurit%C3%A2nia" title="Mauritânia"&gt;Mauritânia&lt;/a&gt; e o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Saara_Ocidental" title="Saara Ocidental"&gt;Saara Ocidental&lt;/a&gt;, e a &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_Negra" title="África Negra"&gt;África Negra&lt;/a&gt; ou subsaariana formada pelos outros 44 países do continente.&lt;br /&gt;Cinco dos países de África foram &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Col%C3%B3nia_%28hist%C3%B3ria%29" title="Colónia (história)"&gt;colónias&lt;/a&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Portugal" title="Portugal"&gt;portuguesas&lt;/a&gt; e usam o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/L%C3%ADngua_portuguesa" title="Língua portuguesa"&gt;português&lt;/a&gt; como &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/L%C3%ADngua_oficial" title="Língua oficial"&gt;língua oficial&lt;/a&gt;: &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Angola" title="Angola"&gt;Angola&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cabo_Verde" title="Cabo Verde"&gt;Cabo Verde&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Guin%C3%A9-Bissau" title="Guiné-Bissau"&gt;Guiné-Bissau&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Mo%C3%A7ambique" title="Moçambique"&gt;Moçambique&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A3o_Tom%C3%A9_e_Pr%C3%ADncipe" title="São Tomé e Príncipe"&gt;São Tomé e Príncipe&lt;/a&gt;; em Cabo Verde, Guiné-Bissau e São Tomé e Príncipe são ainda falados &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Crioulo_de_base_portuguesa" title="Crioulo de base portuguesa"&gt;crioulos de base portuguesa&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;&lt;table class="toc" id="toc"&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt; &lt;td&gt;&lt;div id="toctitle"&gt;&lt;h2&gt;Índice&lt;/h2&gt;&lt;span class="toctoggle"&gt;[&lt;a class="internal" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#" id="togglelink"&gt;esconder&lt;/a&gt;]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;ul&gt;&lt;li class="toclevel-1 tocsection-1"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#Etimologia"&gt;&lt;span class="tocnumber"&gt;1&lt;/span&gt; &lt;span class="toctext"&gt;Etimologia&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;&lt;li class="toclevel-1 tocsection-2"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#Hist.C3.B3ria"&gt;&lt;span class="tocnumber"&gt;2&lt;/span&gt; &lt;span class="toctext"&gt;História&lt;/span&gt;&lt;/a&gt; &lt;ul&gt;&lt;li class="toclevel-2 tocsection-3"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#Paleontologia"&gt;&lt;span class="tocnumber"&gt;2.1&lt;/span&gt; &lt;span class="toctext"&gt;Paleontologia&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;&lt;li class="toclevel-2 tocsection-4"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#Pr.C3.A9-hist.C3.B3ria"&gt;&lt;span class="tocnumber"&gt;2.2&lt;/span&gt; &lt;span class="toctext"&gt;Pré-história&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;&lt;li class="toclevel-2 tocsection-5"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#Primeiros_tempos"&gt;&lt;span class="tocnumber"&gt;2.3&lt;/span&gt; &lt;span class="toctext"&gt;Primeiros tempos&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;&lt;li class="toclevel-2 tocsection-6"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#Antiguidade"&gt;&lt;span class="tocnumber"&gt;2.4&lt;/span&gt; &lt;span class="toctext"&gt;Antiguidade&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;&lt;li class="toclevel-2 tocsection-7"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#Idade_M.C3.A9dia"&gt;&lt;span class="tocnumber"&gt;2.5&lt;/span&gt; &lt;span class="toctext"&gt;Idade Média&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;&lt;li class="toclevel-2 tocsection-8"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#Idade_Moderna"&gt;&lt;span class="tocnumber"&gt;2.6&lt;/span&gt; &lt;span class="toctext"&gt;Idade Moderna&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;&lt;li class="toclevel-2 tocsection-9"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#Idade_Contempor.C3.A2nea"&gt;&lt;span class="tocnumber"&gt;2.7&lt;/span&gt; &lt;span class="toctext"&gt;Idade Contemporânea&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;&lt;li class="toclevel-2 tocsection-10"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#As_explora.C3.A7.C3.B5es_cient.C3.ADficas"&gt;&lt;span class="tocnumber"&gt;2.8&lt;/span&gt; &lt;span class="toctext"&gt;As explorações científicas&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;&lt;li class="toclevel-2 tocsection-11"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#Imperialismo_ocidental"&gt;&lt;span class="tocnumber"&gt;2.9&lt;/span&gt; &lt;span class="toctext"&gt;Imperialismo ocidental&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;&lt;li class="toclevel-2 tocsection-12"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#Nova_era_africana"&gt;&lt;span class="tocnumber"&gt;2.10&lt;/span&gt; &lt;span class="toctext"&gt;Nova era africana&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;&lt;li class="toclevel-2 tocsection-13"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#Problemas_p.C3.B3s-coloniais"&gt;&lt;span class="tocnumber"&gt;2.11&lt;/span&gt; &lt;span class="toctext"&gt;Problemas pós-coloniais&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ul&gt;&lt;/li&gt;&lt;li class="toclevel-1 tocsection-14"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#Geografia"&gt;&lt;span class="tocnumber"&gt;3&lt;/span&gt; &lt;span class="toctext"&gt;Geografia&lt;/span&gt;&lt;/a&gt; &lt;ul&gt;&lt;li class="toclevel-2 tocsection-15"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#Localiza.C3.A7.C3.A3o"&gt;&lt;span class="tocnumber"&gt;3.1&lt;/span&gt; &lt;span class="toctext"&gt;Localização&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;&lt;li class="toclevel-2 tocsection-16"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#Relevo"&gt;&lt;span class="tocnumber"&gt;3.2&lt;/span&gt; &lt;span class="toctext"&gt;Relevo&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;&lt;li class="toclevel-2 tocsection-17"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#Clima"&gt;&lt;span class="tocnumber"&gt;3.3&lt;/span&gt; &lt;span class="toctext"&gt;Clima&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;&lt;li class="toclevel-2 tocsection-18"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#Hidrografia"&gt;&lt;span class="tocnumber"&gt;3.4&lt;/span&gt; &lt;span class="toctext"&gt;Hidrografia&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;&lt;li class="toclevel-2 tocsection-19"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#Vegeta.C3.A7.C3.A3o"&gt;&lt;span class="tocnumber"&gt;3.5&lt;/span&gt; &lt;span class="toctext"&gt;Vegetação&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;&lt;li class="toclevel-2 tocsection-20"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#Regi.C3.B5es"&gt;&lt;span class="tocnumber"&gt;3.6&lt;/span&gt; &lt;span class="toctext"&gt;Regiões&lt;/span&gt;&lt;/a&gt; &lt;ul&gt;&lt;li class="toclevel-3 tocsection-21"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#.C3.81frica_do_Norte"&gt;&lt;span class="tocnumber"&gt;3.6.1&lt;/span&gt; &lt;span class="toctext"&gt;África do Norte&lt;/span&gt;&lt;/a&gt; &lt;ul&gt;&lt;li class="toclevel-4 tocsection-22"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#Magreb"&gt;&lt;span class="tocnumber"&gt;3.6.1.1&lt;/span&gt; &lt;span class="toctext"&gt;Magreb&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;&lt;li class="toclevel-4 tocsection-23"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#Saara"&gt;&lt;span class="tocnumber"&gt;3.6.1.2&lt;/span&gt; &lt;span class="toctext"&gt;Saara&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;&lt;li class="toclevel-4 tocsection-24"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#Vale_do_Nilo"&gt;&lt;span class="tocnumber"&gt;3.6.1.3&lt;/span&gt; &lt;span class="toctext"&gt;Vale do Nilo&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ul&gt;&lt;/li&gt;&lt;li class="toclevel-3 tocsection-25"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#.C3.81frica_Ocidental"&gt;&lt;span class="tocnumber"&gt;3.6.2&lt;/span&gt; &lt;span class="toctext"&gt;África Ocidental&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;&lt;li class="toclevel-3 tocsection-26"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#.C3.81frica_Centro-ocidental"&gt;&lt;span class="tocnumber"&gt;3.6.3&lt;/span&gt; &lt;span class="toctext"&gt;África Centro-ocidental&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;&lt;li class="toclevel-3 tocsection-27"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#.C3.81frica_Centro-oriental"&gt;&lt;span class="tocnumber"&gt;3.6.4&lt;/span&gt; &lt;span class="toctext"&gt;África Centro-oriental&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;&lt;li class="toclevel-3 tocsection-28"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#.C3.81frica_Meridional"&gt;&lt;span class="tocnumber"&gt;3.6.5&lt;/span&gt; &lt;span class="toctext"&gt;África Meridional&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ul&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ul&gt;&lt;/li&gt;&lt;li class="toclevel-1 tocsection-29"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#Demografia"&gt;&lt;span class="tocnumber"&gt;4&lt;/span&gt; &lt;span class="toctext"&gt;Demografia&lt;/span&gt;&lt;/a&gt; &lt;ul&gt;&lt;li class="toclevel-2 tocsection-30"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#Densidade_demogr.C3.A1fica"&gt;&lt;span class="tocnumber"&gt;4.1&lt;/span&gt; &lt;span class="toctext"&gt;Densidade demográfica&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;&lt;li class="toclevel-2 tocsection-31"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#Etnias"&gt;&lt;span class="tocnumber"&gt;4.2&lt;/span&gt; &lt;span class="toctext"&gt;Etnias&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;&lt;li class="toclevel-2 tocsection-32"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#Religi.C3.B5es"&gt;&lt;span class="tocnumber"&gt;4.3&lt;/span&gt; &lt;span class="toctext"&gt;Religiões&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;&lt;li class="toclevel-2 tocsection-33"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#L.C3.ADnguas"&gt;&lt;span class="tocnumber"&gt;4.4&lt;/span&gt; &lt;span class="toctext"&gt;Línguas&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ul&gt;&lt;/li&gt;&lt;li class="toclevel-1 tocsection-34"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#Pol.C3.ADtica"&gt;&lt;span class="tocnumber"&gt;5&lt;/span&gt; &lt;span class="toctext"&gt;Política&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;&lt;li class="toclevel-1 tocsection-35"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#Subdivis.C3.B5es"&gt;&lt;span class="tocnumber"&gt;6&lt;/span&gt; &lt;span class="toctext"&gt;Subdivisões&lt;/span&gt;&lt;/a&gt; &lt;ul&gt;&lt;li class="toclevel-2 tocsection-36"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#.C3.81frica_Meridional_2"&gt;&lt;span class="tocnumber"&gt;6.1&lt;/span&gt; &lt;span class="toctext"&gt;África Meridional&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;&lt;li class="toclevel-2 tocsection-37"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#.C3.81frica_Central"&gt;&lt;span class="tocnumber"&gt;6.2&lt;/span&gt; &lt;span class="toctext"&gt;África Central&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;&lt;li class="toclevel-2 tocsection-38"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#.C3.81frica_Ocidental_2"&gt;&lt;span class="tocnumber"&gt;6.3&lt;/span&gt; &lt;span class="toctext"&gt;África Ocidental&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;&lt;li class="toclevel-2 tocsection-39"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#.C3.81frica_Setentrional"&gt;&lt;span class="tocnumber"&gt;6.4&lt;/span&gt; &lt;span class="toctext"&gt;África Setentrional&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;&lt;li class="toclevel-2 tocsection-40"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#.C3.81frica_Oriental"&gt;&lt;span class="tocnumber"&gt;6.5&lt;/span&gt; &lt;span class="toctext"&gt;África Oriental&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;&lt;li class="toclevel-2 tocsection-41"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#Estados_n.C3.A3o_reconhecidos_ou_em_disputa"&gt;&lt;span class="tocnumber"&gt;6.6&lt;/span&gt; &lt;span class="toctext"&gt;Estados não reconhecidos ou em disputa&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;&lt;li class="toclevel-2 tocsection-42"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#Depend.C3.AAncias"&gt;&lt;span class="tocnumber"&gt;6.7&lt;/span&gt; &lt;span class="toctext"&gt;Dependências&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;&lt;li class="toclevel-2 tocsection-43"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#Outros_territ.C3.B3rios"&gt;&lt;span class="tocnumber"&gt;6.8&lt;/span&gt; &lt;span class="toctext"&gt;Outros territórios&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;&lt;li class="toclevel-2 tocsection-44"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#Outros_agrupamentos_de_pa.C3.ADses_africanos_usadas_frequentemente"&gt;&lt;span class="tocnumber"&gt;6.9&lt;/span&gt; &lt;span class="toctext"&gt;Outros agrupamentos de países africanos usadas frequentemente&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ul&gt;&lt;/li&gt;&lt;li class="toclevel-1 tocsection-45"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#Economia"&gt;&lt;span class="tocnumber"&gt;7&lt;/span&gt; &lt;span class="toctext"&gt;Economia&lt;/span&gt;&lt;/a&gt; &lt;ul&gt;&lt;li class="toclevel-2 tocsection-46"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#Extrativismo"&gt;&lt;span class="tocnumber"&gt;7.1&lt;/span&gt; &lt;span class="toctext"&gt;Extrativismo&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;&lt;li class="toclevel-2 tocsection-47"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#Agropecu.C3.A1ria"&gt;&lt;span class="tocnumber"&gt;7.2&lt;/span&gt; &lt;span class="toctext"&gt;Agropecuária&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;&lt;li class="toclevel-2 tocsection-48"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#Ind.C3.BAstria_e_transportes"&gt;&lt;span class="tocnumber"&gt;7.3&lt;/span&gt; &lt;span class="toctext"&gt;Indústria e transportes&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ul&gt;&lt;/li&gt;&lt;li class="toclevel-1 tocsection-49"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#Cultura"&gt;&lt;span class="tocnumber"&gt;8&lt;/span&gt; &lt;span class="toctext"&gt;Cultura&lt;/span&gt;&lt;/a&gt; &lt;ul&gt;&lt;li class="toclevel-2 tocsection-50"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#Tribos_e_grupos_.C3.A9tnicos"&gt;&lt;span class="tocnumber"&gt;8.1&lt;/span&gt; &lt;span class="toctext"&gt;Tribos e grupos étnicos&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ul&gt;&lt;/li&gt;&lt;li class="toclevel-1 tocsection-51"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#Problemas_atuais"&gt;&lt;span class="tocnumber"&gt;9&lt;/span&gt; &lt;span class="toctext"&gt;Problemas atuais&lt;/span&gt;&lt;/a&gt; &lt;ul&gt;&lt;li class="toclevel-2 tocsection-52"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#Fome"&gt;&lt;span class="tocnumber"&gt;9.1&lt;/span&gt; &lt;span class="toctext"&gt;Fome&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;&lt;li class="toclevel-2 tocsection-53"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#Coloniza.C3.A7.C3.A3o_europeia_e_guerras"&gt;&lt;span class="tocnumber"&gt;9.2&lt;/span&gt; &lt;span class="toctext"&gt;Colonização europeia e guerras&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ul&gt;&lt;/li&gt;&lt;li class="toclevel-1 tocsection-54"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#Problemas_hist.C3.B3ricos"&gt;&lt;span class="tocnumber"&gt;10&lt;/span&gt; &lt;span class="toctext"&gt;Problemas históricos&lt;/span&gt;&lt;/a&gt; &lt;ul&gt;&lt;li class="toclevel-2 tocsection-55"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#Racismo"&gt;&lt;span class="tocnumber"&gt;10.1&lt;/span&gt; &lt;span class="toctext"&gt;Racismo&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ul&gt;&lt;/li&gt;&lt;li class="toclevel-1 tocsection-56"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#Ver_tamb.C3.A9m"&gt;&lt;span class="tocnumber"&gt;11&lt;/span&gt; &lt;span class="toctext"&gt;Ver também&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;&lt;li class="toclevel-1"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#Refer.C3.AAncias"&gt;&lt;span class="tocnumber"&gt;12&lt;/span&gt; &lt;span class="toctext"&gt;Referências&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;&lt;li class="toclevel-1"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#Notas"&gt;&lt;span class="tocnumber"&gt;13&lt;/span&gt; &lt;span class="toctext"&gt;Notas&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;&lt;li class="toclevel-1 tocsection-57"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#Liga.C3.A7.C3.B5es_externas"&gt;&lt;span class="tocnumber"&gt;14&lt;/span&gt; &lt;span class="toctext"&gt;Ligações externas&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ul&gt;&lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;h2&gt;&lt;span class="editsection"&gt;[&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%81frica&amp;amp;action=edit&amp;amp;section=1" title="Editar seção: Etimologia"&gt;editar&lt;/a&gt;]&lt;/span&gt; &lt;span class="mw-headline" id="Etimologia"&gt;Etimologia&lt;/span&gt;&lt;/h2&gt;&lt;div class="thumb tright"&gt;&lt;div class="thumbinner" style="width: 302px;"&gt;&lt;a class="image" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:African_continent-pt.svg"&gt;&lt;img alt="" class="thumbimage" height="283" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/86/African_continent-pt.svg/300px-African_continent-pt.svg.png" width="300" /&gt;&lt;/a&gt; &lt;br /&gt;&lt;div class="thumbcaption"&gt;&lt;div class="magnify"&gt;&lt;a class="internal" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:African_continent-pt.svg" title="Ampliar"&gt;&lt;img alt="" height="11" src="http://bits.wikimedia.org/skins-1.17/common/images/magnify-clip.png" width="15" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;center&gt;África&lt;/center&gt; &lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;i&gt;&lt;a class="new" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Afri&amp;amp;action=edit&amp;amp;redlink=1" title="Afri (página não existe)"&gt;Afri&lt;/a&gt;&lt;/i&gt; era o nome de vários povos que se fixaram perto de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cartago" title="Cartago"&gt;Cartago&lt;/a&gt; no Norte de África. O seu nome é geralmente relacionado com os fenícios como &lt;i&gt;afar&lt;/i&gt;, que significa "poeira", embora uma teoria de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1981" title="1981"&gt;1981&lt;/a&gt;,&lt;sup class="reference" id="cite_ref-4"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-4"&gt;[5]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; tenha afirmado que o nome também deriva de uma palavra de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/L%C3%ADnguas_berberes" title="Línguas berberes"&gt;berbere&lt;/a&gt;, &lt;i&gt;ifri&lt;/i&gt;, palavra que significa "caverna", em referência à gruta onde residiam.&lt;br /&gt;No tempo dos romanos, Cartago passou a ser a capital da Província de África, que incluiu também a parte costeira da moderna &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/L%C3%ADbia" title="Líbia"&gt;Líbia&lt;/a&gt;. Os romanos utilizaram o sufixo "-ca" denotando "país ou território".&lt;sup class="reference" id="cite_ref-5"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-5"&gt;[6]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; Mais tarde, o reino muçulmano de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ifriqiya" title="Ifriqiya"&gt;Ifriqiya&lt;/a&gt;, actualmente &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tun%C3%ADsia" title="Tunísia"&gt;Tunísia&lt;/a&gt;, também preservou o nome.&lt;br /&gt;Outras etimologias têm sido apontadas como originárias para a antiga denominação "África":&lt;br /&gt;&lt;ul&gt;&lt;li&gt;No século I, o historiador judeu &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Flavius_Josephus" title="Flavius Josephus"&gt;Flavius Josephus&lt;/a&gt; (Ant. 1.15) afirmou ter sido nomeado para &lt;a class="new" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Epher&amp;amp;action=edit&amp;amp;redlink=1" title="Epher (página não existe)"&gt;Epher&lt;/a&gt;, neto de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Abra%C3%A3o" title="Abraão"&gt;Abraão&lt;/a&gt;, segundo o &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/G%C3%A9nesis" title="Génesis"&gt;Génesis&lt;/a&gt; (25:4), cujos descendentes, segundo ele, tinha invadido a Líbia.&lt;/li&gt;&lt;li&gt;&lt;i&gt;aprica&lt;/i&gt;, palavra latina que significa "ensolarados", mencionada por &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Isidoro_de_Sevilha" title="Isidoro de Sevilha"&gt;Isidoro de Sevilha&lt;/a&gt; (século VI), em &lt;i&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Etymologiae" title="Etymologiae"&gt;Etymologiae&lt;/a&gt; XIV.5.2&lt;/i&gt;&lt;/li&gt;&lt;li&gt;&lt;i&gt;aphrike&lt;/i&gt;, palavra grega que significa "sem frio". Esta foi proposta pelo historiador &lt;a class="new" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Leo_%C3%81fricanus&amp;amp;action=edit&amp;amp;redlink=1" title="Leo Áfricanus (página não existe)"&gt;Leo Áfricanus&lt;/a&gt; (1488-1554), que sugeriu a palavra grega &lt;i&gt;phrike&lt;/i&gt;  (φρίκη, significando "frio e horror"), combinado com o prefixo  privativo "-um", indicando assim um terreno livre de frio e de horror.&lt;/li&gt;&lt;li&gt;&lt;a class="new" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Gerald_Massey&amp;amp;action=edit&amp;amp;redlink=1" title="Gerald Massey (página não existe)"&gt;Massey&lt;/a&gt;, em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1881" title="1881"&gt;1881&lt;/a&gt;, afirmou que o nome deriva do egípcio &lt;i&gt;af-rui-ka&lt;/i&gt;, que significa "para virar em direção a abertura do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ka" title="Ka"&gt;Ka&lt;/a&gt;."  O Ka é o dobro energético de cada pessoa e de "abertura do Ka" remete  para o útero ou berço. África seria, para os egípcios, "o berço."&lt;sup class="reference" id="cite_ref-6"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-6"&gt;[7]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ul&gt;&lt;h2&gt;&lt;span class="editsection"&gt;[&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%81frica&amp;amp;action=edit&amp;amp;section=2" title="Editar seção: História"&gt;editar&lt;/a&gt;]&lt;/span&gt; &lt;span class="mw-headline" id="Hist.C3.B3ria"&gt;História&lt;/span&gt;&lt;/h2&gt;&lt;dl&gt;&lt;dd&gt;&lt;div class="dablink noprint"&gt;&lt;img alt="" height="17" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ef/Crystal_Clear_app_xmag.png/17px-Crystal_Clear_app_xmag.png" width="17" /&gt;&lt;i&gt;Ver artigo principal: &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Hist%C3%B3ria_da_%C3%81frica" title="História da África"&gt;História da África&lt;/a&gt;&lt;/i&gt;&lt;/div&gt;&lt;/dd&gt;&lt;/dl&gt;A &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Hist%C3%B3ria" title="História"&gt;história&lt;/a&gt; da África é conhecida no &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Mundo_ocidental" title="Mundo ocidental"&gt;Ocidente&lt;/a&gt; por escritos que datam da &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Antiguidade_Cl%C3%A1ssica" title="Antiguidade Clássica"&gt;Antiguidade Clássica&lt;/a&gt;. No entanto, vários povos deixaram &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Testemunho" title="Testemunho"&gt;testemunhos&lt;/a&gt; ainda mais antigos das suas &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Civiliza%C3%A7%C3%A3o" title="Civilização"&gt;civilizações&lt;/a&gt;. Para além disso, os mais antigos &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/F%C3%B3ssil" title="Fóssil"&gt;fósseis&lt;/a&gt; de &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Homin%C3%ADdeo" title="Hominídeo"&gt;hominídeos&lt;/a&gt;, com cerca de cinco milhões de anos, foram encontrados na África, permitindo considerá-la o “berço da humanidade”.&lt;br /&gt;O &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Egito" title="Egito"&gt;Egito&lt;/a&gt; foi provavelmente o primeiro &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Estado" title="Estado"&gt;estado&lt;/a&gt; a constituir-se na África, há cerca de 5000 anos, mas muitos outros &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Monarquia" title="Monarquia"&gt;reinos&lt;/a&gt; ou &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cidade-estado" title="Cidade-estado"&gt;cidades-estados&lt;/a&gt; se foram sucedendo neste continente, ao longo dos séculos. Podem referir-se os estados de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cuche" title="Cuche"&gt;Kush&lt;/a&gt; e &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Mero%C3%A9" title="Meroé"&gt;Meroé&lt;/a&gt;, ainda no nordeste de África, o primeiro estado do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Zimbabwe" title="Zimbabwe"&gt;Zimbabwe&lt;/a&gt; e o &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Reino_do_Congo" title="Reino do Congo"&gt;reino do Congo&lt;/a&gt; que, aparentemente floresceram entre os séculos &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9culo_X" title="Século X"&gt;X&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9culo_XV" title="Século XV"&gt;XV&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;A estrutura moderna da África, em termos de divisão entre estados e  línguas de trabalho, no entanto, resultou da partilha da África pelas &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Coloniza%C3%A7%C3%A3o" title="Colonização"&gt;potências coloniais&lt;/a&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Europa" title="Europa"&gt;europeias&lt;/a&gt; na &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Confer%C3%AAncia_de_Berlim" title="Conferência de Berlim"&gt;Conferência de Berlim&lt;/a&gt;. Com excepção da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Eti%C3%B3pia" title="Etiópia"&gt;Etiópia&lt;/a&gt;, que só foi dominada pela &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/It%C3%A1lia" title="Itália"&gt;Itália&lt;/a&gt; durante um curto período, e da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Lib%C3%A9ria" title="Libéria"&gt;Libéria&lt;/a&gt;, que foi um estado criado pelos &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Estados_Unidos_da_Am%C3%A9rica" title="Estados Unidos da América"&gt;Estados Unidos da América&lt;/a&gt; durante o processo de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Abolicionismo" title="Abolicionismo"&gt;abolição&lt;/a&gt; da &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Escravatura" title="Escravatura"&gt;escravatura&lt;/a&gt;, no &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9culo_XIX" title="Século XIX"&gt;século XIX&lt;/a&gt;, todos os restantes países de África apenas conheceram a sua &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Independ%C3%AAncia" title="Independência"&gt;independência&lt;/a&gt; na segunda metade do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9culo_XX" title="Século XX"&gt;século XX&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;&lt;h3&gt;&lt;span class="editsection"&gt;[&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%81frica&amp;amp;action=edit&amp;amp;section=3" title="Editar seção: Paleontologia"&gt;editar&lt;/a&gt;]&lt;/span&gt; &lt;span class="mw-headline" id="Paleontologia"&gt;Paleontologia&lt;/span&gt;&lt;/h3&gt;&lt;div class="thumb tright"&gt;&lt;div class="thumbinner" style="width: 222px;"&gt;&lt;a class="image" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Proconsul_nyanzae_skeleton.jpg"&gt;&lt;img alt="" class="thumbimage" height="160" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a1/Proconsul_nyanzae_skeleton.jpg/220px-Proconsul_nyanzae_skeleton.jpg" width="220" /&gt;&lt;/a&gt; &lt;br /&gt;&lt;div class="thumbcaption"&gt;&lt;div class="magnify"&gt;&lt;a class="internal" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Proconsul_nyanzae_skeleton.jpg" title="Ampliar"&gt;&lt;img alt="" height="11" src="http://bits.wikimedia.org/skins-1.17/common/images/magnify-clip.png" width="15" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;Crânio de &lt;i&gt;Proconsul heseloni&lt;/i&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;Os estudos &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Arqueologia" title="Arqueologia"&gt;arqueológicos&lt;/a&gt; africanos comportam duas subdivisões: a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Arqueologia" title="Arqueologia"&gt;arqueologia&lt;/a&gt; do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Egito" title="Egito"&gt;Egito&lt;/a&gt; e da &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_do_norte" title="África do norte"&gt;África do norte&lt;/a&gt;, que tem sido estudada em relação com as do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Mar_Mediterr%C3%A2neo" title="Mar Mediterrâneo"&gt;Mediterrâneo&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Europa" title="Europa"&gt;Europa&lt;/a&gt; e &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Oriente_M%C3%A9dio" title="Oriente Médio"&gt;Ásia ocidental&lt;/a&gt;; e a arqueologia da &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_Negra" title="África Negra"&gt;África subsaariania&lt;/a&gt;, que tem desenvolvimento próprio.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_128_7-0"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_128-7"&gt;[8]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;A África é parte da massa terrestre do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Velho_Mundo" title="Velho Mundo"&gt;Velho Mundo&lt;/a&gt; que contém alguns dos mais antigos &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/F%C3%B3ssil" title="Fóssil"&gt;fósseis&lt;/a&gt; proto-humanos conhecidos.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_128_7-1"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_128-7"&gt;[8]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; Para &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Charles_Darwin" title="Charles Darwin"&gt;Charles Darwin&lt;/a&gt;, foi o continente que primeiro testemunhou o aparecimento do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Homem" title="Homem"&gt;homem&lt;/a&gt;, afirmação mais tarde reforçada por notáveis historiadores, entre os quais &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Pierre_Teilhard_de_Chardin" title="Pierre Teilhard de Chardin"&gt;Pierre Teilhard de Chardin&lt;/a&gt;.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-8"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-8"&gt;[9]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; Além disso, é à fauna africana que pertencem os dois primatas mais próximos do homem: o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Gorila" title="Gorila"&gt;gorila&lt;/a&gt; e o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Chimpanz%C3%A9" title="Chimpanzé"&gt;chimpanzé&lt;/a&gt;.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-9"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-9"&gt;[10]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; A opinião conservadora tende, porém, a considerar a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81sia" title="Ásia"&gt;Ásia&lt;/a&gt; como o centro das origens humanas,&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_128_7-2"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_128-7"&gt;[8]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; em parte por influência de antigas idéias &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Hist%C3%B3ria" title="História"&gt;históricas&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Filosofia" title="Filosofia"&gt;filosóficas&lt;/a&gt; e em parte devido às descobertas de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Macaco" title="Macaco"&gt;macacos&lt;/a&gt; do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Mioceno" title="Mioceno"&gt;Mioceno&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Plioceno" title="Plioceno"&gt;Plioceno&lt;/a&gt;,&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_128_7-3"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_128-7"&gt;[8]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; bem como do &lt;i&gt;&lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Pithecanthropus_erectus" title="Pithecanthropus erectus"&gt;Pithecanthropus erectus&lt;/a&gt;&lt;/i&gt;, em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Java" title="Java"&gt;Java&lt;/a&gt; (&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1891" title="1891"&gt;1891&lt;/a&gt;),&lt;sup class="reference" id="cite_ref-10"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-10"&gt;[11]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; e do &lt;i&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Homem_de_Pequim" title="Homem de Pequim"&gt;Sinanthropus pekinensis&lt;/a&gt;&lt;/i&gt;, na &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/China" title="China"&gt;China&lt;/a&gt; (&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1929" title="1929"&gt;1929&lt;/a&gt;).&lt;sup class="reference" id="cite_ref-11"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-11"&gt;[12]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; Esta controvérsia foi reavivada por dois eventos arqueológicos: a descoberta na &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_meridional" title="África meridional"&gt;África meridional&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_Oriental" title="África Oriental"&gt;oriental&lt;/a&gt; de um grupo de macacos semelhantes ao &lt;i&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Homo_erectus" title="Homo erectus"&gt;Homo erectus&lt;/a&gt;&lt;/i&gt;, pertencente à &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Fam%C3%ADlia_%28biologia%29" title="Família (biologia)"&gt;familia&lt;/a&gt; dos &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Australopithecus" title="Australopithecus"&gt;Australopithecinae&lt;/a&gt;;&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_128_7-4"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_128-7"&gt;[8]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; e o achado, no &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%AAnia" title="Quênia"&gt;Quênia&lt;/a&gt;, de um macaco do antigo Mioceno, &lt;i&gt;&lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Proconsul_%28primata%29" title="Proconsul (primata)"&gt;Proconsul africanus&lt;/a&gt;&lt;/i&gt;,&lt;sup class="reference" id="cite_ref-12"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-12"&gt;[13]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; e, em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1961" title="1961"&gt;1961&lt;/a&gt;, de outro macaco do Mioceno recente, o &lt;i&gt;&lt;a class="extiw" href="http://en.wikipedia.org/wiki/es:Kenyapithecus" title="w:es:Kenyapithecus"&gt;Kenyapithecus&lt;/a&gt;&lt;/i&gt;, que pode ser o ancestral direto do homem.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-13"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-13"&gt;[14]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;div class="thumb tleft"&gt;&lt;div class="thumbinner" style="width: 222px;"&gt;&lt;a class="image" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Austrolopithecus_africanus.jpg"&gt;&lt;img alt="" class="thumbimage" height="206" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f4/Austrolopithecus_africanus.jpg/220px-Austrolopithecus_africanus.jpg" width="220" /&gt;&lt;/a&gt; &lt;br /&gt;&lt;div class="thumbcaption"&gt;&lt;div class="magnify"&gt;&lt;a class="internal" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Austrolopithecus_africanus.jpg" title="Ampliar"&gt;&lt;img alt="" height="11" src="http://bits.wikimedia.org/skins-1.17/common/images/magnify-clip.png" width="15" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;i&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Australopithecus_africanus" title="Australopithecus africanus"&gt;Australopithecus africanus&lt;/a&gt;&lt;/i&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;Em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1924" title="1924"&gt;1924&lt;/a&gt;, a primeira de uma série de descobertas feitas na &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Bechuanal%C3%A2ndia" title="Bechuanalândia"&gt;Bechuanalândia&lt;/a&gt; (atual &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Botswana" title="Botswana"&gt;Botswana&lt;/a&gt;) e no &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Transvaal" title="Transvaal"&gt;Transvaal&lt;/a&gt; (&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_do_Sul" title="África do Sul"&gt;África do Sul&lt;/a&gt;) revelou a existência do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Australopithecus" title="Australopithecus"&gt;Australopithecinae&lt;/a&gt;, criatura intermediária entre o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Macaco" title="Macaco"&gt;macaco&lt;/a&gt; e o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Homem" title="Homem"&gt;homem&lt;/a&gt;&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_128_7-5"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_128-7"&gt;[8]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; Descobertas similares foram realizadas na &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tanz%C3%A2nia" title="Tanzânia"&gt;Tanzânia&lt;/a&gt; a partir de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1959" title="1959"&gt;1959&lt;/a&gt;.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_128_7-6"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_128-7"&gt;[8]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; Também achados de fósseis humanos foram escavados em Palikao, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Arg%C3%A9lia" title="Argélia"&gt;Argélia&lt;/a&gt;, e Sidi Abderramã, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Marrocos" title="Marrocos"&gt;Marrocos&lt;/a&gt;; todos esses fósseis pertencem ao &lt;i&gt;Atlanthropus mauritanicus&lt;/i&gt;,&lt;sup class="reference" id="cite_ref-14"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-14"&gt;[15]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; que aparentemente representa a forma africana do &lt;i&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Homo_erectus" title="Homo erectus"&gt;Homo erectus&lt;/a&gt;&lt;/i&gt; asiático e pode ser o próximo estágio na evolução do &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Homin%C3%ADdeo" title="Hominídeo"&gt;hominídeo&lt;/a&gt;, após os Australopithecinae.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_128_7-7"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_128-7"&gt;[8]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; Em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1960" title="1960"&gt;1960&lt;/a&gt;, um crânio deste tipo foi encontrado em Oldoway, na Tanzânia.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_128_7-8"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_128-7"&gt;[8]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;Outras formas primitivas do homem que habitaram a África durante o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Pleistoceno" title="Pleistoceno"&gt;Pleistoceno&lt;/a&gt; podem ser agrupadas em duas principais categorias.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_128_7-9"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_128-7"&gt;[8]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; A primeira é um grupo gerontomorfo de hominideos, pertencente ao tipo bastante difundido dos Rodesióides.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_128_7-10"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_128-7"&gt;[8]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; E o segundo é o tipo de &lt;i&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Homo_sapiens" title="Homo sapiens"&gt;Homo sapiens&lt;/a&gt;&lt;/i&gt; pedomorfo, que aparentemente precede os atuais boxímanes do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Kalahari" title="Kalahari"&gt;Kalahari&lt;/a&gt;.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_128_7-11"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_128-7"&gt;[8]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; Os Rodesióides são conhecidos através de três espécies: (1) Homem da Rodésia (&lt;i&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Homo_rhodesiensis" title="Homo rhodesiensis"&gt;Homo rhodesiensis&lt;/a&gt;&lt;/i&gt;), cujo crânio foi encontrado em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1921" title="1921"&gt;1921&lt;/a&gt;, nas minas de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Broken_Hill" title="Broken Hill"&gt;Broken Hill&lt;/a&gt;, na &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rod%C3%A9sia_do_Norte" title="Rodésia do Norte"&gt;Rodésia do Norte&lt;/a&gt; (atual &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Z%C3%A2mbia" title="Zâmbia"&gt;Zâmbia&lt;/a&gt;);&lt;sup class="reference" id="cite_ref-15"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-15"&gt;[16]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; (2) &lt;i&gt;Africanthropus&lt;/i&gt; ou &lt;i&gt;Homo njarensis&lt;/i&gt;; pouco estudado em detalhes devido à exigüidade dos fragmentos obtidos, descoberto em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1934" title="1934"&gt;1934&lt;/a&gt;, na &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Bacia_hidrogr%C3%A1fica" title="Bacia hidrográfica"&gt;bacia&lt;/a&gt; do lago Eyasi, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tanganica" title="Tanganica"&gt;Tanganica&lt;/a&gt; (atual Tanzânia); (3) Homem de Saldanha, na &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Prov%C3%ADncia_do_Cabo" title="Província do Cabo"&gt;província do Cabo&lt;/a&gt;, &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rep%C3%BAblica_da_%C3%81frica_do_Sul" title="República da África do Sul"&gt;República da África do Sul&lt;/a&gt;.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_128_7-12"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_128-7"&gt;[8]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;div class="thumb tright"&gt;&lt;div class="thumbinner" style="width: 222px;"&gt;&lt;a class="image" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Rhodesian_Man.jpg"&gt;&lt;img alt="" class="thumbimage" height="153" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b7/Rhodesian_Man.jpg/220px-Rhodesian_Man.jpg" width="220" /&gt;&lt;/a&gt; &lt;br /&gt;&lt;div class="thumbcaption"&gt;&lt;div class="magnify"&gt;&lt;a class="internal" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Rhodesian_Man.jpg" title="Ampliar"&gt;&lt;img alt="" height="11" src="http://bits.wikimedia.org/skins-1.17/common/images/magnify-clip.png" width="15" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cr%C3%A2nio" title="Crânio"&gt;Crânio&lt;/a&gt; encontrado em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1921" title="1921"&gt;1921&lt;/a&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;Quanto às formas primitivas de &lt;i&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Homo_sapiens" title="Homo sapiens"&gt;Homo sapiens&lt;/a&gt;&lt;/i&gt;  identificadas no continente africano, salientam-se as seguintes: (1)  Homem de Kanam, muito anterior aos Rodesióides, segundo L. S. Leakey,  que descobriu um fragmento de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Mand%C3%ADbula" title="Mandíbula"&gt;mandíbula&lt;/a&gt; nas &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Praia" title="Praia"&gt;praias&lt;/a&gt; do golfo de Kavirondo, no &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Lago_Vit%C3%B3ria" title="Lago Vitória"&gt;lago Vitória&lt;/a&gt;;&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_128_7-13"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_128-7"&gt;[8]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; (2) Homem de Kanjera, cujos fragmentos de crânio foram encontrados em Kanjera, não muito distante de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Kanam" title="Kanam"&gt;Kanam&lt;/a&gt;, e datam provavelmente do médio &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Pleistoceno" title="Pleistoceno"&gt;Pleistoceno&lt;/a&gt;;&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_128_7-14"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_128-7"&gt;[8]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; (3) Crânio de Florisbad, pertencente a um espécime notável, descoberto em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1932" title="1932"&gt;1932&lt;/a&gt; por T. F. Dreyer, em Florisbad, a 40&amp;nbsp;km de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Bloemfontein" title="Bloemfontein"&gt;Bloemfontein&lt;/a&gt;, na &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_do_Sul" title="África do Sul"&gt;África do Sul&lt;/a&gt;;&lt;sup class="reference" id="cite_ref-16"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-16"&gt;[17]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; originariamente denominado &lt;i&gt;Homo helmei&lt;/i&gt;, data de cerca de 37&amp;nbsp;000 anos;&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_128_7-15"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_128-7"&gt;[8]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; (4) Crânio de Boskop, descoberto em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1913" title="1913"&gt;1913&lt;/a&gt;,  próximo a Boskop, República da África do Sul, cuja capacidade provável  era de 1700 cm3, bastante mais elevada que a capacidade craniana do &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Homem_moderno" title="Homem moderno"&gt;homem moderno&lt;/a&gt;&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_128_7-16"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_128-7"&gt;[8]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; (5) Crânio de Singa, encontrado no &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rio_Nilo_Azul" title="Rio Nilo Azul"&gt;Nilo Azul&lt;/a&gt;, que apresenta semelhança com o crânio de Boskop, mas pertenceu possivelmente a um indivíduo do tipo Rodesióide anormal.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_129_17-0"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_129-17"&gt;[18]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;h3&gt;&lt;span class="editsection"&gt;[&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%81frica&amp;amp;action=edit&amp;amp;section=4" title="Editar seção: Pré-história"&gt;editar&lt;/a&gt;]&lt;/span&gt; &lt;span class="mw-headline" id="Pr.C3.A9-hist.C3.B3ria"&gt;Pré-história&lt;/span&gt;&lt;/h3&gt;No &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Paleol%C3%ADtico_inferior" title="Paleolítico inferior"&gt;Paleolítico inferior&lt;/a&gt;, que teve início há cerca de três milhões de anos, sucederam-se várias &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Era_do_Gelo" title="Era do Gelo"&gt;glaciações&lt;/a&gt; que na África originaram períodos &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Chuva" title="Chuva"&gt;pluviais&lt;/a&gt; conhecidos por Kangueriano, Kamasiano e Kanjeriano. Durante esse período, sucederam-se igualmente várias &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cultura" title="Cultura"&gt;culturas&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ind%C3%BAstria" title="Indústria"&gt;indústrias&lt;/a&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%A9-hist%C3%B3ria" title="Pré-história"&gt;pré-históricas&lt;/a&gt;, pré-líticas e líticas, até à &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Idade_do_Ferro" title="Idade do Ferro"&gt;Idade do Ferro&lt;/a&gt;.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_129_17-1"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_129-17"&gt;[18]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;div class="thumb tleft"&gt;&lt;div class="thumbinner" style="width: 222px;"&gt;&lt;a class="image" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Lucy_Mexico.jpg"&gt;&lt;img alt="" class="thumbimage" height="385" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0e/Lucy_Mexico.jpg/220px-Lucy_Mexico.jpg" width="220" /&gt;&lt;/a&gt; &lt;br /&gt;&lt;div class="thumbcaption"&gt;&lt;div class="magnify"&gt;&lt;a class="internal" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Lucy_Mexico.jpg" title="Ampliar"&gt;&lt;img alt="" height="11" src="http://bits.wikimedia.org/skins-1.17/common/images/magnify-clip.png" width="15" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;"Lucy"ou Lilia no Museu Nacional de Antropologia da Cidade do México.&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;A mais antiga teria sido a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Olduvaiense" title="Olduvaiense"&gt;Olduvaiense&lt;/a&gt; (associada ao &lt;i&gt;Zinianthropus&lt;/i&gt;, &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Australopitec%C3%ADneo" title="Australopitecíneo"&gt;australopitecíneo&lt;/a&gt; descoberto em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1959" title="1959"&gt;1959&lt;/a&gt; por Leakey, no &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%AAnia" title="Quênia"&gt;Quênia&lt;/a&gt;)&lt;sup class="reference" id="cite_ref-18"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-18"&gt;[19]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt;, passando pelo Cheleano e &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Acheuliano" title="Acheuliano"&gt;Acheuliano&lt;/a&gt; (associadas aos pitecantropíneos de &lt;a class="new" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Ternifine&amp;amp;action=edit&amp;amp;redlink=1" title="Ternifine (página não existe)"&gt;Ternifine&lt;/a&gt; e &lt;a class="new" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Sidi_Abderram%C3%A3&amp;amp;action=edit&amp;amp;redlink=1" title="Sidi Abderramã (página não existe)"&gt;Sidi Abderramã&lt;/a&gt; encontrados respectivamente por Arambourg e Biberson em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1955" title="1955"&gt;1955&lt;/a&gt;), para desabrochar na melhoria das técnicas de trabalho em pedra, ditas "levalloisianas", que são características do &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Paleol%C3%ADtico_m%C3%A9dio" title="Paleolítico médio"&gt;Paleolítico médio&lt;/a&gt;, culminando na cultura ateriana da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tun%C3%ADsia" title="Tunísia"&gt;Tunísia&lt;/a&gt;.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_129_17-2"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_129-17"&gt;[18]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;Neste período, quando começa a especialização dos &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Artefato_cultural" title="Artefato cultural"&gt;artefatos&lt;/a&gt;, a África contribui com duas culturas distintas, a Sangoana e a de Fauresmith, aquela &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Floresta" title="Floresta"&gt;florestal&lt;/a&gt;, esta em regiões mais altas, de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Savana" title="Savana"&gt;savana&lt;/a&gt;. No último pluvial, o Gambliano, correspondente à &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Glacia%C3%A7%C3%A3o_de_W%C3%BCrm" title="Glaciação de Würm"&gt;glaciação de Würm&lt;/a&gt;, o &lt;i&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Homo_sapiens" title="Homo sapiens"&gt;Homo sapiens&lt;/a&gt;&lt;/i&gt; em formas fósseis substitui os &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Homin%C3%ADdeo" title="Hominídeo"&gt;hominídeos&lt;/a&gt; anteriores. Essas formas africanas são ou "proto-australóides" (homens de Florisbad, da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Homo_rhodesiensis" title="Homo rhodesiensis"&gt;Rodésia&lt;/a&gt;, de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ba%C3%ADa_de_Saldanha" title="Baía de Saldanha"&gt;Saldanha&lt;/a&gt;), ou "protobocimanóide" (crânios de Boskop, Matjes River e outros) da qual provêm os &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Box%C3%ADmanes" title="Boxímanes"&gt;boxímanes&lt;/a&gt;.  A esses troncos étnicos junta-se terceira cepa, vinda provavelmente do  sudoeste africano, que origina a cultura Capsiana no Quênia, a qual  descobre o &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Arco_e_flecha" title="Arco e flecha"&gt;arco e flecha&lt;/a&gt; e é ancestral dos grupos que falam &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/L%C3%ADnguas_afro-asi%C3%A1ticas" title="Línguas afro-asiáticas"&gt;línguas hamíticas&lt;/a&gt;, como os &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Berberes" title="Berberes"&gt;berberes&lt;/a&gt; e os &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tuaregues" title="Tuaregues"&gt;tuaregues&lt;/a&gt; do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Norte" title="Norte"&gt;norte&lt;/a&gt; da África, os galas e os &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Somalis" title="Somalis"&gt;somalis&lt;/a&gt; da &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_oriental" title="África oriental"&gt;África oriental&lt;/a&gt;, e os &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Eg%C3%ADpcios" title="Egípcios"&gt;egípcios&lt;/a&gt; e etíopes, razão pela qual é também denominada, impropriamente, de "proto-hamítica".&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_129_17-3"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_129-17"&gt;[18]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;Depois do Gambliano começa o dessecamento progressivo do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Deserto_do_Saara" title="Deserto do Saara"&gt;Saara&lt;/a&gt;, prejudicando os contactos até então existentes entre a &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_do_norte" title="África do norte"&gt;África do norte&lt;/a&gt; e o resto do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Continente" title="Continente"&gt;continente&lt;/a&gt;. Surgem &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ind%C3%BAstria" title="Indústria"&gt;indústrias&lt;/a&gt; transicionais, microlíticas (Magosiano, Lupembo-tshitoliano), sucedidas na &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_meridional" title="África meridional"&gt;África meridional&lt;/a&gt; pelas culturas &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Mesol%C3%ADtico" title="Mesolítico"&gt;meso&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Neol%C3%ADtico" title="Neolítico"&gt;neolíticas&lt;/a&gt; de Smithfield e Wilton, o Nachikufano da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rod%C3%A9sia" title="Rodésia"&gt;Rodésia&lt;/a&gt; e o Tshitoliano florestal do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Congo" title="Congo"&gt;Congo&lt;/a&gt;. Entrementes, na África do norte surge o Oraniano, com influência celta, que eventualmente coloniza o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Baixo_Egito" title="Baixo Egito"&gt;baixo Egito&lt;/a&gt; no &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/D%C3%A9cimo_mil%C3%A9nio_a.C." title="Décimo milénio a.C."&gt;X milênio a.C.&lt;/a&gt;, e se alastra vigorosamente ao Capsiano superior. Entre o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Nono_mil%C3%A9nio_a.C." title="Nono milénio a.C."&gt;IX&lt;/a&gt; e o &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Quinto_mil%C3%AAnio_a.C." title="Quinto milênio a.C."&gt;V milênios a.C.&lt;/a&gt; constatam-se movimentos de povos e influências levantinas na África do norte, a última das quais foi a vinda dos natufianos da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Palestina" title="Palestina"&gt;Palestina&lt;/a&gt; até o delta oriental do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rio_Nilo" title="Rio Nilo"&gt;Nilo&lt;/a&gt;, preparando assim o Neolítico e a protohistória egípcia. No &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Quinto_mil%C3%A9nio_a.C." title="Quinto milénio a.C."&gt;V milênio&lt;/a&gt;, o Neolítico se instala no &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Fayum" title="Fayum"&gt;Fayum&lt;/a&gt; (baixo Egito) e em Deir Tasa (&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Alto_Egito" title="Alto Egito"&gt;alto Egito&lt;/a&gt;); cerca de &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/4000_a.C." title="4000 a.C."&gt;4000 a.C.&lt;/a&gt; começa o período calcolítico (utilização do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cobre" title="Cobre"&gt;cobre&lt;/a&gt;) em Badari, no alto Egito, e um pouco mais tarde em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Melinde" title="Melinde"&gt;Melinde&lt;/a&gt;, no baixo Egito.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_129_17-4"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_129-17"&gt;[18]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;No alto Egito, os amratianos sucedem aos badarianos, sendo  substituídos pelos gerzeanos cerca de 3600 a.C.; esta cultura recebe  indiscutível influência &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Mesopot%C3%A2mia" title="Mesopotâmia"&gt;mesopotâmica&lt;/a&gt;, aparecendo os primeiros &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Hier%C3%B3glifos" title="Hieróglifos"&gt;hieróglifos&lt;/a&gt; no Gerzeano Tardio, cerca de 3400 a.C. O &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rei" title="Rei"&gt;rei&lt;/a&gt; do alto Egito prepara a unificação do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Pa%C3%ADs" title="País"&gt;país&lt;/a&gt;, que é realizada por seu sucessor, o lendário &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Menes" title="Menes"&gt;Menes&lt;/a&gt;, &lt;i&gt;Meni&lt;/i&gt; ou &lt;i&gt;Min&lt;/i&gt; (que é a forma preferida por &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Her%C3%B3doto" title="Heródoto"&gt;Heródoto&lt;/a&gt;), identificado com um dos reis chamados Escorpião, &lt;i&gt;Nar-mer&lt;/i&gt; e &lt;i&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/H%C3%B3rus_Aha" title="Hórus Aha"&gt;Aha&lt;/a&gt;&lt;/i&gt;, que teria fundado a I dinastia egípcia, cerca de 3200 a.C.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_129_17-5"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_129-17"&gt;[18]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;Fora do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Egito" title="Egito"&gt;Egito&lt;/a&gt;, que teve sua &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Idade_do_Bronze" title="Idade do Bronze"&gt;Idade do Bronze&lt;/a&gt;, os outros povos &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Africanos" title="Africanos"&gt;africanos&lt;/a&gt; passaram diretamente à &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Idade_do_Ferro" title="Idade do Ferro"&gt;Idade do Ferro&lt;/a&gt;;&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_129_17-6"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_129-17"&gt;[18]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt;&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_130_19-0"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_130-19"&gt;[20]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt;  e, salvo os da faixa mediterrânea, permaneceram na proto-história,  conhecidos somente através de alguns relatos de viajantes árabes  medievais, até o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9culo_XV" title="Século XV"&gt;século XV&lt;/a&gt; e, mesmo, até meados do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9culo_XIX" title="Século XIX"&gt;século XIX&lt;/a&gt;. Os &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Bantos" title="Bantos"&gt;bantos&lt;/a&gt; ocuparam toda a &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_subsaariana" title="África subsaariana"&gt;África subsaariana&lt;/a&gt;, tangendo para zonas de refúgio nas &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Floresta" title="Floresta"&gt;florestas&lt;/a&gt; do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Congo" title="Congo"&gt;Congo&lt;/a&gt; os &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Pigmeus" title="Pigmeus"&gt;negritos&lt;/a&gt; e para o &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Deserto_de_Kalahari" title="Deserto de Kalahari"&gt;deserto de Kalahari&lt;/a&gt; os &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Box%C3%ADmanes" title="Boxímanes"&gt;boxímanes&lt;/a&gt;. No processo, dividiram-se em dois grandes troncos lingüisticos, os bantos e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Sud%C3%A3o" title="Sudão"&gt;sudaneses&lt;/a&gt;, ambos com muitas tribos, fundando reinos e impérios medievais, como o de &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Monomotapa" title="Monomotapa"&gt;Monomotapa&lt;/a&gt;, no &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Zimbabwe" title="Zimbabwe"&gt;Zimbabwe&lt;/a&gt;, e os de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Gana" title="Gana"&gt;Gana&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Mali" title="Mali"&gt;Mali&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Imp%C3%A9rio_Songhai" title="Império Songhai"&gt;Songhai&lt;/a&gt;, &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Benin" title="Benin"&gt;Benin&lt;/a&gt; e outros. Suas migrações só cessam bem adiantado o século XIX.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_130_19-1"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_130-19"&gt;[20]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;h3&gt;&lt;span class="editsection"&gt;[&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%81frica&amp;amp;action=edit&amp;amp;section=5" title="Editar seção: Primeiros tempos"&gt;editar&lt;/a&gt;]&lt;/span&gt; &lt;span class="mw-headline" id="Primeiros_tempos"&gt;Primeiros tempos&lt;/span&gt;&lt;/h3&gt;No &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9culo_II_a.C." title="Século II a.C."&gt;século II a.C.&lt;/a&gt;, &lt;i&gt;Africa Terra&lt;/i&gt; era, para os &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Literatura_latina" title="Literatura latina"&gt;escritores latinos&lt;/a&gt;, a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tun%C3%ADsia" title="Tunísia"&gt;Tunísia&lt;/a&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Norte" title="Norte"&gt;setentrional&lt;/a&gt;, dominada por &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cartago" title="Cartago"&gt;Cartago&lt;/a&gt;, região dos indigenas Afri. Aos poucos o termo estendeu-se ao norte da parte habitada por &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Brancos" title="Brancos"&gt;brancos&lt;/a&gt;, até que identificou todo o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Continente" title="Continente"&gt;continente&lt;/a&gt;.  Os aspectos físicos da África são quase sempre apresentados como  obstáculos à penetração estrangeira, em todas as épocas, no continente.  Os &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Deserto" title="Deserto"&gt;desertos&lt;/a&gt;, a &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Floresta_equatorial" title="Floresta equatorial"&gt;floresta equatorial&lt;/a&gt; e as &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Montanha" title="Montanha"&gt;montanhas&lt;/a&gt; isolaram tribos que sofreram infuências orientais e ocidentais muito diferentes.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_Hist.C3.B3ria_130_20-0"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_Hist.C3.B3ria_130-20"&gt;[21]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;O &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9culo_XIX" title="Século XIX"&gt;século XIX&lt;/a&gt; marcou o devassamento da África pela civilização da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Europa" title="Europa"&gt;Europa&lt;/a&gt;  industrializada, acarretando profundas modificações nas populações  locais. A África sempre sofreu o impacto das transformações mundiais.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_Hist.C3.B3ria_130_20-1"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_Hist.C3.B3ria_130-20"&gt;[21]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;h3&gt;&lt;span class="editsection"&gt;[&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%81frica&amp;amp;action=edit&amp;amp;section=6" title="Editar seção: Antiguidade"&gt;editar&lt;/a&gt;]&lt;/span&gt; &lt;span class="mw-headline" id="Antiguidade"&gt;Antiguidade&lt;/span&gt;&lt;/h3&gt;&lt;div class="thumb tleft"&gt;&lt;div class="thumbinner" style="width: 152px;"&gt;&lt;a class="image" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:SFEC_EGYPT_ABUSIMBEL_2006-003.JPG"&gt;&lt;img alt="" class="thumbimage" height="225" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8a/SFEC_EGYPT_ABUSIMBEL_2006-003.JPG/150px-SFEC_EGYPT_ABUSIMBEL_2006-003.JPG" width="150" /&gt;&lt;/a&gt; &lt;br /&gt;&lt;div class="thumbcaption"&gt;&lt;div class="magnify"&gt;&lt;a class="internal" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:SFEC_EGYPT_ABUSIMBEL_2006-003.JPG" title="Ampliar"&gt;&lt;img alt="" height="11" src="http://bits.wikimedia.org/skins-1.17/common/images/magnify-clip.png" width="15" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;As quatro colossais estátuas de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rams%C3%A9s_II" title="Ramsés II"&gt;Ramsés II&lt;/a&gt; na entrada do templo de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Abu_Simbel" title="Abu Simbel"&gt;Abu Simbel&lt;/a&gt;, símbolos da civilização do Antigo Egito.&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;O &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Egito" title="Egito"&gt;Egito&lt;/a&gt; foi, na &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Antiguidade" title="Antiguidade"&gt;Antiguidade&lt;/a&gt;, o estandarte da civilização africana.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-21"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-21"&gt;[22]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; A população, que se estabeleceu ao longo do &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Vale_do_Nilo" title="Vale do Nilo"&gt;vale fértil do Nilo&lt;/a&gt;, sofreu desde logo a imposição de uma disciplina coletiva, pois o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Solo" title="Solo"&gt;solo&lt;/a&gt; arável era restrito.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_130_Antiguidade_Africana_22-0"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_130_Antiguidade_Africana-22"&gt;[23]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; Nos tempos históricos a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Autocracia" title="Autocracia"&gt;autocracia&lt;/a&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Fara%C3%B3" title="Faraó"&gt;faraônica&lt;/a&gt; conduziu um país fortememe hierarquizado.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_130_Antiguidade_Africana_22-1"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_130_Antiguidade_Africana-22"&gt;[23]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; A religião fluiu da magia a uma doutrina baseada na justiça.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-23"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-23"&gt;[24]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; Até a invasão dos &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Hicsos" title="Hicsos"&gt;hicsos&lt;/a&gt;, o Egito permanecera praticamente fechado à infuência estrangeira.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_130_Antiguidade_Africana_22-2"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_130_Antiguidade_Africana-22"&gt;[23]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; Nos meados do &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Segundo_mil%C3%AAnio_a.C." title="Segundo milênio a.C."&gt;segundo milênio a.C.&lt;/a&gt;, a ameaça asiática levou o Egito ao expansionismo, principalmente após a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/XVIII_dinastia_eg%C3%ADpcia" title="XVIII dinastia egípcia"&gt;XVIII dinastia&lt;/a&gt;, quando sua história ligou-se profundameme ao Oriente antigo.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-24"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-24"&gt;[25]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; No fluxo de riquezas desse período surgiu a decomposição sócio-política do Egito.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-25"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-25"&gt;[26]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; Caminhou, assim, para a anarquia, caindo, por fim, no domínio macedônico.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-26"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-26"&gt;[27]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; A &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Dinastia_l%C3%A1gida" title="Dinastia lágida"&gt;dinastia lágida&lt;/a&gt; não pôde resistir ao impacto da conquista romana.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-27"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-27"&gt;[28]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;div class="thumb tright"&gt;&lt;div class="thumbinner" style="width: 222px;"&gt;&lt;a class="image" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Lower_Egypt_Nomes_01.png"&gt;&lt;img alt="" class="thumbimage" height="192" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/ba/Lower_Egypt_Nomes_01.png/220px-Lower_Egypt_Nomes_01.png" width="220" /&gt;&lt;/a&gt; &lt;br /&gt;&lt;div class="thumbcaption"&gt;&lt;div class="magnify"&gt;&lt;a class="internal" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Lower_Egypt_Nomes_01.png" title="Ampliar"&gt;&lt;img alt="" height="11" src="http://bits.wikimedia.org/skins-1.17/common/images/magnify-clip.png" width="15" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;Mapa do Antigo Egito e nomos.&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cartago" title="Cartago"&gt;Cartago&lt;/a&gt;, antiga colônia de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tiro" title="Tiro"&gt;Tiro&lt;/a&gt;, fundada na primeira metade do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9culo_IX_a.C." title="Século IX a.C."&gt;século IX a.C.&lt;/a&gt; foi o grande centro de civilização da &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_do_norte" title="África do norte"&gt;África do norte&lt;/a&gt;.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-28"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-28"&gt;[29]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; Controlou o Mediterrâneo ocidental e estabeleceu forte contacto com os &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Berberes" title="Berberes"&gt;berberes&lt;/a&gt;, levando a esses povos o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Bronze" title="Bronze"&gt;bronze&lt;/a&gt;, o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ferro" title="Ferro"&gt;ferro&lt;/a&gt; e artigos diversos.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_130_Antiguidade_Africana_22-3"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_130_Antiguidade_Africana-22"&gt;[23]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; No centro da atual &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tun%C3%ADsia" title="Tunísia"&gt;Tunísia&lt;/a&gt;, as terras conquistadas aos berberes foram divididas em domínios agrícolas pela &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Aristocracia" title="Aristocracia"&gt;aristocracia&lt;/a&gt; cartaginesa.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_130_Antiguidade_Africana_22-4"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_130_Antiguidade_Africana-22"&gt;[23]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;Os romanos, depois do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9culo_II_a.C." title="Século II a.C."&gt;século II a.C.&lt;/a&gt;, continuaram aí a exploração racional do solo.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_130_Antiguidade_Africana_22-5"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_130_Antiguidade_Africana-22"&gt;[23]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; Os mercenários do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ex%C3%A9rcito" title="Exército"&gt;exército&lt;/a&gt; e da frota de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cartago" title="Cartago"&gt;Cartago&lt;/a&gt; eram recrutados entre os nativos norte-africanos.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_130_Antiguidade_Africana_22-6"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_130_Antiguidade_Africana-22"&gt;[23]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; O governo cartaginês foi aristocrático, dominado pelos &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Homem_de_neg%C3%B3cios" title="Homem de negócios"&gt;homens de negócios&lt;/a&gt;, submetendo as classes menos privilegiadas pelo &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Medo" title="Medo"&gt;terror&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Corrup%C3%A7%C3%A3o_pol%C3%ADtica" title="Corrupção política"&gt;corrupção&lt;/a&gt;.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_130_Antiguidade_Africana_22-7"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_130_Antiguidade_Africana-22"&gt;[23]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; Ultrapassando o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Estreito_de_Gibraltar" title="Estreito de Gibraltar"&gt;estreito de Gibraltar&lt;/a&gt;, os navios cartagineses fizeram comércio com tribos do litoral atlântico da África e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Europa" title="Europa"&gt;Europa&lt;/a&gt;.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-29"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-29"&gt;[30]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; Por terra, através do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Deserto_do_Saara" title="Deserto do Saara"&gt;Saara&lt;/a&gt;, o comércio com o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Sud%C3%A3o" title="Sudão"&gt;Sudão&lt;/a&gt; foi intenso.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-30"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-30"&gt;[nota 1]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; As lutas contra o crescente poderio romano levaram &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cartago" title="Cartago"&gt;Cartago&lt;/a&gt; à completa destruição.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-31"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-31"&gt;[31]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;div class="thumb tleft"&gt;&lt;div class="thumbinner" style="width: 152px;"&gt;&lt;a class="image" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:GM_Massinissa.png"&gt;&lt;img alt="" class="thumbimage" height="150" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f8/GM_Massinissa.png/150px-GM_Massinissa.png" width="150" /&gt;&lt;/a&gt; &lt;br /&gt;&lt;div class="thumbcaption"&gt;&lt;div class="magnify"&gt;&lt;a class="internal" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:GM_Massinissa.png" title="Ampliar"&gt;&lt;img alt="" height="11" src="http://bits.wikimedia.org/skins-1.17/common/images/magnify-clip.png" width="15" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Massinissa" title="Massinissa"&gt;Massinissa&lt;/a&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;Durante as &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Guerras_P%C3%BAnicas" title="Guerras Púnicas"&gt;guerras Púnicas&lt;/a&gt; alguns príncipes berberes apoiaram &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Roma" title="Roma"&gt;Roma&lt;/a&gt;.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_130_Antiguidade_Africana_22-8"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_130_Antiguidade_Africana-22"&gt;[23]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; Um deles, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Massinissa" title="Massinissa"&gt;Massinissa&lt;/a&gt;, chefe dos &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/N%C3%BAmidas" title="Númidas"&gt;númidas&lt;/a&gt; de leste, afirmava que a África deveria pertencer aos africanos.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-32"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-32"&gt;[nota 2]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; Roma, aos poucos, conquistou a Berberia: guerra contra &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Jugurta" title="Jugurta"&gt;Jugurta&lt;/a&gt; (112-105 a.c.);&lt;sup class="reference" id="cite_ref-33"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-33"&gt;[32]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; domínio da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Num%C3%ADdia" title="Numídia"&gt;Numídia&lt;/a&gt; (25 a.c.),&lt;sup class="reference" id="cite_ref-34"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-34"&gt;[nota 3]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; e da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Maurit%C3%A2nia" title="Mauritânia"&gt;Mauritânia&lt;/a&gt; (40 d.C.).&lt;sup class="reference" id="cite_ref-35"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-35"&gt;[nota 4]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; A política romana foi no sentido da exploração do norte da África e do Egito.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_130_Antiguidade_Africana_22-9"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_130_Antiguidade_Africana-22"&gt;[23]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; Paralelamente, lutava contra os reinos indígenas dos &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Montes_Atlas" title="Montes Atlas"&gt;montes Atlas&lt;/a&gt;.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_130_Antiguidade_Africana_22-10"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_130_Antiguidade_Africana-22"&gt;[23]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; Mas várias regiões do planalto &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Arg%C3%A9lia" title="Argélia"&gt;argelino&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tun%C3%ADsia" title="Tunísia"&gt;tunisino&lt;/a&gt; furtaram-se ao domínio romano.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_130_Antiguidade_Africana_22-11"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_130_Antiguidade_Africana-22"&gt;[23]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; No Egito, Roma manteve a estrutura político-social herdada dos &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/L%C3%A1gidas" title="Lágidas"&gt;lágidas&lt;/a&gt; e do &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Helenismo" title="Helenismo"&gt;helenismo&lt;/a&gt;, mas hierarquizou &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Romanos" title="Romanos"&gt;romanos&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Gregos" title="Gregos"&gt;gregos&lt;/a&gt; e &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Eg%C3%ADpcios" title="Egípcios"&gt;egípcios&lt;/a&gt;, deixando os agricultores nativos nas piores condições de trabalho.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_130_Antiguidade_Africana_22-12"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_130_Antiguidade_Africana-22"&gt;[23]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; No &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9culo_III" title="Século III"&gt;século III d.C.&lt;/a&gt; o norte da África acompanhou a decadência do império, travando-se lutas que levaram â desagregação provincial.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-36"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-36"&gt;[33]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;h3&gt;&lt;span class="editsection"&gt;[&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%81frica&amp;amp;action=edit&amp;amp;section=7" title="Editar seção: Idade Média"&gt;editar&lt;/a&gt;]&lt;/span&gt; &lt;span class="mw-headline" id="Idade_M.C3.A9dia"&gt;Idade Média&lt;/span&gt;&lt;/h3&gt;As invasões bárbaras no império romano tiveram seu capítulo particular nessa região. Os vândalos de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Genserico" title="Genserico"&gt;Genserico&lt;/a&gt; tomaram o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Marrocos" title="Marrocos"&gt;Marrocos&lt;/a&gt; em 429 d.C., sendo acolhidos como libertadores.Além de tirarem as terras dos latifundiários, entregaram-se â pirataria no &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Mar_Mediterr%C3%A2neo" title="Mar Mediterrâneo"&gt;Mediterrâneo&lt;/a&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Oeste" title="Oeste"&gt;ocidental&lt;/a&gt;.&amp;gt; A reação berbere aos invasores, fato característico em toda a história da &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_do_norte" title="África do norte"&gt;África do norte&lt;/a&gt;, processou-se violentamente, e no &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9culo_VI" title="Século VI"&gt;século VI&lt;/a&gt; os &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/V%C3%A2ndalos" title="Vândalos"&gt;vândalos&lt;/a&gt; foram expulsos da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tun%C3%ADsia" title="Tunísia"&gt;Tunísia&lt;/a&gt;  para oeste. Neste mesmo século, as tropas bizantinas de Justiniano  liquidaram os vândalos, reconquistando a região, mas deixando livres  certos reinos nativos. No Egito, o domínio do &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Imp%C3%A9rio_Romano_do_Oriente" title="Império Romano do Oriente"&gt;Império Romano do Oriente&lt;/a&gt; levou a uma espécie de feudalismo &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Vale_do_Nilo" title="Vale do Nilo"&gt;vale do Nilo&lt;/a&gt;, sendo a terra dominada pelos latifundiários. A perseguicão aos &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Her%C3%A9ticos" title="Heréticos"&gt;heréticos&lt;/a&gt; &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Monofisitas" title="Monofisitas"&gt;monofisitas&lt;/a&gt; e aos &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Judeus" title="Judeus"&gt;judeus&lt;/a&gt;, a tirania dos impostos imperiais. A decadência das atividades econômicas de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Alexandria" title="Alexandria"&gt;Alexandria&lt;/a&gt;, em proveito de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Constantinopla" title="Constantinopla"&gt;Constantinopla&lt;/a&gt;, criaram o clima propício para a invasão árabe.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_130_Idade_M.C3.A9dia_37-0"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_130_Idade_M.C3.A9dia-37"&gt;[34]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;div class="thumb tright"&gt;&lt;div class="thumbinner" style="width: 302px;"&gt;&lt;a class="image" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Age_of_Caliphs.png"&gt;&lt;img alt="" class="thumbimage" height="154" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/20/Age_of_Caliphs.png/300px-Age_of_Caliphs.png" width="300" /&gt;&lt;/a&gt; &lt;br /&gt;&lt;div class="thumbcaption"&gt;&lt;div class="magnify"&gt;&lt;a class="internal" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Age_of_Caliphs.png" title="Ampliar"&gt;&lt;img alt="" height="11" src="http://bits.wikimedia.org/skins-1.17/common/images/magnify-clip.png" width="15" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;A expansão do Islão.&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;A dominação árabe iniciou-se por duas vias diferentes, uma na &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_do_norte" title="África do norte"&gt;África do norte&lt;/a&gt; e outra na &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_oriental" title="África oriental"&gt;África oriental&lt;/a&gt;. Na &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_do_norte" title="África do norte"&gt;África do norte&lt;/a&gt; a conquista muçulmana começou em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/640" title="640"&gt;640&lt;/a&gt;, no &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Egito" title="Egito"&gt;Egito&lt;/a&gt;. Apoiando-se nos adversários da dominação bizantina, o chefe árabe &lt;a class="new" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Amr_ibn_al-As&amp;amp;action=edit&amp;amp;redlink=1" title="Amr ibn al-As (página não existe)"&gt;Amr ibn al-As&lt;/a&gt; pôde ocupar o delta. A partir daí toda a antiga província da África caiu nas mãos dos muçulmanos. Na Ifríquia (&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tun%C3%ADsia" title="Tunísia"&gt;Tunísia&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Arg%C3%A9lia" title="Argélia"&gt;Argélia&lt;/a&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Leste" title="Leste"&gt;oriental&lt;/a&gt;) fundaram Kairuan, em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/670" title="670"&gt;670&lt;/a&gt;, baluane na luta contra os maiores inimigos dos &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81rabes" title="Árabes"&gt;árabes&lt;/a&gt; - os &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Berberes" title="Berberes"&gt;berberes&lt;/a&gt; do &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Maghreb" title="Maghreb"&gt;Maghreb&lt;/a&gt;,  palavra que significa "ilha do ocidente". Apesar dessa resistência, a  islamização foi grande e os neoconversos foram usados no ataque e  conquista da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Espanha" title="Espanha"&gt;Espanha&lt;/a&gt;  (711). Mas os berberes aderiram a um cisma muçulmano, o carijismo,  iniciando-se uma série de perseguições e massacres por pane dos árabes.  Enquanto durou o dominio árabe sobre o &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Maghreb" title="Maghreb"&gt;Maghreb&lt;/a&gt; (&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/647" title="647"&gt;647&lt;/a&gt;-&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1060" title="1060"&gt;1060&lt;/a&gt;), jamais houve paz. Continuava marcante o caráter de independência berbere, acentuado pela mentalidade muçulmana de "&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Guerra_santa" title="Guerra santa"&gt;guerra santa&lt;/a&gt;". A administração árabe no norte da África usou como base Fostat, no &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Egito" title="Egito"&gt;Egito&lt;/a&gt;,  e Kairuan, verdadeiros postos de vigilância. Os infiéis conservavam  seus bens mas pagavam impostos. Cada província era governada por um &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1di" title="Cádi"&gt;cádi&lt;/a&gt;, obediente ao &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Califa" title="Califa"&gt;califa&lt;/a&gt;. Os nativos islamizados formaram uma nova classe, falando &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/L%C3%ADngua_%C3%A1rabe" title="Língua árabe"&gt;árabe&lt;/a&gt;,  exercendo enorme influência na política local. Em alguns séculos de  dominação surgiu uma civilização árabe-africana, de grande importância  até hoje. Enquanto durou o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Califado" title="Califado"&gt;califado&lt;/a&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Om%C3%ADadas" title="Omíadas"&gt;omíada&lt;/a&gt; (&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/660" title="660"&gt;660&lt;/a&gt;-&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/750" title="750"&gt;750&lt;/a&gt;), O norte da África esteve unificado. Já na era dos &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ab%C3%A1ssidas" title="Abássidas"&gt;abássidas&lt;/a&gt;, sediados em &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Bagdad" title="Bagdad"&gt;Bagdad&lt;/a&gt;, surgiram reinos berberes autônomos como o dos &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Idr%C3%ADssidas" title="Idríssidas"&gt;idríssidas&lt;/a&gt; (&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/728" title="728"&gt;728&lt;/a&gt;-&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/922" title="922"&gt;922&lt;/a&gt;) no &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Marrocos" title="Marrocos"&gt;Marrocos&lt;/a&gt;, fundadores de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Fez" title="Fez"&gt;Fez&lt;/a&gt;; o dos &lt;a class="new" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Rost%C3%AAmidas&amp;amp;action=edit&amp;amp;redlink=1" title="Rostêmidas (página não existe)"&gt;rostêmidas&lt;/a&gt; (&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/776" title="776"&gt;776&lt;/a&gt;-&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/908" title="908"&gt;908&lt;/a&gt;) na Argélia; e o dos &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tul%C3%BAnidas" title="Tulúnidas"&gt;tulúnidas&lt;/a&gt; (&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/868" title="868"&gt;868&lt;/a&gt;-&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/895" title="895"&gt;895&lt;/a&gt;) no &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Egito" title="Egito"&gt;Egito&lt;/a&gt;. Embora esses reinos não pudessem resistir aos ataques da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Dinastia" title="Dinastia"&gt;dinastia&lt;/a&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Fat%C3%ADmidas" title="Fatímidas"&gt;fatímida&lt;/a&gt;, começava a desagregar a unidade política da dominação árabe no norte africano e as lutas entre pastores &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/N%C3%B4made" title="Nômade"&gt;nômades&lt;/a&gt; e &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Agricultor" title="Agricultor"&gt;agricultores&lt;/a&gt; dominaram a história do &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Maghreb" title="Maghreb"&gt;Maghreb&lt;/a&gt; até o fim do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9culo_X" title="Século X"&gt;século X&lt;/a&gt;. Os árabes cujas dinastias lutavam entre si, tentaram retomar a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Regi%C3%A3o" title="Região"&gt;região&lt;/a&gt;. O &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Califa" title="Califa"&gt;califa&lt;/a&gt; do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cairo" title="Cairo"&gt;Cairo&lt;/a&gt;  lançou contra a Ifríquia as tribos dos hiiálidas, nômades que se  caracterizaram pela pilhagem e devastacão. Aos poucos come arama surgir  as diferencas regionais que levaram às divisões da África do norte  atual. O &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Marrocos" title="Marrocos"&gt;Marrocos&lt;/a&gt; foi o primeiro a se subtrair à infuência da autoridade árabe. Os &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Almor%C3%A1vidas" title="Almorávidas"&gt;almorávidas&lt;/a&gt;, ligados âs tribos negras islamizadas do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Senegal" title="Senegal"&gt;Senegal&lt;/a&gt;, fundaram &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Marrakech" title="Marrakech"&gt;Marrakech&lt;/a&gt; e conquistaram a Berberia até &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Argel" title="Argel"&gt;Argel&lt;/a&gt;, em guerra santa que pregava a volta â &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ortodoxia" title="Ortodoxia"&gt;ortodoxia&lt;/a&gt; islâmica e â conversão dos pagãos (&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9culo_XI" title="Século XI"&gt;século XI&lt;/a&gt;). Em seguida, sob a chefia de Ibn Tachfin, atacaram, procurando renovar a unidade árabe em face dos reinos cristãos (séculos &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9culo_XI" title="Século XI"&gt;XI&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9culo_XII" title="Século XII"&gt;XII&lt;/a&gt;). Desta forma, o espírito de conquista que desaparecera nos &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81rabes" title="Árabes"&gt;árabes&lt;/a&gt; renascia nos berberes por longo tempo. Quando decaiu o impulso &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Almor%C3%A1vida" title="Almorávida"&gt;almorávida&lt;/a&gt;, surgiram os &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Alm%C3%B4adas" title="Almôadas"&gt;almôadas&lt;/a&gt;, dentro do mesmo espírito de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ortodoxia" title="Ortodoxia"&gt;ortodoxia&lt;/a&gt; e guerra santa. Em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1147" title="1147"&gt;1147&lt;/a&gt; conquistam o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Marrocos" title="Marrocos"&gt;Marrocos&lt;/a&gt;, depois a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Espanha" title="Espanha"&gt;Espanha&lt;/a&gt; e, por fim, expulsaram os &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Normandos" title="Normandos"&gt;normandos&lt;/a&gt; que se haviam instalado na &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_do_norte" title="África do norte"&gt;África do norte&lt;/a&gt;. A Berberia e a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Espanha" title="Espanha"&gt;Espanha&lt;/a&gt; do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9culo_XI" title="Século XI"&gt;século XI&lt;/a&gt; estavam sob o domínio dos &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Califas" title="Califas"&gt;califas&lt;/a&gt; &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Alm%C3%B4adas" title="Almôadas"&gt;almôadas&lt;/a&gt;. Mas nos três séculos seguintes o &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Maghreb" title="Maghreb"&gt;Maghreb&lt;/a&gt; dividiu-se em reinos rivais.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_130_Idade_M.C3.A9dia_37-1"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_130_Idade_M.C3.A9dia-37"&gt;[34]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;div class="thumb tleft"&gt;&lt;div class="thumbinner" style="width: 222px;"&gt;&lt;a class="image" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Swahili_door_Zanzibar.jpg"&gt;&lt;img alt="" class="thumbimage" height="293" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c0/Swahili_door_Zanzibar.jpg/220px-Swahili_door_Zanzibar.jpg" width="220" /&gt;&lt;/a&gt; &lt;br /&gt;&lt;div class="thumbcaption"&gt;&lt;div class="magnify"&gt;&lt;a class="internal" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Swahili_door_Zanzibar.jpg" title="Ampliar"&gt;&lt;img alt="" height="11" src="http://bits.wikimedia.org/skins-1.17/common/images/magnify-clip.png" width="15" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;Porta tradicional do litoral suaíli, estilo Zanzibari, em Zanzibar.&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;Na &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_oriental" title="África oriental"&gt;África oriental&lt;/a&gt;, os árabes muçulmanos exerceram também sua dominação, mas em caráter periférico. Nos séculos &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9culo_VII" title="Século VII"&gt;VII&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9culo_XI" title="Século XI"&gt;XI&lt;/a&gt; estabeleceram uma série de postos na &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Litoral" title="Litoral"&gt;costa&lt;/a&gt; africana do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Oceano_%C3%8Dndico" title="Oceano Índico"&gt;Índico&lt;/a&gt;: &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Mogad%C3%ADscio" title="Mogadíscio"&gt;Mogadíscio&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Melinde" title="Melinde"&gt;Melinde&lt;/a&gt;,&amp;lt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Momba%C3%A7a" title="Mombaça"&gt;Mombaça&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Pemba" title="Pemba"&gt;Pemba&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Zanzibar" title="Zanzibar"&gt;Zanzibar&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Mo%C3%A7ambique" title="Moçambique"&gt;Moçambique&lt;/a&gt;, &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Quiloa" title="Quiloa"&gt;Quiloa&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Sofala" title="Sofala"&gt;Sofala&lt;/a&gt; e &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Madagascar" title="Madagascar"&gt;Madagascar&lt;/a&gt;. O interesse era puramente comercial e não de conquista e conversão religiosa. Nas &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cidade" title="Cidade"&gt;cidades&lt;/a&gt;, os árabes representaram a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Aristocracia" title="Aristocracia"&gt;aristocracia&lt;/a&gt;  financeira,miscigenando-se com a população local. Cada cidade viveu  independentemente, com ligeira preponderância de umas sobre outras, não  formando impérios. Essa influência árabe terminou no começo da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Idade_Moderna" title="Idade Moderna"&gt;Idade Moderna&lt;/a&gt;, ao surgir o &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Imp%C3%A9rio_colonial_portugu%C3%AAs" title="Império colonial português"&gt;dominio português&lt;/a&gt;. O comércio árabe na África oriental com &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Bantos" title="Bantos"&gt;bantos&lt;/a&gt; e &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Box%C3%ADmanes" title="Boxímanes"&gt;boxímanes&lt;/a&gt; fez-se com &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tecido" title="Tecido"&gt;tecidos&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Metal" title="Metal"&gt;metais&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Marfim" title="Marfim"&gt;marfim&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ouro" title="Ouro"&gt;ouro&lt;/a&gt; do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Zimbabwe" title="Zimbabwe"&gt;Zimbabwe&lt;/a&gt; e, sobretudo, &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Escravo" title="Escravo"&gt;escravos&lt;/a&gt;, que eram vendidos na &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81sia" title="Ásia"&gt;Ásia&lt;/a&gt;, até a &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/China" title="China"&gt;China&lt;/a&gt;. Fomentando &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Guerra" title="Guerra"&gt;guerras&lt;/a&gt; locais pala a obtenção de escravos, concorreram os árabes para o despovoamento. Faziam entrepostos no &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Sert%C3%A3o_%28conceito%29" title="Sertão (conceito)"&gt;interior&lt;/a&gt; do continente, comunicando-se por &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Caravana" title="Caravana"&gt;caravanas&lt;/a&gt;.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_130_Idade_M.C3.A9dia_37-2"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_130_Idade_M.C3.A9dia-37"&gt;[34]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; Seus contatos com as tribos eram comerciais,&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_130_Idade_M.C3.A9dia_37-3"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_130_Idade_M.C3.A9dia-37"&gt;[34]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; e nunca procuraram dominá-las. Possivelmente introduziram na África tropical o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Arroz" title="Arroz"&gt;arroz&lt;/a&gt; e a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cana-de-a%C3%A7%C3%BAcar" title="Cana-de-açúcar"&gt;cana-de-açúcar&lt;/a&gt;.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_131_Idade_M.C3.A9dia_38-0"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_131_Idade_M.C3.A9dia-38"&gt;[35]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;div class="thumb tright"&gt;&lt;div class="thumbinner" style="width: 302px;"&gt;&lt;a class="image" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:African-civilizations-map-pre-colonial.svg"&gt;&lt;img alt="" class="thumbimage" height="279" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e7/African-civilizations-map-pre-colonial.svg/300px-African-civilizations-map-pre-colonial.svg.png" width="300" /&gt;&lt;/a&gt; &lt;br /&gt;&lt;div class="thumbcaption"&gt;&lt;div class="magnify"&gt;&lt;a class="internal" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:African-civilizations-map-pre-colonial.svg" title="Ampliar"&gt;&lt;img alt="" height="11" src="http://bits.wikimedia.org/skins-1.17/common/images/magnify-clip.png" width="15" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;Mapa das civilizações africanas antes da colonização europeia.&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;O Sudão ocidental teve história originalíssima. Aí nasceram impérios  negros, muitos deles islamizados, pelo menos superficialmente. Na região  do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Senegal" title="Senegal"&gt;Senegal&lt;/a&gt;-&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/N%C3%ADger" title="Níger"&gt;Níger&lt;/a&gt; esses impérios tornaram-se fornecedores de ouro para o mundo mediterrâneo e a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Europa" title="Europa"&gt;Europa&lt;/a&gt; até a chegada do ouro americano. As minas de ouro de Bambuc, entre o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Senegal" title="Senegal"&gt;Senegal&lt;/a&gt; e o Falemê, tornaram-se famosas na &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Idade_M%C3%A9dia" title="Idade Média"&gt;Idade Média&lt;/a&gt;. Os imperadores negros e suas cortes enriqueceram no comércio com o &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Maghreb" title="Maghreb"&gt;Maghreb&lt;/a&gt;, de onde vinham as caravanas, através do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Deserto_do_Saara" title="Deserto do Saara"&gt;Saara&lt;/a&gt;. Além do ouro, pesaram decididamente no comércio os escravos, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Marfim" title="Marfim"&gt;marfim&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Sal" title="Sal"&gt;sal&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tecido" title="Tecido"&gt;tecidos&lt;/a&gt;. &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Gana" title="Gana"&gt;Gana&lt;/a&gt; foi o primeiro desses impérios, nascido por volta do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9culo_IV_a.C." title="Século IV a.C."&gt;século IV a.C.&lt;/a&gt;, nas margens ocidentais do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/N%C3%ADger" title="Níger"&gt;Níger&lt;/a&gt;. No &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9culo_XI" title="Século XI"&gt;século XI&lt;/a&gt; alcançava seus limites máximos, indo do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Oceano_Atl%C3%A2ntico" title="Oceano Atlântico"&gt;Atlântico&lt;/a&gt; ao &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/N%C3%ADger" title="Níger"&gt;Níger&lt;/a&gt; e do Tecrur ao Saara. Estado negro do grupo Saracolê era governado por um soberano &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Despotismo" title="Despotismo"&gt;despótico&lt;/a&gt;, bastante influenciado pelos &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Mu%C3%A7ulmano" title="Muçulmano"&gt;muçulmanos&lt;/a&gt;, que se estabeleceram em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Gana" title="Gana"&gt;Gana&lt;/a&gt; no fim daquele século. Os &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Almor%C3%A1vidas" title="Almorávidas"&gt;almorávidas&lt;/a&gt;  iniciaram a difusão da fé muçulmana no Sudão, entre as tribos  submetidas por Gana. Em poucos anos, elas se revoltaram e o império  acabou, formando-se reinos cuja base dominante era muçulmana. Muitos  povos, como os &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Bambaras" title="Bambaras"&gt;bambaras&lt;/a&gt; e os mossis da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Foz" title="Foz"&gt;foz&lt;/a&gt; do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rio_N%C3%ADger" title="Rio Níger"&gt;Níger&lt;/a&gt;, não aceitaram o &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Islam" title="Islam"&gt;Islam&lt;/a&gt;, mas no &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9culo_XI" title="Século XI"&gt;século XI&lt;/a&gt; o dominio muçulmano estendia-se do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Oceano_Atl%C3%A2ntico" title="Oceano Atlântico"&gt;Atlântico&lt;/a&gt; ao &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Darfur" title="Darfur"&gt;Darfur&lt;/a&gt;. No &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9culo_XIV" title="Século XIV"&gt;século XIV&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tombuctu" title="Tombuctu"&gt;Tombuctu&lt;/a&gt; tornou-se o centro de irradiação do Islam para o Sudão. Aí reinou sobre os &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Mandingas" title="Mandingas"&gt;mandingas&lt;/a&gt; do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Mali" title="Mali"&gt;Mali&lt;/a&gt; o célebre mansa (rei) ou Kango Mussa (&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1307" title="1307"&gt;1307&lt;/a&gt;-&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1332" title="1332"&gt;1332&lt;/a&gt;), num império que se limitava entre os vales do Falemê e do Bani e do sul argelino até a &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Floresta_equatorial" title="Floresta equatorial"&gt;floresta equatorial&lt;/a&gt;.Enquanto a corte era muçulmana, o povo continuava em suas práticas tradicionais. Desenvolveu-se o comércio com o &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Maghreb" title="Maghreb"&gt;Maghreb&lt;/a&gt;. Mussa financiou a arquitetura de inspiração &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Andaluzia" title="Andaluzia"&gt;andaluz&lt;/a&gt;-magrebiana. Sua viagem a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Meca" title="Meca"&gt;Meca&lt;/a&gt; e ao &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cairo" title="Cairo"&gt;Cairo&lt;/a&gt; intensificou as ligações do Sudão com o Oriente. No &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9culo_XV" title="Século XV"&gt;século XV&lt;/a&gt; os berberes e os mossis do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Alto_Volta" title="Alto Volta"&gt;Alto Volta&lt;/a&gt; dominaram o império. Neste mesmo século surgiu o &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Imp%C3%A9rio_songai" title="Império songai"&gt;império songai&lt;/a&gt;, com a capital em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Gao" title="Gao"&gt;Gao&lt;/a&gt;, dominando grande parte do Sudão ocidental e trechos do Saara. Bem organizado, Gao estabeleceu o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tr%C3%A1fico" title="Tráfico"&gt;tráfico&lt;/a&gt; regular do Níger,unificou pesos e medidas, e os &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Judeus" title="Judeus"&gt;judeus&lt;/a&gt;  participaram ativamente no comércio. O Songai comerciou intensamente  ouro e escravos com o Maghreb. Gao tornou-se também um centro de difusão  muçulmana no Sudão e doutores negros da religião pregaram na África do  norte. No &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9culo_XVI" title="Século XVI"&gt;século XVI&lt;/a&gt;, renegados &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Espanh%C3%B3is" title="Espanhóis"&gt;espanhóis&lt;/a&gt;, a serviço do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Sult%C3%A3o" title="Sultão"&gt;sultão&lt;/a&gt; do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Marrocos" title="Marrocos"&gt;Marrocos&lt;/a&gt;, dominaram a região.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_131_Idade_M.C3.A9dia_38-1"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_131_Idade_M.C3.A9dia-38"&gt;[35]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;div class="thumb tleft"&gt;&lt;div class="thumbinner" style="width: 222px;"&gt;&lt;a class="image" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Edo_ivory_mask_18472.jpg"&gt;&lt;img alt="" class="thumbimage" height="293" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1f/Edo_ivory_mask_18472.jpg/220px-Edo_ivory_mask_18472.jpg" width="220" /&gt;&lt;/a&gt; &lt;br /&gt;&lt;div class="thumbcaption"&gt;&lt;div class="magnify"&gt;&lt;a class="internal" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Edo_ivory_mask_18472.jpg" title="Ampliar"&gt;&lt;img alt="" height="11" src="http://bits.wikimedia.org/skins-1.17/common/images/magnify-clip.png" width="15" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;Cabeça de marfim, Império de Benim, século XVI (&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Metropolitan_Museum_of_Art" title="Metropolitan Museum of Art"&gt;Metropolitan Museum of Art&lt;/a&gt;).&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;Na &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Nig%C3%A9ria" title="Nigéria"&gt;Nigéria&lt;/a&gt;, entre &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1575" title="1575"&gt;1575&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1648" title="1648"&gt;1648&lt;/a&gt;, o &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Reino_do_Benin" title="Reino do Benin"&gt;reino do Benin&lt;/a&gt; teve bastante desenvolvimento cultural e comercial e sua arte marcou um estilo africano nessa área. Entre os séculos &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9culo_XV" title="Século XV"&gt;XV&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9culo_XIX" title="Século XIX"&gt;XIX&lt;/a&gt; o Islam continuou seu dominio sobre o Sudão ocidental e oriental. A &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Abiss%C3%ADnia" title="Abissínia"&gt;Abissínia&lt;/a&gt;  era uma ilha de cristianismo no continente fetichista e muçulmano. O  cristianismo copta do altiplano etiópico teve caráter original. O clero  era numeroso. Na &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Idade_M%C3%A9dia" title="Idade Média"&gt;Idade Média&lt;/a&gt;, judeus e cristãos entraram em luta pela posse do trono, tendo aqueles alcançado o governo por um curto período.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_131_Idade_M.C3.A9dia_38-2"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_131_Idade_M.C3.A9dia-38"&gt;[35]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;Outros reinos que escaparam à influência do &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Islam" title="Islam"&gt;Islam&lt;/a&gt; têm história menos conhecida. O &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Reino_do_Congo" title="Reino do Congo"&gt;reino do Congo&lt;/a&gt;, que fora fundado no &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9culo_XIII" title="Século XIII"&gt;século XIII&lt;/a&gt;, acolheu bem o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Proselitismo" title="Proselitismo"&gt;proselitismo&lt;/a&gt; cristão trazido pelos &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Portugueses" title="Portugueses"&gt;portugueses&lt;/a&gt;, que transformaram Mbali numa cidade de pedra, com muitas igrejas, dando-lhe o nome de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/M%27Banza_Kongo" title="M'Banza Kongo"&gt;São Salvador&lt;/a&gt;. No &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9culo_XVIII" title="Século XVIII"&gt;século XVIII&lt;/a&gt; foi abandonada pelo porto de &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A3o_Paulo_de_Luanda" title="São Paulo de Luanda"&gt;São Paulo de Luanda&lt;/a&gt;. Outra região com que os portugueses comerciaram do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9culo_XVI" title="Século XVI"&gt;século XVI&lt;/a&gt; ao &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9culo_XVIII" title="Século XVIII"&gt;século XVIII&lt;/a&gt; foi &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Monomotapa" title="Monomotapa"&gt;Monomotapa&lt;/a&gt;, constituida pela confederação das tribos &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Xonas" title="Xonas"&gt;Chona&lt;/a&gt;.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_131_Idade_M.C3.A9dia_38-3"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_131_Idade_M.C3.A9dia-38"&gt;[35]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;Até o século XV o africano conhecera mais fortemente a influência  islãmica. Muitas tribos nem chegaram ao contacto com o árabe. A partir  daí, a penetração europeia na Africa fez-se lentamente, até que, no &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9culo_XIX" title="Século XIX"&gt;século XIX&lt;/a&gt;, o expansionismo europeu, decorrente da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Revolu%C3%A7%C3%A3o_Industrial" title="Revolução Industrial"&gt;Revolução Industrial&lt;/a&gt;,  suprimiu o isolamento africano, ultrapassando tecnicamente as barreiras  geográficas, modificando a estrutura sócio-econômica dos &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Abor%C3%ADgine" title="Aborígine"&gt;aborígines&lt;/a&gt;, postos a serviço dos interesses de grupos e potências estrangeiras.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_131_Idade_M.C3.A9dia_38-4"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_131_Idade_M.C3.A9dia-38"&gt;[35]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;h3&gt;&lt;span class="editsection"&gt;[&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%81frica&amp;amp;action=edit&amp;amp;section=8" title="Editar seção: Idade Moderna"&gt;editar&lt;/a&gt;]&lt;/span&gt; &lt;span class="mw-headline" id="Idade_Moderna"&gt;Idade Moderna&lt;/span&gt;&lt;/h3&gt;Os &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ib%C3%A9ricos" title="Ibéricos"&gt;ibéricos&lt;/a&gt;, principalmente os &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Portugueses" title="Portugueses"&gt;portugueses&lt;/a&gt;, iniciaram a conquista da África que, dos séculos &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9culo_XV" title="Século XV"&gt;XV&lt;/a&gt; a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9culo_XVIII" title="Século XVIII"&gt;XVIII&lt;/a&gt;, foi periférica. Em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1415" title="1415"&gt;1415&lt;/a&gt; os lusos tomavam &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ceuta" title="Ceuta"&gt;Ceuta&lt;/a&gt;.  Logo uma série de pontos no litoral norte-africano caíram em mãos  europeias. Nessa ocupação restrita, a expansão da fé cristã representou  importante papel. Contra essa intervenção, santos locais ou marabus  insuflaram a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Guerra_santa" title="Guerra santa"&gt;guerra santa&lt;/a&gt;. &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Independ%C3%AAncia" title="Independência"&gt;Independência&lt;/a&gt;  e luta contra o infiel caracterizaram os movimentos berberes. A reação  nativa estava presa também à decadência do tráfico caravaneiro no &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Deserto_do_Saara" title="Deserto do Saara"&gt;Saara&lt;/a&gt; em demanda do &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Maghreb" title="Maghreb"&gt;Maghreb&lt;/a&gt;, pois os portugueses e depois &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Holandeses" title="Holandeses"&gt;holandeses&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ingleses" title="Ingleses"&gt;ingleses&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Franceses" title="Franceses"&gt;franceses&lt;/a&gt; desviaram para o litoral atlântico o comércio de ouro e escravos. No começo do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9culo_XVI" title="Século XVI"&gt;século XVI&lt;/a&gt;, os &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Turcos_otomanos" title="Turcos otomanos"&gt;turcos otomanos&lt;/a&gt;, que destruíram o &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Imp%C3%A9rio_bizantino" title="Império bizantino"&gt;império bizantino&lt;/a&gt; e irromperam na Berberia,&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_132_Idade_Moderna_39-0"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_132_Idade_Moderna-39"&gt;[36]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt;&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_133_Idade_Moderna_40-0"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_133_Idade_Moderna-40"&gt;[37]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; ocupam postos estratégicos no litoral,&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_133_Idade_Moderna_40-1"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_133_Idade_Moderna-40"&gt;[37]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; dedicando-se ao corso do comércio cristão no &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Mar_Mediterr%C3%A2neo" title="Mar Mediterrâneo"&gt;Mediterrâneo&lt;/a&gt;. Internamente os conflitos &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Turquia" title="Turquia"&gt;turco&lt;/a&gt;-&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ar%C3%A1bia" title="Arábia"&gt;árabe&lt;/a&gt;-&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Berberes" title="Berberes"&gt;berberes&lt;/a&gt; delinearam as atuais &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tun%C3%ADsia" title="Tunísia"&gt;Tunísia&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Arg%C3%A9lia" title="Argélia"&gt;Argélia&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Marrocos" title="Marrocos"&gt;Marrocos&lt;/a&gt;. Os turcos deram ao norte da África uma organização baseada nos chefes locais, prestando tributo a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Constantinopla" title="Constantinopla"&gt;Constantinopla&lt;/a&gt;. Aos poucos, o dominio do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Sult%C3%A3o" title="Sultão"&gt;sultão&lt;/a&gt; tornou-se nominal, deixando aos governadores militares a iniciativa na administração e conquista.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_133_Idade_Moderna_40-2"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_133_Idade_Moderna-40"&gt;[37]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;div class="thumb tleft"&gt;&lt;div class="thumbinner" style="width: 222px;"&gt;&lt;a class="image" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Fern%C3%A3o_Vaz_Dourado_1571-1.jpg"&gt;&lt;img alt="" class="thumbimage" height="169" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fc/Fern%C3%A3o_Vaz_Dourado_1571-1.jpg/220px-Fern%C3%A3o_Vaz_Dourado_1571-1.jpg" width="220" /&gt;&lt;/a&gt; &lt;br /&gt;&lt;div class="thumbcaption"&gt;&lt;div class="magnify"&gt;&lt;a class="internal" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Fern%C3%A3o_Vaz_Dourado_1571-1.jpg" title="Ampliar"&gt;&lt;img alt="" height="11" src="http://bits.wikimedia.org/skins-1.17/common/images/magnify-clip.png" width="15" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;Uma carta náutica de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Fern%C3%A3o_Vaz_Dourado" title="Fernão Vaz Dourado"&gt;Fernão Vaz Dourado&lt;/a&gt;, da &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_ocidental" title="África ocidental"&gt;África ocidental&lt;/a&gt; extraída do atlas náutico de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1571" title="1571"&gt;1571&lt;/a&gt;, pertencente ao &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Arquivo_Nacional_da_Torre_do_Tombo" title="Arquivo Nacional da Torre do Tombo"&gt;Arquivo Nacional da Torre do Tombo&lt;/a&gt;, em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Lisboa" title="Lisboa"&gt;Lisboa&lt;/a&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;Para os portugueses, além da obtenção do ouro de que necessitava a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Burguesia" title="Burguesia"&gt;burguesia&lt;/a&gt;  europeia, a África representava um objetivo mais longinquo: a  instalação de entrepostos que balizassem o caminho oceânico para as &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%8Dndias" title="Índias"&gt;Índias&lt;/a&gt;. Assim reconheceu-se &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Serra_Leoa" title="Serra Leoa"&gt;Serra Leoa&lt;/a&gt;, redescobriram-se &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Madeira" title="Madeira"&gt;Madeira&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/A%C3%A7ores" title="Açores"&gt;Açores&lt;/a&gt;. Em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1482" title="1482"&gt;1482&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Diogo_C%C3%A3o" title="Diogo Cão"&gt;Diogo Cão&lt;/a&gt; chegava à &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Foz" title="Foz"&gt;foz&lt;/a&gt; do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Congo" title="Congo"&gt;Congo&lt;/a&gt;; em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1488" title="1488"&gt;1488&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Bartolomeu_Dias" title="Bartolomeu Dias"&gt;Bartolomeu Dias&lt;/a&gt; dobrava o &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cabo_das_Tormentas" title="Cabo das Tormentas"&gt;cabo das Tormentas&lt;/a&gt; (&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cabo_da_Boa_Esperan%C3%A7a" title="Cabo da Boa Esperança"&gt;Boa Esperança&lt;/a&gt;) e em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1497" title="1497"&gt;1497&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Vasco_da_Gama" title="Vasco da Gama"&gt;Vasco da Gama&lt;/a&gt;, após contornar o mesmo cabo, tocava em Natal, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Sofala" title="Sofala"&gt;Sofala&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Melinde" title="Melinde"&gt;Melinde&lt;/a&gt;, chegando afinal a &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Calecut" title="Calecut"&gt;Calecut&lt;/a&gt;.  Abria-se nova era no comércio internacional e o litoral da África  representava o papel de fornecedor e escala. O trânsito direto das  especiarias para &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Lisboa" title="Lisboa"&gt;Lisboa&lt;/a&gt; provocou enorme golpe na economia &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Eg%C3%ADpcia" title="Egípcia"&gt;egípcia&lt;/a&gt;, declinando o comércio de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Alexandria" title="Alexandria"&gt;Alexandria&lt;/a&gt;. Os portugueses, pela destruição do comércio árabe e da frota egipcia, dominaram o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Oceano_%C3%8Dndico" title="Oceano Índico"&gt;oceano Índico&lt;/a&gt; até o começo do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9culo_XVII" title="Século XVII"&gt;século XVII&lt;/a&gt;.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_133_Idade_Moderna_40-3"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_133_Idade_Moderna-40"&gt;[37]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;div class="thumb tright"&gt;&lt;div class="thumbinner" style="width: 222px;"&gt;&lt;a class="image" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:NavioNegreiro.gif"&gt;&lt;img alt="" class="thumbimage" height="164" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4d/NavioNegreiro.gif/220px-NavioNegreiro.gif" width="220" /&gt;&lt;/a&gt; &lt;br /&gt;&lt;div class="thumbcaption"&gt;&lt;div class="magnify"&gt;&lt;a class="internal" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:NavioNegreiro.gif" title="Ampliar"&gt;&lt;img alt="" height="11" src="http://bits.wikimedia.org/skins-1.17/common/images/magnify-clip.png" width="15" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;Esquema mostrando como eram transportados escravos em um navio negreiro.&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;Tornaram-se defensores da &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Abiss%C3%ADnia" title="Abissínia"&gt;Abissínia&lt;/a&gt;, realizando o sonho secular da aliança com as terras do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Preste_Jo%C3%A3o" title="Preste João"&gt;Preste João&lt;/a&gt;. A &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Catequese" title="Catequese"&gt;catequese&lt;/a&gt; levou &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Jesuitas" title="Jesuitas"&gt;jesuitas&lt;/a&gt; e &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Dominicanos" title="Dominicanos"&gt;dominicanos&lt;/a&gt; ao contacto com os bantos, que a eles reagiram violentamente. &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Portugal" title="Portugal"&gt;Portugal&lt;/a&gt; procurou dominar os portos de escoamento de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ouro" title="Ouro"&gt;ouro&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Marfim" title="Marfim"&gt;marfim&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Pimenta" title="Pimenta"&gt;pimenta&lt;/a&gt;. Fracassou a tentativa da posse do ouro de Bambuc. Abaixo do equador, os lusos instalaram-se em pontos que foram a origem de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Angola" title="Angola"&gt;Angola&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Mo%C3%A7ambique" title="Moçambique"&gt;Moçambique&lt;/a&gt;, visando ao ouro da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rod%C3%A9sia" title="Rodésia"&gt;Rodésia&lt;/a&gt; e às lendárias minas de prata do sul do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Congo" title="Congo"&gt;Congo&lt;/a&gt;. Até à época do &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Dom%C3%ADnio_Espanhol" title="Domínio Espanhol"&gt;domínio espanhol&lt;/a&gt; (&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1580" title="1580"&gt;1580&lt;/a&gt;) os portugueses exerceram o monopólio do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tr%C3%A1fico_negreiro" title="Tráfico negreiro"&gt;tráfico negreiro&lt;/a&gt;, abastecendo as plantações do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Brasil" title="Brasil"&gt;Brasil&lt;/a&gt;. Daí em diante &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Franceses" title="Franceses"&gt;franceses&lt;/a&gt;, &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Holandeses" title="Holandeses"&gt;holandeses&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ingleses" title="Ingleses"&gt;ingleses&lt;/a&gt; entraram no tráfico.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_133_Idade_Moderna_40-4"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_133_Idade_Moderna-40"&gt;[37]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;As &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Companhia" title="Companhia"&gt;companhias&lt;/a&gt; de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Com%C3%A9rcio" title="Comércio"&gt;comércio&lt;/a&gt; da era mercantilista dividiram entre si as zonas de exploração do nefando comércio. No &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9culo_XVII" title="Século XVII"&gt;século XVII&lt;/a&gt;, os &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Holandeses" title="Holandeses"&gt;holandeses&lt;/a&gt;, mais bem equipados, dominaram o tráfico. Na centúria seguinte, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ingleses" title="Ingleses"&gt;ingleses&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Franceses" title="Franceses"&gt;franceses&lt;/a&gt; lutaram pelo privilégio do "&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Asiento" title="Asiento"&gt;asiento&lt;/a&gt;". No litoral atlântico, o tráfico estendia-se numa faixa de 3.500&amp;nbsp;km de costa entre a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Maurit%C3%A2nia" title="Mauritânia"&gt;Mauritânia&lt;/a&gt; e o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Congo" title="Congo"&gt;Congo&lt;/a&gt;. Na segunda metade do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9culo_XVIII" title="Século XVIII"&gt;século XVIII&lt;/a&gt;, o tráfico estendeu-se a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Angola" title="Angola"&gt;Angola&lt;/a&gt;. O &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Escambo" title="Escambo"&gt;escambo&lt;/a&gt; fazia-se com a troca de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Negros" title="Negros"&gt;negros&lt;/a&gt; por mudas de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cana-de-a%C3%A7%C3%BAcar" title="Cana-de-açúcar"&gt;cana-de-açúcar&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tabaco" title="Tabaco"&gt;tabaco&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Aguardente" title="Aguardente"&gt;aguardente&lt;/a&gt; e produtos da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81sia" title="Ásia"&gt;Ásia&lt;/a&gt;.&amp;gt; Nessa época, pelo menos 100 mil escravos eram exportados por ano. Com o advento da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Revolu%C3%A7%C3%A3o_Industrial" title="Revolução Industrial"&gt;Revolução Industrial&lt;/a&gt;, os interesses europeus somaram-se à ação de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Seita" title="Seita"&gt;seitas&lt;/a&gt; religiosas e dos &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Filantropo" title="Filantropo"&gt;filantropos&lt;/a&gt;,  e a escravidão foi combatida. Mas continuou, sob mil disfarces. O  comércio escravo atingiu o interior, despovoando grandes áreas em  virtude das razias que as tribos litorâneas, mancomunadas com os  negreiros, realizavam.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_133_Idade_Moderna_40-5"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_133_Idade_Moderna-40"&gt;[37]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;div class="thumb tleft"&gt;&lt;div class="thumbinner" style="width: 222px;"&gt;&lt;a class="image" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Asante_map.jpg"&gt;&lt;img alt="" class="thumbimage" height="245" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f5/Asante_map.jpg/220px-Asante_map.jpg" width="220" /&gt;&lt;/a&gt; &lt;br /&gt;&lt;div class="thumbcaption"&gt;&lt;div class="magnify"&gt;&lt;a class="internal" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Asante_map.jpg" title="Ampliar"&gt;&lt;img alt="" height="11" src="http://bits.wikimedia.org/skins-1.17/common/images/magnify-clip.png" width="15" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Imp%C3%A9rio_Ashanti" title="Império Ashanti"&gt;Império Ashanti&lt;/a&gt; (esboço vermelho) durante o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9culo_XIX" title="Século XIX"&gt;século XIX&lt;/a&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;Enquanto isto, no Sudão ocidental, formaram-se, no &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9culo_XVII" title="Século XVII"&gt;século XVII&lt;/a&gt;, alguns reinos, como de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Andres" title="Andres"&gt;Andres&lt;/a&gt;, no baixo &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Daom%C3%A9" title="Daomé"&gt;Daomé&lt;/a&gt;, e dos &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ashanti_%28Gana%29" title="Ashanti (Gana)"&gt;Ashanti&lt;/a&gt;, na &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Costa_do_Ouro" title="Costa do Ouro"&gt;Costa do Ouro&lt;/a&gt; (hoje &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Gana" title="Gana"&gt;Gana&lt;/a&gt;). Estes lutaram contra os &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ingleses" title="Ingleses"&gt;ingleses&lt;/a&gt; no &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9culo_XIX" title="Século XIX"&gt;século XIX&lt;/a&gt;. Os tuculores islamizados fundaram, no &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9culo_XVIII" title="Século XVIII"&gt;século XVIII&lt;/a&gt;,  um reino teocrático no Futa-Djalon e depois no Futa-Toro. No século  seguinte, o conquistador El Hadj Ornar unificou os tuculores num império  que ia do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Senegal" title="Senegal"&gt;Senegal&lt;/a&gt; a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tombuctu" title="Tombuctu"&gt;Tombuctu&lt;/a&gt;, fazendo frente à dominação francesa.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_133_Idade_Moderna_40-6"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_133_Idade_Moderna-40"&gt;[37]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;No &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Sud%C3%A3o" title="Sudão"&gt;Sudão&lt;/a&gt; central, o reino de Bornu a oeste e a sul do &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Lago_Tchad" title="Lago Tchad"&gt;lago Tchad&lt;/a&gt; viveu submetido ao despotismo de chefes indígenas, desde o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9culo_XVI" title="Século XVI"&gt;século XVI&lt;/a&gt;, e no &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9culo_XIX" title="Século XIX"&gt;século XIX&lt;/a&gt; ainda era forte, comerciando com a &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_do_norte" title="África do norte"&gt;África do norte&lt;/a&gt;. Dos séculos &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9culo_XVII" title="Século XVII"&gt;XVII&lt;/a&gt; a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9culo_XIX" title="Século XIX"&gt;XIX&lt;/a&gt;, o Uadai, no &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Sudeste" title="Sudeste"&gt;sudeste&lt;/a&gt; do &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tchad" title="Tchad"&gt;Tchad&lt;/a&gt;, foi unificado por um grande império, que entrou em decadência nas lutas contra Bornu. No &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Sud%C3%A3o" title="Sudão"&gt;Sudão&lt;/a&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Leste" title="Leste"&gt;oriental&lt;/a&gt;, o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Darfur" title="Darfur"&gt;Darfur&lt;/a&gt;, dirigido desde &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1596" title="1596"&gt;1596&lt;/a&gt;  por uma dinastia árabe, alcançou esplendor nos séculos seguintes. A  islamização da África ainda continua, apesar de todos os embates com o  mundo ocidental.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_133_Idade_Moderna_40-7"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_133_Idade_Moderna-40"&gt;[37]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;No &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9culo_XIX" title="Século XIX"&gt;século XIX&lt;/a&gt;,  a metade da população sudanesa era islamizada. Os wolofs ou volofs, os  tuculores, os saracoleses, os songais, além de outros grupos, usavam o  árabe e escreviam em árabe, não abandonando os dialetos locais.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_133_Idade_Moderna_40-8"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_133_Idade_Moderna-40"&gt;[37]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;div class="thumb tright"&gt;&lt;div class="thumbinner" style="width: 222px;"&gt;&lt;a class="image" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:BambaraSenegal.jpg"&gt;&lt;img alt="" class="thumbimage" height="136" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c9/BambaraSenegal.jpg/220px-BambaraSenegal.jpg" width="220" /&gt;&lt;/a&gt; &lt;br /&gt;&lt;div class="thumbcaption"&gt;&lt;div class="magnify"&gt;&lt;a class="internal" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:BambaraSenegal.jpg" title="Ampliar"&gt;&lt;img alt="" height="11" src="http://bits.wikimedia.org/skins-1.17/common/images/magnify-clip.png" width="15" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;Povo Bambara no vale superior do rio Sénégal, 1890. (ilustração do  Coronel Frey, da costa ocidental da África, 1890, Fig.49 p.87).&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;Muitas &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tribo" title="Tribo"&gt;tribos&lt;/a&gt; continuaram isoladas do &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Islamismo" title="Islamismo"&gt;islamismo&lt;/a&gt;, como os &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Bambaras" title="Bambaras"&gt;bambaras&lt;/a&gt;, os sereres, os mossis, as tribos do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Sud%C3%A3o" title="Sudão"&gt;Sudão&lt;/a&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Sul" title="Sul"&gt;meridional&lt;/a&gt; e da &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Floresta_equatorial" title="Floresta equatorial"&gt;floresta equatorial&lt;/a&gt;, em grande parte.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_133_Idade_Moderna_40-9"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_133_Idade_Moderna-40"&gt;[37]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;Desalojados da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Guin%C3%A9" title="Guiné"&gt;Guiné&lt;/a&gt; pelos &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Holandeses" title="Holandeses"&gt;holandeses&lt;/a&gt;, os &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Portugueses" title="Portugueses"&gt;portugueses&lt;/a&gt; conservaram &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Angola" title="Angola"&gt;Angola&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Mo%C3%A7ambique" title="Moçambique"&gt;Moçambique&lt;/a&gt;. Os &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Neerlandeses" title="Neerlandeses"&gt;neerlandeses&lt;/a&gt; estabeleceram-se em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1651" title="1651"&gt;1651&lt;/a&gt; no &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cabo_da_Boa_Esperan%C3%A7a" title="Cabo da Boa Esperança"&gt;cabo da Boa Esperança&lt;/a&gt;, devido às vantagens para o comércio no Oriente.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_132_Idade_Moderna_39-1"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_132_Idade_Moderna-39"&gt;[36]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;Só em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1795" title="1795"&gt;1795&lt;/a&gt; os holandeses iniciaram a colonização na &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_meridional" title="África meridional"&gt;África meridional&lt;/a&gt;, com dois mil colonos, incluindo também &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Huguenotes" title="Huguenotes"&gt;huguenotes&lt;/a&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Franceses" title="Franceses"&gt;franceses&lt;/a&gt;, estabelecendo-se no Karraoo.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea_41-0"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea-41"&gt;[38]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;h3&gt;&lt;span class="editsection"&gt;[&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%81frica&amp;amp;action=edit&amp;amp;section=9" title="Editar seção: Idade Contemporânea"&gt;editar&lt;/a&gt;]&lt;/span&gt; &lt;span class="mw-headline" id="Idade_Contempor.C3.A2nea"&gt;Idade Contemporânea&lt;/span&gt;&lt;/h3&gt;&lt;div class="thumb tleft"&gt;&lt;div class="thumbinner" style="width: 222px;"&gt;&lt;a class="image" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:SuezCanalElGuisr.jpg"&gt;&lt;img alt="" class="thumbimage" height="110" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8f/SuezCanalElGuisr.jpg/220px-SuezCanalElGuisr.jpg" width="220" /&gt;&lt;/a&gt; &lt;br /&gt;&lt;div class="thumbcaption"&gt;&lt;div class="magnify"&gt;&lt;a class="internal" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:SuezCanalElGuisr.jpg" title="Ampliar"&gt;&lt;img alt="" height="11" src="http://bits.wikimedia.org/skins-1.17/common/images/magnify-clip.png" width="15" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;Litografia retratando a construção do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Canal_de_Suez" title="Canal de Suez"&gt;Canal de Suez&lt;/a&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;No fim do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9culo_XVIII" title="Século XVIII"&gt;século XVIII&lt;/a&gt; a política &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Napole%C3%A3o_Bonaparte" title="Napoleão Bonaparte"&gt;napoleônica&lt;/a&gt; dirigiu-se ao norte da África.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea_41-1"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea-41"&gt;[38]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; Bonaparte, pretendendo transformar o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Mar_Mediterr%C3%A2neo" title="Mar Mediterrâneo"&gt;Mediterrâneo&lt;/a&gt; em um &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Lago" title="Lago"&gt;lago&lt;/a&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Fran%C3%A7a" title="França"&gt;francês&lt;/a&gt;,&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea_41-2"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea-41"&gt;[38]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; isolando o poderio &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Inglaterra" title="Inglaterra"&gt;inglês&lt;/a&gt; das rotas do Oriente,&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea_41-3"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea-41"&gt;[38]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; lançou-se ao &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Egito" title="Egito"&gt;Egito&lt;/a&gt; em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1798" title="1798"&gt;1798&lt;/a&gt;.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea_41-4"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea-41"&gt;[38]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; Embora terminasse derrotado, tirou o poder aos &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Mamelucos" title="Mamelucos"&gt;mamelucos&lt;/a&gt;&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea_41-5"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea-41"&gt;[38]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; e abriu caminho para o renascimento egípcio.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea_41-6"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea-41"&gt;[38]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; Em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1805" title="1805"&gt;1805&lt;/a&gt;, &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Mohamed_Ali" title="Mohamed Ali"&gt;Maomé-Ali&lt;/a&gt; fez-se reconhecer paxá pelo &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Sult%C3%A3o" title="Sultão"&gt;sultão&lt;/a&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Turquia" title="Turquia"&gt;turco&lt;/a&gt;,&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea_41-7"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea-41"&gt;[38]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; que exercia poder nominal sobre o norte da África.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea_41-8"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea-41"&gt;[38]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; Chefe da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Mil%C3%ADcia" title="Milícia"&gt;milícia&lt;/a&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Alb%C3%A2nia" title="Albânia"&gt;albanesa&lt;/a&gt;, fortaleceu o seu poder a partir de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1811" title="1811"&gt;1811&lt;/a&gt;,&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea_41-9"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea-41"&gt;[38]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; liquidando os restos do poder mameluco.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea_41-10"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea-41"&gt;[38]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; Organizou um &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Estado" title="Estado"&gt;Estado&lt;/a&gt; centralizado e com o concurso de estrangeiros preparou enorme exército e grande esquadra e reorganizou a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ind%C3%BAstria" title="Indústria"&gt;indústria&lt;/a&gt; e a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Agricultura" title="Agricultura"&gt;agricultura&lt;/a&gt;.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea_41-11"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea-41"&gt;[38]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; Seguindo uma política expansionista, &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Mohamed_Ali" title="Mohamed Ali"&gt;Maomé-Ali&lt;/a&gt; conquistou Senar e Kordofan, criou Kartum e auxiliou a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Turquia" title="Turquia"&gt;Turquia&lt;/a&gt; na sua tentativa de reprimir a insurreição grega.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea_41-12"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea-41"&gt;[38]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; Em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1840" title="1840"&gt;1840&lt;/a&gt;, a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Inglaterra" title="Inglaterra"&gt;Inglaterra&lt;/a&gt; obstou suas pretensôes sobre a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%ADria" title="Síria"&gt;Síria&lt;/a&gt;.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea_41-13"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea-41"&gt;[38]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; Seus sucessores desbarataram os recursos do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Egito" title="Egito"&gt;Egito&lt;/a&gt; e os financistas internacionais dominaram o país.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea_41-14"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea-41"&gt;[38]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; A Inglaterra opôs-se à abertura do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Canal_de_Suez" title="Canal de Suez"&gt;canal de Suez&lt;/a&gt;,&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea_41-15"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea-41"&gt;[38]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; mas acabou possuindo a maioria das ações do canal,&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea_41-16"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea-41"&gt;[38]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; abrindo novas perspectivas para o comércio com o Oriente.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea_41-17"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea-41"&gt;[38]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; O fim do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9culo_XIX" title="Século XIX"&gt;século XIX&lt;/a&gt; marcou nova perda da &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Independ%C3%AAncia_pol%C3%ADtica" title="Independência política"&gt;independência política&lt;/a&gt; do Egito,&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea_41-18"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea-41"&gt;[38]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; com o enfraquecimento do &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Imp%C3%A9rio_otomano" title="Império otomano"&gt;império otomano&lt;/a&gt; e o &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Imp%C3%A9rio_Colonial_Brit%C3%A2nico" title="Império Colonial Britânico"&gt;domínio britânico&lt;/a&gt;.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea_41-19"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea-41"&gt;[38]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;Na &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_do_Sul" title="África do Sul"&gt;África do Sul&lt;/a&gt; os ingleses anexaram o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cabo_da_Boa_Esperan%C3%A7a" title="Cabo da Boa Esperança"&gt;Cabo&lt;/a&gt;&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea_41-20"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea-41"&gt;[38]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; e, juntamente com os &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/B%C3%B4eres" title="Bôeres"&gt;bôeres&lt;/a&gt;, apropriaram-se das melhores terras dos nativos.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea_41-21"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea-41"&gt;[38]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; A interferência de missionários protestantes levou à extinção da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Escravid%C3%A3o" title="Escravidão"&gt;escravidão&lt;/a&gt;.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea_41-22"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea-41"&gt;[38]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; A pressão inglesa determinou a emigração em massa dos bôeres para a região dos rios &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rio_Vaal" title="Rio Vaal"&gt;Vaal&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rio_Orange" title="Rio Orange"&gt;Orange&lt;/a&gt; (&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1834" title="1834"&gt;1834&lt;/a&gt;-&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1848" title="1848"&gt;1848&lt;/a&gt;),&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea_41-23"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea-41"&gt;[38]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; fundando-se dois Estados: &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Estado_Livre_de_Orange" title="Estado Livre de Orange"&gt;Orange&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Transvaal" title="Transvaal"&gt;Transvaal&lt;/a&gt;.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea_41-24"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea-41"&gt;[38]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; Os choques com os &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Zulus" title="Zulus"&gt;zulus&lt;/a&gt; (grupo &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Banto" title="Banto"&gt;banto&lt;/a&gt;) multiplicaram-se, tendo os nativos formando uma confederação de tribos, chefiados por &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Chaka" title="Chaka"&gt;Chaka&lt;/a&gt;, defendendo-se tenazmente.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea_41-25"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea-41"&gt;[38]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;Em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1830" title="1830"&gt;1830&lt;/a&gt;, os &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Franceses" title="Franceses"&gt;franceses&lt;/a&gt; invadiram a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Arg%C3%A9lia" title="Argélia"&gt;Argélia&lt;/a&gt;&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea_41-26"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea-41"&gt;[38]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; e iniciaram a colonização nos governos de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Lu%C3%ADs_Filipe_I_de_Fran%C3%A7a" title="Luís Filipe I de França"&gt;Luís Filipe&lt;/a&gt; e &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Napole%C3%A3o_III_da_Fran%C3%A7a" title="Napoleão III da França"&gt;Napoleão III&lt;/a&gt;.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea_41-27"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea-41"&gt;[38]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; A Berberia islamizada vem resistindo nestes dois séculos à dominação europeia.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea_41-28"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea-41"&gt;[38]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; O grande chefe berbere foi, no século passado, &lt;a class="extiw" href="http://en.wikipedia.org/wiki/es:Abd_el-Kader" title="w:es:Abd el-Kader"&gt;Abd el-Kader&lt;/a&gt;,&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea_41-29"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea-41"&gt;[38]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; que levantou as tribos em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Guerra_santa" title="Guerra santa"&gt;guerra santa&lt;/a&gt;.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea_41-30"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea-41"&gt;[38]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;Em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1847" title="1847"&gt;1847&lt;/a&gt;, a colônia que &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Filantropo" title="Filantropo"&gt;filantropos&lt;/a&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Estados_Unidos" title="Estados Unidos"&gt;americanos&lt;/a&gt; haviam fundado entre &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Serra_Leoa" title="Serra Leoa"&gt;Serra Leoa&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Costa_do_Marfim" title="Costa do Marfim"&gt;Costa do Marfim&lt;/a&gt; transformou-se na república negra da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Lib%C3%A9ria" title="Libéria"&gt;Libéria&lt;/a&gt;.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea_41-31"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Idade_Contempor.C3.A2nea-41"&gt;[38]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;h3&gt;&lt;span class="editsection"&gt;[&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%81frica&amp;amp;action=edit&amp;amp;section=10" title="Editar seção: As explorações científicas"&gt;editar&lt;/a&gt;]&lt;/span&gt; &lt;span class="mw-headline" id="As_explora.C3.A7.C3.B5es_cient.C3.ADficas"&gt;As explorações científicas&lt;/span&gt;&lt;/h3&gt;&lt;div class="thumb tright"&gt;&lt;div class="thumbinner" style="width: 338px;"&gt;&lt;table cellspacing="0" style="background: transparent; border: 0; margin: 0; padding: 0;"&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt; &lt;td class="thumbimage" style="margin: 0; padding: 0;"&gt;&lt;a class="image" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:James_Bruce.jpg" title="Retrato de James Bruce."&gt;&lt;img alt="Retrato de James Bruce." height="222" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a6/James_Bruce.jpg/180px-James_Bruce.jpg" width="180" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt; &lt;td style="border: 0; margin: 0; padding: 0; width: 2px;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/td&gt; &lt;td class="thumbimage" style="margin: 0; padding: 0;"&gt;&lt;a class="image" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Davidlivingstone_cropped.jpg" title="Retrato de James Bruce."&gt;&lt;img alt="Retrato de James Bruce." height="220" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c7/Davidlivingstone_cropped.jpg/150px-Davidlivingstone_cropped.jpg" width="150" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt; &lt;td style="border: 0; margin: 0; padding: 0;"&gt;&lt;div class="thumbcaption"&gt;Retrato de James Bruce.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt; &lt;td style="border: 0; margin: 0; padding: 0;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/td&gt; &lt;td style="border: 0; margin: 0; padding: 0;"&gt;&lt;div class="thumbcaption"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/David_Livingstone" title="David Livingstone"&gt;David Livingstone&lt;/a&gt; foi um dos primeiros europeus a explorar o interior da África.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;A fase de ocupação periférica da África estava prestes a terminar.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Explora.C3.A7.C3.B5es_cient.C3.ADficas_42-0"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Explora.C3.A7.C3.B5es_cient.C3.ADficas-42"&gt;[39]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; As grandes potências já possuiam o cabedal técnico e os interesses econômicos para dominar o imenso continente.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Explora.C3.A7.C3.B5es_cient.C3.ADficas_42-1"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Explora.C3.A7.C3.B5es_cient.C3.ADficas-42"&gt;[39]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; A fase de expansão ocidental sobre a África e sua conseqüente divisão em colônias teve seus antecedentes nas explorações que &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cientista" title="Cientista"&gt;cientistas&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Aventureiro" title="Aventureiro"&gt;aventureiros&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Mission%C3%A1rio" title="Missionário"&gt;missionários&lt;/a&gt; realizaram,&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Explora.C3.A7.C3.B5es_cient.C3.ADficas_42-2"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Explora.C3.A7.C3.B5es_cient.C3.ADficas-42"&gt;[39]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; muitos deles colaborando também na apropriação de territórios pelos países europeus.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Explora.C3.A7.C3.B5es_cient.C3.ADficas_42-3"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Explora.C3.A7.C3.B5es_cient.C3.ADficas-42"&gt;[39]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; Entre &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1768" title="1768"&gt;1768&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1773" title="1773"&gt;1773&lt;/a&gt; o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Esc%C3%B3cia" title="Escócia"&gt;escocês&lt;/a&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/James_Bruce" title="James Bruce"&gt;James Bruce&lt;/a&gt; viajou através da &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Abiss%C3%ADnia" title="Abissínia"&gt;Abissínia&lt;/a&gt; e do Senar e reconheceu as nascentes do &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rio_Nilo_Azul" title="Rio Nilo Azul"&gt;Nilo Azul&lt;/a&gt;.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Explora.C3.A7.C3.B5es_cient.C3.ADficas_42-4"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Explora.C3.A7.C3.B5es_cient.C3.ADficas-42"&gt;[39]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; Em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1788" title="1788"&gt;1788&lt;/a&gt; fundava-se em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Londres" title="Londres"&gt;Londres&lt;/a&gt; a Associação Africana (transformada em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1831" title="1831"&gt;1831&lt;/a&gt; na &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Sociedade_Real_de_Geografia" title="Sociedade Real de Geografia"&gt;Sociedade Real de Geografia&lt;/a&gt;),&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Explora.C3.A7.C3.B5es_cient.C3.ADficas_42-5"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Explora.C3.A7.C3.B5es_cient.C3.ADficas-42"&gt;[39]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; iniciando-se a exploração metódica da África.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Explora.C3.A7.C3.B5es_cient.C3.ADficas_42-6"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Explora.C3.A7.C3.B5es_cient.C3.ADficas-42"&gt;[39]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; Em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1796" title="1796"&gt;1796&lt;/a&gt;, o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Medicina" title="Medicina"&gt;médico&lt;/a&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Esc%C3%B3cia" title="Escócia"&gt;escocês&lt;/a&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Mungo_Park" title="Mungo Park"&gt;Mungo Park&lt;/a&gt; reconheceu a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Regi%C3%A3o" title="Região"&gt;região&lt;/a&gt; do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rio_N%C3%ADger" title="Rio Níger"&gt;rio Níger&lt;/a&gt;,&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Explora.C3.A7.C3.B5es_cient.C3.ADficas_42-7"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Explora.C3.A7.C3.B5es_cient.C3.ADficas-42"&gt;[39]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; morrendo assassinado nos rápidos de Bussa.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Explora.C3.A7.C3.B5es_cient.C3.ADficas_42-8"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Explora.C3.A7.C3.B5es_cient.C3.ADficas-42"&gt;[39]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; O &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/M%C3%A9dico" title="Médico"&gt;médico&lt;/a&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Portugal" title="Portugal"&gt;português&lt;/a&gt; Lacerda explorou o &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Zambeze" title="Zambeze"&gt;Zambeze&lt;/a&gt; e chegou ao lago Mwero.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Explora.C3.A7.C3.B5es_cient.C3.ADficas_42-9"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Explora.C3.A7.C3.B5es_cient.C3.ADficas-42"&gt;[39]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; Em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1823" title="1823"&gt;1823&lt;/a&gt;, Clapperton, vindo de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tr%C3%ADpoli" title="Trípoli"&gt;Trípoli&lt;/a&gt;, chegava ao &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tchad" title="Tchad"&gt;Tchad&lt;/a&gt; e, em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1825" title="1825"&gt;1825&lt;/a&gt;-&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1827" title="1827"&gt;1827&lt;/a&gt;, ao &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/N%C3%ADger" title="Níger"&gt;Níger&lt;/a&gt;.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Explora.C3.A7.C3.B5es_cient.C3.ADficas_42-10"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Explora.C3.A7.C3.B5es_cient.C3.ADficas-42"&gt;[39]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; A exploração mais fecunda foi realizada pelo &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A1bio" title="Sábio"&gt;sábio&lt;/a&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Alemanha" title="Alemanha"&gt;alemão&lt;/a&gt; Barth que, do &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tchad" title="Tchad"&gt;Tchad&lt;/a&gt;, percorreu as regiões de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tombuctu" title="Tombuctu"&gt;Tombuctu&lt;/a&gt;, a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Oeste" title="Oeste"&gt;oeste&lt;/a&gt;, e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Adama" title="Adama"&gt;Adama&lt;/a&gt;, ao &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Sul" title="Sul"&gt;sul&lt;/a&gt; (&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1850" title="1850"&gt;1850&lt;/a&gt;-&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1855" title="1855"&gt;1855&lt;/a&gt;).&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Explora.C3.A7.C3.B5es_cient.C3.ADficas_42-11"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Explora.C3.A7.C3.B5es_cient.C3.ADficas-42"&gt;[39]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; Deixou copiosa e segura documentação sobre suas viagens.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Explora.C3.A7.C3.B5es_cient.C3.ADficas_42-12"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Explora.C3.A7.C3.B5es_cient.C3.ADficas-42"&gt;[39]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; Entre &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1860" title="1860"&gt;1860&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1875" title="1875"&gt;1875&lt;/a&gt;, Os alemâes Rohlfs e Nachtigal fizeram enormes reconhecimentos geográficos,&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Explora.C3.A7.C3.B5es_cient.C3.ADficas_42-13"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Explora.C3.A7.C3.B5es_cient.C3.ADficas-42"&gt;[39]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; lingüísticos&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Explora.C3.A7.C3.B5es_cient.C3.ADficas_42-14"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Explora.C3.A7.C3.B5es_cient.C3.ADficas-42"&gt;[39]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; e de história natural no sul do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Marrocos" title="Marrocos"&gt;Marrocos&lt;/a&gt;,&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Explora.C3.A7.C3.B5es_cient.C3.ADficas_42-15"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Explora.C3.A7.C3.B5es_cient.C3.ADficas-42"&gt;[39]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; Saara&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Explora.C3.A7.C3.B5es_cient.C3.ADficas_42-16"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Explora.C3.A7.C3.B5es_cient.C3.ADficas-42"&gt;[39]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Sud%C3%A3o" title="Sudão"&gt;Sudão&lt;/a&gt;.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Explora.C3.A7.C3.B5es_cient.C3.ADficas_42-17"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Explora.C3.A7.C3.B5es_cient.C3.ADficas-42"&gt;[39]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; Na segunda metade do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9culo_XIX" title="Século XIX"&gt;século XIX&lt;/a&gt;, a &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_oriental" title="África oriental"&gt;África oriental&lt;/a&gt; e &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_austral" title="África austral"&gt;austral&lt;/a&gt; foi devassada.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Explora.C3.A7.C3.B5es_cient.C3.ADficas_42-18"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Explora.C3.A7.C3.B5es_cient.C3.ADficas-42"&gt;[39]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; O missionário anglicano &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/David_Livingstone" title="David Livingstone"&gt;Livingstone&lt;/a&gt;, que consagrou sua vida em defesa do negro, explorou a África do oeste para leste, morrendo em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1873" title="1873"&gt;1873&lt;/a&gt;.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Explora.C3.A7.C3.B5es_cient.C3.ADficas_42-19"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Explora.C3.A7.C3.B5es_cient.C3.ADficas-42"&gt;[39]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; Speke, entre &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1852" title="1852"&gt;1852&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1862" title="1862"&gt;1862&lt;/a&gt;,&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Explora.C3.A7.C3.B5es_cient.C3.ADficas_42-20"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Explora.C3.A7.C3.B5es_cient.C3.ADficas-42"&gt;[39]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; explorou os &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Grandes_Lagos_Africanos" title="Grandes Lagos Africanos"&gt;Grandes Lagos&lt;/a&gt;, desceu o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rio_Nilo" title="Rio Nilo"&gt;Nilo&lt;/a&gt; até &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cartum" title="Cartum"&gt;Cartum&lt;/a&gt;,&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Explora.C3.A7.C3.B5es_cient.C3.ADficas_42-21"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Explora.C3.A7.C3.B5es_cient.C3.ADficas-42"&gt;[39]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; resolvendo o problema da origem do grande rio.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Explora.C3.A7.C3.B5es_cient.C3.ADficas_42-22"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Explora.C3.A7.C3.B5es_cient.C3.ADficas-42"&gt;[39]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; Baker mostrou que os lagos &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Lago_Alberto" title="Lago Alberto"&gt;Alberto&lt;/a&gt; e &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Lago_Malawi" title="Lago Malawi"&gt;Malawi&lt;/a&gt; (ex-Niassa) eram os principais reservatórios do Nilo.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Explora.C3.A7.C3.B5es_cient.C3.ADficas_42-23"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Explora.C3.A7.C3.B5es_cient.C3.ADficas-42"&gt;[39]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; O &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Jornalista" title="Jornalista"&gt;jornalista&lt;/a&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Inglaterra" title="Inglaterra"&gt;inglês&lt;/a&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Henry_Morton_Stanley" title="Henry Morton Stanley"&gt;Stanley&lt;/a&gt;, vindo do leste para oeste, desceu o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rio_Lualaba" title="Rio Lualaba"&gt;Lualaba&lt;/a&gt; até o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Oceano_Atl%C3%A2ntico" title="Oceano Atlântico"&gt;Atlântico&lt;/a&gt;,&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Explora.C3.A7.C3.B5es_cient.C3.ADficas_42-24"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Explora.C3.A7.C3.B5es_cient.C3.ADficas-42"&gt;[39]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; provando que era o curso superior do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rio_Congo" title="Rio Congo"&gt;Congo&lt;/a&gt; (&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1874" title="1874"&gt;1874&lt;/a&gt;-&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1877" title="1877"&gt;1877&lt;/a&gt;).&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Explora.C3.A7.C3.B5es_cient.C3.ADficas_42-25"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Explora.C3.A7.C3.B5es_cient.C3.ADficas-42"&gt;[39]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt;  Em sintese, partindo e chegando a pontos conhecidos, os exploradores  seguiram os cursos dos grandes rios ou seus divisores d'água e revelaram  ao mundo a riqueza dos recursos naturais da África e a realidade das  populações indígenas,&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Explora.C3.A7.C3.B5es_cient.C3.ADficas_42-26"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Explora.C3.A7.C3.B5es_cient.C3.ADficas-42"&gt;[39]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt;  muitas em nível primitivo, outras já bem decadentes por séculos de  exploração, mas quase todas indefesas ao poderio europeu, ávido de  matérias-primas e novos mercados.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Explora.C3.A7.C3.B5es_cient.C3.ADficas_42-27"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Explora.C3.A7.C3.B5es_cient.C3.ADficas-42"&gt;[39]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; Abria-se a África à fase imperialista.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Explora.C3.A7.C3.B5es_cient.C3.ADficas_42-28"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-Nova_Enciclop.C3.A9dia_Barsa_134_Explora.C3.A7.C3.B5es_cient.C3.ADficas-42"&gt;[39]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;h3&gt;&lt;span class="editsection"&gt;[&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%81frica&amp;amp;action=edit&amp;amp;section=11" title="Editar seção: Imperialismo ocidental"&gt;editar&lt;/a&gt;]&lt;/span&gt; &lt;span class="mw-headline" id="Imperialismo_ocidental"&gt;Imperialismo ocidental&lt;/span&gt;&lt;/h3&gt;Após &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1870" title="1870"&gt;1870&lt;/a&gt;, a África foi o palco das disputas internacionais. Nos países já independentes, como &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Egito" title="Egito"&gt;Egito&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tun%C3%ADsia" title="Tunísia"&gt;Tunísia&lt;/a&gt;, a soberania desaparecia ante a intervencão das &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Finan%C3%A7a" title="Finança"&gt;finanças&lt;/a&gt;  estrangeiras, mudando-se a estrutura socioeconômica em benefício aos  interesses estrangeiros. Os países e companhias dominadores investiram  grandes somas na "explorarão dos rccursos naturais africanos, nos  setores da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Engenharia" title="Engenharia"&gt;engenharia&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ind%C3%BAstria" title="Indústria"&gt;indústria&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Agricultura" title="Agricultura"&gt;agricultura&lt;/a&gt;. O nativo, dominado por uma pequena minoria branca, trabalhou nessa &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Empresa" title="Empresa"&gt;empresa&lt;/a&gt;, mas teve pouquissima participação nas riquezas criadas. No correr dos anos formaram-se &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Elite_%28sociologia%29" title="Elite (sociologia)"&gt;elites&lt;/a&gt; africanas que, tomando consciência da situação dos &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ind%C3%ADgena" title="Indígena"&gt;indígenas&lt;/a&gt;, iniciaram os movimentos de libertação, ao lado dos ideais pan-africanistas. As primeiras intençõcs provocaram a reação do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Nacionalismo" title="Nacionalismo"&gt;nacionalismo&lt;/a&gt; &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Xen%C3%B3fobo" title="Xenófobo"&gt;xenófobo&lt;/a&gt; norte-africano, ainda baseado na tradição de independência berbere.&lt;br /&gt;No Egito, o oficial Arabi Paxá chefiou uma revolta contra a subserviência do quediva aos estrangeiros e, em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1882" title="1882"&gt;1882&lt;/a&gt;, foi votada uma constituição de base parlamentar.&lt;br /&gt;&lt;div class="thumb tright"&gt;&lt;div class="thumbinner" style="width: 222px;"&gt;&lt;a class="image" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Bismarck44.jpg"&gt;&lt;img alt="" class="thumbimage" height="279" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Bismarck44.jpg/220px-Bismarck44.jpg" width="220" /&gt;&lt;/a&gt; &lt;br /&gt;&lt;div class="thumbcaption"&gt;&lt;div class="magnify"&gt;&lt;a class="internal" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Bismarck44.jpg" title="Ampliar"&gt;&lt;img alt="" height="11" src="http://bits.wikimedia.org/skins-1.17/common/images/magnify-clip.png" width="15" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Otto_von_Bismarck" title="Otto von Bismarck"&gt;Otto von Bismarck&lt;/a&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;Após o &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Congresso_de_Berlim" title="Congresso de Berlim"&gt;Congresso de Berlim&lt;/a&gt; de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1878" title="1878"&gt;1878&lt;/a&gt;, o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Colonialismo" title="Colonialismo"&gt;colonialismo&lt;/a&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Europa" title="Europa"&gt;europeu&lt;/a&gt; firmou-se sobre o norte da África. O &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Chanceler" title="Chanceler"&gt;chanceler&lt;/a&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Alemanha" title="Alemanha"&gt;alemão&lt;/a&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Otto_von_Bismarck" title="Otto von Bismarck"&gt;Bismarck&lt;/a&gt; apoiou as pretensões francesas de domínio da região, como uma compensação dos resultados da &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Guerra_Franco-Prussiana" title="Guerra Franco-Prussiana"&gt;guerra Franco-Prussiana&lt;/a&gt;. &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Jules_Ferry" title="Jules Ferry"&gt;Jules Ferry&lt;/a&gt;, condutor do expansionismo francês, usando como pretexto a invasão da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Arg%C3%A9lia" title="Argélia"&gt;Argélia&lt;/a&gt; por &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tribo" title="Tribo"&gt;tribos&lt;/a&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tun%C3%ADsia" title="Tunísia"&gt;tunisinas&lt;/a&gt;, ameaçou &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/T%C3%BAnis" title="Túnis"&gt;Túnis&lt;/a&gt;, e pelo tratado do Bardo (&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1881" title="1881"&gt;1881&lt;/a&gt;), completado pela convenção de Marsa (&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1883" title="1883"&gt;1883&lt;/a&gt;),  instaurou o protetorado francês na Tunísia. Completava-se políticamente  a intervenção financeira, embora, na aparência, governasse a mesma  dinastia. No &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Sud%C3%A3o" title="Sudão"&gt;Sudão&lt;/a&gt; (depois &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Inglaterra" title="Inglaterra"&gt;anglo&lt;/a&gt;-&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Egito" title="Egito"&gt;egípcio&lt;/a&gt;), os &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Brit%C3%A2nicos" title="Britânicos"&gt;britânicos&lt;/a&gt; apoiaram o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Quediva" title="Quediva"&gt;quediva&lt;/a&gt; na repressão às tribos revoltadas sob a chefia de Mohammed-hmed. Assim, a Inglaterra acabou por ocupar todo o &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Vale_do_Nilo" title="Vale do Nilo"&gt;vale do Nilo&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;&lt;div class="thumb tleft"&gt;&lt;div class="thumbinner" style="width: 222px;"&gt;&lt;a class="image" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Entente_Cordiale_dancing.jpg"&gt;&lt;img alt="" class="thumbimage" height="143" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d0/Entente_Cordiale_dancing.jpg/220px-Entente_Cordiale_dancing.jpg" width="220" /&gt;&lt;/a&gt; &lt;br /&gt;&lt;div class="thumbcaption"&gt;&lt;div class="magnify"&gt;&lt;a class="internal" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Entente_Cordiale_dancing.jpg" title="Ampliar"&gt;&lt;img alt="" height="11" src="http://bits.wikimedia.org/skins-1.17/common/images/magnify-clip.png" width="15" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;Alegoria de 1904 que mostra as personificações nacionais Britannia e  Marianne a dançar de alegria pela assinatura do tratado que estabeleceu  relações cordiais entre Reino Unido e França.&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;No plano internacional, a disputa europeia no norte da África levou as potências a se agruparem em blocos rivais. A &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Fran%C3%A7a" title="França"&gt;França&lt;/a&gt; e a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Inglaterra" title="Inglaterra"&gt;Inglaterra&lt;/a&gt;, "pós uma hostilidade de quase 20 anos, se aproximaram em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1904" title="1904"&gt;1904&lt;/a&gt;-&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1905" title="1905"&gt;05&lt;/a&gt; com a &lt;i&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Entente_Cordiale" title="Entente Cordiale"&gt;Entente Cordiale&lt;/a&gt;&lt;/i&gt;. O &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Congo" title="Congo"&gt;Congo&lt;/a&gt; foi palco das disputas franco-&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/B%C3%A9lgica" title="Bélgica"&gt;belgas&lt;/a&gt;. &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Leopoldo_II_da_B%C3%A9lgica" title="Leopoldo II da Bélgica"&gt;Leopoldo II&lt;/a&gt;  usou a Associação Internacional para Exploração e Civilização da Africa  como instrumento da expansão belga. A seu serviço, o explorador Stanley  anexou em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1879" title="1879"&gt;1879&lt;/a&gt; os territórios congoleses. Ao mesmo tempo, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Pierre_Savorgnan_de_Brazza" title="Pierre Savorgnan de Brazza"&gt;Brazza&lt;/a&gt; conseguia para a França o baixo &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rio_Congo" title="Rio Congo"&gt;Congo&lt;/a&gt;. A Inglaterra apoiou eutão as pretensões &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Portugal" title="Portugal"&gt;portuguesas&lt;/a&gt; na &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Regi%C3%A3o" title="Região"&gt;região&lt;/a&gt;. Para resolver o impasse, as potências decidiram na &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Confer%C3%AAncia_de_Berlim" title="Conferência de Berlim"&gt;conferência de Berlim&lt;/a&gt; (&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1884" title="1884"&gt;1884&lt;/a&gt;-&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/85" title="85"&gt;85&lt;/a&gt;) a questão da navegação no &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rio_N%C3%ADger" title="Rio Níger"&gt;Níger&lt;/a&gt;  e Congo. Além disto, quando uma potência se instalasse no litoral, só  poderia se apropriardo interior desde quc realisse uma ocupação efetiva,  tendo que notificar às outras signatárias do ato geral da conferência.&lt;br /&gt;Firmou-se, assim, o conceito imperialista das zonas de influência. O Congo tornou-se um &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Estado" title="Estado"&gt;Estado&lt;/a&gt; independente em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1885" title="1885"&gt;1885&lt;/a&gt;, sob a soberania do rei belga. A cxplorarão da área foi entregue a concessionários até que em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1908" title="1908"&gt;1908&lt;/a&gt; o Congo tornou-se colônia belga.&lt;br /&gt;No &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Sud%C3%A3o" title="Sudão"&gt;Sudão&lt;/a&gt; ocidental, a França procurou alargar seus domínios, e até o fim do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9culo_XIX" title="Século XIX"&gt;século XIX&lt;/a&gt; o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rio_Senegal" title="Rio Senegal"&gt;Senegal&lt;/a&gt;, a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Guin%C3%A9" title="Guiné"&gt;Guiné&lt;/a&gt;, a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Costa_do_Marfim" title="Costa do Marfim"&gt;Costa do Marfim&lt;/a&gt;, o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Daom%C3%A9" title="Daomé"&gt;Daomé&lt;/a&gt; (hoje &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Benin" title="Benin"&gt;Benin&lt;/a&gt;) e o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/N%C3%ADger" title="Níger"&gt;Níger&lt;/a&gt; até &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tombuctu" title="Tombuctu"&gt;Tombuctu&lt;/a&gt; estavam em suas mãos. As possessôes inglesas de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/G%C3%A2mbia" title="Gâmbia"&gt;Gâmbia&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Serra_Leoa" title="Serra Leoa"&gt;Serra Leoa&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Costa_do_Ouro" title="Costa do Ouro"&gt;Costa do Ouro&lt;/a&gt;, e o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Togo" title="Togo"&gt;Togo&lt;/a&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Alemanha" title="Alemanha"&gt;alemão&lt;/a&gt; ficaram encravados na zona francesa. Mas a Companhia Privilegiada (inglesa) dominou o baixo Níger, originando-se a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Nig%C3%A9ria" title="Nigéria"&gt;Nigéria&lt;/a&gt;, rica em produtos tropicais.&lt;br /&gt;&lt;div class="thumb tright"&gt;&lt;div class="thumbinner" style="width: 252px;"&gt;&lt;a class="image" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Africa1898.png"&gt;&lt;img alt="" class="thumbimage" height="358" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/43/Africa1898.png/250px-Africa1898.png" width="250" /&gt;&lt;/a&gt; &lt;br /&gt;&lt;div class="thumbcaption"&gt;&lt;div class="magnify"&gt;&lt;a class="internal" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Africa1898.png" title="Ampliar"&gt;&lt;img alt="" height="11" src="http://bits.wikimedia.org/skins-1.17/common/images/magnify-clip.png" width="15" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;Mapa francês de África (c. &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1898" title="1898"&gt;1898&lt;/a&gt;)  com as reivindicações coloniais. Posses alemãs a verde; posses belgas a  laranja; britânicas a amarelo; francesas a rosa; portuguesas em  púrpura; e a independente Etiópia a castanho.&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;A &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Fran%C3%A7a" title="França"&gt;França&lt;/a&gt; reuniu as suas possessões do norte da África, o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Sud%C3%A3o" title="Sudão"&gt;Sudão&lt;/a&gt; e o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Congo" title="Congo"&gt;Congo&lt;/a&gt;, num só bloco. Em &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Madagascar" title="Madagascar"&gt;Madagascar&lt;/a&gt;, também impôs sua proteção, apesar da reação Hova. Foi preciso a intervenção militar cm &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tananarive" title="Tananarive"&gt;Tananarive&lt;/a&gt;, e em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1895" title="1895"&gt;1895&lt;/a&gt; a ilha era anexada ao império colonial francês, prosseguindo a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Europa" title="Europa"&gt;Europa&lt;/a&gt; na corrida colonialista.&lt;br /&gt;A &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Alemanha" title="Alemanha"&gt;Alemanha&lt;/a&gt;, que, como a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/It%C3%A1lia" title="Itália"&gt;Itália&lt;/a&gt;,  sofrera considerável atraso na política colonial dcvido à unificação  tardia, lançou-se à África. No litoral atlãntico restara a enorme região  entre &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Angola" title="Angola"&gt;Angola&lt;/a&gt; e o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cabo_da_Boa_Esperan%C3%A7a" title="Cabo da Boa Esperança"&gt;Cabo&lt;/a&gt;. O alemão &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/L%C3%BCderitz" title="Lüderitz"&gt;Lüderitz&lt;/a&gt; fixara-se em Angra-Pequena e comerciava com os &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Hotentotes" title="Hotentotes"&gt;hotentotes&lt;/a&gt;. Em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1884" title="1884"&gt;1884&lt;/a&gt;, o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Sudoeste_Africano" title="Sudoeste Africano"&gt;Sudoeste Africano&lt;/a&gt; tornou-se protetorado germânico. O explorador Nachtigal obteve, por tratados com os chefes locais, O &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Togo" title="Togo"&gt;Togo&lt;/a&gt; e os &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Camar%C3%B5es" title="Camarões"&gt;Camarões&lt;/a&gt;, C. Karl Peters anexou territórios na &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_oriental" title="África oriental"&gt;África oriental&lt;/a&gt;. Nessa região processou-se o choque &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Inglaterra" title="Inglaterra"&gt;anglo&lt;/a&gt;-alemão, principalmente em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Uganda" title="Uganda"&gt;Uganda&lt;/a&gt;, já perturbada por querelas entre &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Mu%C3%A7ulmanos" title="Muçulmanos"&gt;muçulmanos&lt;/a&gt; e ocidentais. Pelo tratado de &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1%C2%BA_de_julho" title="1º de julho"&gt;1º de julho&lt;/a&gt; de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1890" title="1890"&gt;1890&lt;/a&gt;, dividi-se a África oriental em zonas de influência. A Alemanha dominou o planalto dos &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Grandes_Lagos_Africanos" title="Grandes Lagos Africanos"&gt;Grandes Lagos&lt;/a&gt; e a Inglaterra obteve protetorados em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Zanzibar" title="Zanzibar"&gt;Zanzibar&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Pemba" title="Pemba"&gt;Pemba&lt;/a&gt; e o dominio de Uganda e os territórios alemães estabeleciam, pois, a descontinuidade das posses dos britânicos. Estes, em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Maio" title="Maio"&gt;maio&lt;/a&gt; de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1894" title="1894"&gt;1894&lt;/a&gt;. davam ao Estado Independente do Congo (depois &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Congo_Belga" title="Congo Belga"&gt;Congo Belga&lt;/a&gt;), a posse das terras do Bahr-el-Ghazal em troca de uma faixa de 25&amp;nbsp;km de largura na região dos lagos &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Lago_Alberto" title="Lago Alberto"&gt;Alberto&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Lago_Tanganica" title="Lago Tanganica"&gt;Tanganica&lt;/a&gt;, permitindo ligar O &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Vale_do_Nilo" title="Vale do Nilo"&gt;vale do Nilo&lt;/a&gt; às possessões do sul.&lt;br /&gt;Em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1881" title="1881"&gt;1881&lt;/a&gt; os mahdistas ocuparam o Sudão egípcio. A Inglaterra encarou a anarquia no &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Alto_Nilo" title="Alto Nilo"&gt;alto Nilo&lt;/a&gt; como um perigo para sua posse no &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Egito" title="Egito"&gt;Egito&lt;/a&gt;, pois qualquer potência usaria esse pretexto para intervir no Sudão &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Nilo" title="Nilo"&gt;nilótico&lt;/a&gt;. Anos depois, os mahdistas atacaram &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cartum" title="Cartum"&gt;Cartum&lt;/a&gt;, onde morreu o general Gordon, que defendia a praça. A França, sob a orientação do ministro Delcassé, pretendeu dominar a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Regi%C3%A3o" title="Região"&gt;região&lt;/a&gt;. A expedição francesa saiu de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Brazzaville" title="Brazzaville"&gt;Brazzaville&lt;/a&gt; em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Mar%C3%A7o" title="Março"&gt;março&lt;/a&gt; de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1897" title="1897"&gt;1897&lt;/a&gt; e chegou ao alto Nilo, em &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Fashoda" title="Fashoda"&gt;Fashoda&lt;/a&gt; (&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Julho" title="Julho"&gt;julho&lt;/a&gt; de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1898" title="1898"&gt;1898&lt;/a&gt;). Por sua vez, a Inglaterra enviou &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Kitchener" title="Kitchener"&gt;Kitchener&lt;/a&gt; que, retomando Cartum e destruindo as tropas mahdistas, chegou a Fashoda a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/17_de_setembro" title="17 de setembro"&gt;17 de setembro&lt;/a&gt;.  A repercussão na Europa das disputas anglo-francesas foi enorme e quase  se chegou à guerra. Mas a França recuou neste incidente, e a Inglaterra  incorporou a região (&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Sud%C3%A3o_Anglo-Eg%C3%ADpcio" title="Sudão Anglo-Egípcio"&gt;Sudão Anglo-Egípcio&lt;/a&gt;).&lt;br /&gt;Na &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Abiss%C3%ADnia" title="Abissínia"&gt;Abissínia&lt;/a&gt;, Orei Menelik II opõs-se às pretensões da Itália, derrotando-a em Aduwa (&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1896" title="1896"&gt;1896&lt;/a&gt;). A Abissínia fora o primeiro país africano a afirmar a sua soberania ante o avanço europeu. Em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1900" title="1900"&gt;1900&lt;/a&gt; a França conquistou o &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tchad" title="Tchad"&gt;Tchad&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;&lt;div class="thumb tleft"&gt;&lt;div class="thumbinner" style="width: 222px;"&gt;&lt;a class="image" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Punch_Rhodes_Colossus.png"&gt;&lt;img alt="" class="thumbimage" height="285" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ec/Punch_Rhodes_Colossus.png/220px-Punch_Rhodes_Colossus.png" width="220" /&gt;&lt;/a&gt; &lt;br /&gt;&lt;div class="thumbcaption"&gt;&lt;div class="magnify"&gt;&lt;a class="internal" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Punch_Rhodes_Colossus.png" title="Ampliar"&gt;&lt;img alt="" height="11" src="http://bits.wikimedia.org/skins-1.17/common/images/magnify-clip.png" width="15" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;O Colosso de Rhodes: Caricatura de &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cecil_John_Rhodes" title="Cecil John Rhodes"&gt;Cecil John Rhodes&lt;/a&gt;, depois que ele anunciou planos para uma linha de telégrafo, ferrovia e porto da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cidade_do_Cabo" title="Cidade do Cabo"&gt;Cidade do Cabo&lt;/a&gt; ao &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cairo" title="Cairo"&gt;Cairo&lt;/a&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;Na &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_do_Sul" title="África do Sul"&gt;África do Sul&lt;/a&gt; a descoberta das &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Mina_de_ouro" title="Mina de ouro"&gt;minas de ouro&lt;/a&gt; e diamantes ocasionou a guerra da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Inglaterra" title="Inglaterra"&gt;Inglaterra&lt;/a&gt; contra os &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/B%C3%B4eres" title="Bôeres"&gt;bôeres&lt;/a&gt;. &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cecil_Rhodes" title="Cecil Rhodes"&gt;Cecil Rhodes&lt;/a&gt;,  governador do Cabo e orientador da polítíca das companhias mineradoras,  chefiou a conquista, a pretexto da ligação ferroviária do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cidade_do_Cabo" title="Cidade do Cabo"&gt;Cabo&lt;/a&gt; ao &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cairo" title="Cairo"&gt;Cairo&lt;/a&gt;. Cercou as repúblicas bôeres. Concedeu a exploração das &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rod%C3%A9sia" title="Rodésia"&gt;Rodésias&lt;/a&gt; e &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Bechuanal%C3%A2ndia" title="Bechuanalândia"&gt;Bechuanalândia&lt;/a&gt; à Companhia Privilegiada. Fracassando numa primeira tentativa belicosa contra os bôeres (o rei de de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Jameson" title="Jameson"&gt;Jameson&lt;/a&gt;) em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1896" title="1896"&gt;1896&lt;/a&gt;, &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rhodes" title="Rhodes"&gt;Rhodes&lt;/a&gt; neutralizou os protestos alemães e, pretextando o xenofobismo do presidente &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/B%C3%B4er" title="Bôer"&gt;bôer&lt;/a&gt; Kruger contra os estrangeiros (&lt;i&gt;uitlanders&lt;/i&gt;), atacou os colonos africanders em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1899" title="1899"&gt;1899&lt;/a&gt;. Mas a resisténcia bôer foi enorme e a opinião mundial exaltou-se Contra a politica violenta dos últimos anos da &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rainha_Vit%C3%B3ria" title="Rainha Vitória"&gt;rainha Vitória&lt;/a&gt;. Em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1902" title="1902"&gt;1902&lt;/a&gt; a Inglaterra vencia a guerra e em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1909" title="1909"&gt;1909&lt;/a&gt; nascia a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Uni%C3%A3o_Sul-Africana" title="União Sul-Africana"&gt;União Sul-Africana&lt;/a&gt;, domínio da &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Comunidade_das_Na%C3%A7%C3%B5es" title="Comunidade das Nações"&gt;Comunidade das Nações&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;No começo do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9culo_XX" title="Século XX"&gt;século XX&lt;/a&gt;, resistiam ainda ao imperialismo o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Marrocos" title="Marrocos"&gt;Marrocos&lt;/a&gt; e a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/L%C3%ADbia" title="Líbia"&gt;Líbia&lt;/a&gt;, na &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_do_norte" title="África do norte"&gt;África do norte&lt;/a&gt;. No Marrocos chocaram-se os interesses &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Fran%C3%A7a" title="França"&gt;franco&lt;/a&gt;-&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Alemanha" title="Alemanha"&gt;alemães&lt;/a&gt;. O &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Kaiser" title="Kaiser"&gt;kaiser&lt;/a&gt; &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Guilherme_II" title="Guilherme II"&gt;Guilherme II&lt;/a&gt;, desembarcando em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2nger" title="Tânger"&gt;Tânger&lt;/a&gt;, apoiou a tutela do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Sult%C3%A3o" title="Sultão"&gt;sultão&lt;/a&gt; turco sob a proteção alemã. Mas na conferéncia de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Algeciras" title="Algeciras"&gt;Algeciras&lt;/a&gt; teve que reconhecer o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Imp%C3%A9rio_colonial_franc%C3%AAs" title="Império colonial francês"&gt;domínio Irancês&lt;/a&gt; do litoral. Quando, porém, a França tentou o interior marroquino, a Alemanha enviou uma canhoneira a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Agadir" title="Agadir"&gt;Agadir&lt;/a&gt; (&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Julho" title="Julho"&gt;julho&lt;/a&gt; de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1911" title="1911"&gt;1911&lt;/a&gt;). Nesse período de "paz armada que precedeu a &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/I_Guerra_Mundial" title="I Guerra Mundial"&gt;I Guerra Mundial&lt;/a&gt;, parecia que a luta armada entre as duas potências iria estourar. Porém o tratado de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/4_de_novembro" title="4 de novembro"&gt;4 de novembro&lt;/a&gt; de 1911 deixou o Marrocos à França, sendo a Alemanha compensada por cessões no &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Gab%C3%A3o" title="Gabão"&gt;Gabão&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Congo" title="Congo"&gt;Congo&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ubangui-Chari" title="Ubangui-Chari"&gt;Ubangui&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;Invocando os maus tratos por que passavam seus colonos na &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tripolit%C3%A2nia" title="Tripolitânia"&gt;Tripolitânia&lt;/a&gt;, a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/It%C3%A1lia" title="Itália"&gt;Itália&lt;/a&gt; declarou guerra à &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Turquia" title="Turquia"&gt;Turquia&lt;/a&gt; (&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Setembro" title="Setembro"&gt;setembro&lt;/a&gt; de 1911), que exercia poder nominal sobre a Líbia e rapidamente ocupou o litoral da Tripolitânia e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cirenaica" title="Cirenaica"&gt;Cirenaica&lt;/a&gt;, mas teve que enfrentar a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Guerra_santa" title="Guerra santa"&gt;guerra santa&lt;/a&gt;  dos senusitas chefiados pelos turcos. Entretanto, devido aos problemas  balcânicos que antecederam a I Guerra Mundial, o império otomano cedeu a  região à Itália (&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1912" title="1912"&gt;1912&lt;/a&gt;).&lt;br /&gt;&lt;div class="thumb tright"&gt;&lt;div class="thumbinner" style="width: 202px;"&gt;&lt;a class="image" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Africa_Orientale_Italiana-pt.gif"&gt;&lt;img alt="" class="thumbimage" height="200" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/54/Africa_Orientale_Italiana-pt.gif" width="200" /&gt;&lt;/a&gt; &lt;br /&gt;&lt;div class="thumbcaption"&gt;&lt;div class="magnify"&gt;&lt;a class="internal" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Africa_Orientale_Italiana-pt.gif" title="Ampliar"&gt;&lt;img alt="" height="11" src="http://bits.wikimedia.org/skins-1.17/common/images/magnify-clip.png" width="15" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Col%C3%B4nia_%28hist%C3%B3ria%29" title="Colônia (história)"&gt;Colônias&lt;/a&gt; da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_Oriental_Italiana" title="África Oriental Italiana"&gt;África Oriental Italiana&lt;/a&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;Os reflexos da &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/I_Guerra_Mundial" title="I Guerra Mundial"&gt;I Guerra Mundial&lt;/a&gt; na África foram importantes porque significaram a interrupção do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Imp%C3%A9rio_colonial_alem%C3%A3o" title="Império colonial alemão"&gt;domínio alemão&lt;/a&gt; e turco no continente. &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Franceses" title="Franceses"&gt;Franceses&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ingleses" title="Ingleses"&gt;ingleses&lt;/a&gt; e &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Belgas" title="Belgas"&gt;belgas&lt;/a&gt; lançaram-se à conquista das colônias germânicas. No &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Sudoeste_Africano" title="Sudoeste Africano"&gt;Sudoeste Africano&lt;/a&gt;, porém, a resistência foi grande, complicada com a reação bôer na &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Uni%C3%A3o_Sul-Africana" title="União Sul-Africana"&gt;União Sul-Africana&lt;/a&gt;. Na &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_Oriental_Alem%C3%A3" title="África Oriental Alemã"&gt;África Oriental Alemã&lt;/a&gt; os colonos resistiram por toda a guerra. Na &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_do_Norte" title="África do Norte"&gt;África do Norte&lt;/a&gt; o tênue domínio turco esboroou-se e a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/It%C3%A1lia" title="Itália"&gt;Itália&lt;/a&gt; concluiu duramente o domínio da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cirenaica" title="Cirenaica"&gt;Cirenaica&lt;/a&gt;. Os &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tratado" title="Tratado"&gt;tratados&lt;/a&gt; de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Versalhes" title="Versalhes"&gt;Versalhes&lt;/a&gt; e &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9vres" title="Sévres"&gt;Sévres&lt;/a&gt;  confirmaram o fim do domínio alemão e turco na África, pois suas  colônias foram repartidas entre as potências sob a forma de mandatos da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Sociedade_das_Na%C3%A7%C3%B5es" title="Sociedade das Nações"&gt;Sociedade das Nações&lt;/a&gt;. O &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Togo" title="Togo"&gt;Togo&lt;/a&gt; e os &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Camar%C3%B5es" title="Camarões"&gt;Camarões&lt;/a&gt; foram repartidos entre &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Inglaterra" title="Inglaterra"&gt;Inglaterra&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Fran%C3%A7a" title="França"&gt;França&lt;/a&gt;. A &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_Ocidental" title="África Ocidental"&gt;África Ocidental&lt;/a&gt; Alemã ficou sob o mandato da União Sul-Africana. &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tanganica" title="Tanganica"&gt;Tanganica&lt;/a&gt; ficou com a Inglaterra, e os &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Sultanato" title="Sultanato"&gt;sultanatos&lt;/a&gt; de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ruanda" title="Ruanda"&gt;Ruanda&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Burundi" title="Burundi"&gt;Burundi&lt;/a&gt;, com a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/B%C3%A9lgica" title="Bélgica"&gt;Bélgica&lt;/a&gt;. A Inglaterra realizava o sonho de unir o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cabo_da_Boa_Esperan%C3%A7a" title="Cabo da Boa Esperança"&gt;Cabo&lt;/a&gt; ao &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cairo" title="Cairo"&gt;Cairo&lt;/a&gt;. No período entreguerras, a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Alemanha" title="Alemanha"&gt;Alemanha&lt;/a&gt; não cessou de exigir a devolução de suas possessões, principalmente na era nazista. Em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1935" title="1935"&gt;1935&lt;/a&gt; a Itália, a menos aquinhoada das potências, invadiu a &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Abiss%C3%ADnia" title="Abissínia"&gt;Abissínia&lt;/a&gt;. A Sociedade das Nações, já decadente, pouco fel. além de aplicar sanções inócuas. A &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/9_de_maio" title="9 de maio"&gt;9 de maio&lt;/a&gt; de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1936" title="1936"&gt;1936&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Benito_Mussolini" title="Benito Mussolini"&gt;Mussolini&lt;/a&gt; proclamou a existência da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_Oriental_Italiana" title="África Oriental Italiana"&gt;África Oriental Italiana&lt;/a&gt;, reunindo num só bloco Abissínia, &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Eritr%C3%A9ia" title="Eritréia"&gt;Eritréia&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Som%C3%A1lia" title="Somália"&gt;Somália&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;&lt;div class="thumb tleft"&gt;&lt;div class="thumbinner" style="width: 222px;"&gt;&lt;a class="image" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Bundesarchiv_Bild_101I-783-0142-22,_Nordafrika,_Soldat_mit_Panzerb%C3%BCchse.jpg"&gt;&lt;img alt="" class="thumbimage" height="329" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cc/Bundesarchiv_Bild_101I-783-0142-22%2C_Nordafrika%2C_Soldat_mit_Panzerb%C3%BCchse.jpg/220px-Bundesarchiv_Bild_101I-783-0142-22%2C_Nordafrika%2C_Soldat_mit_Panzerb%C3%BCchse.jpg" width="220" /&gt;&lt;/a&gt; &lt;br /&gt;&lt;div class="thumbcaption"&gt;&lt;div class="magnify"&gt;&lt;a class="internal" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Bundesarchiv_Bild_101I-783-0142-22,_Nordafrika,_Soldat_mit_Panzerb%C3%BCchse.jpg" title="Ampliar"&gt;&lt;img alt="" height="11" src="http://bits.wikimedia.org/skins-1.17/common/images/magnify-clip.png" width="15" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;Soldado Alemão em campanha no Norte da África.&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;Na &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Segunda_Guerra_Mundial" title="Segunda Guerra Mundial"&gt;Segunda Guerra Mundial&lt;/a&gt; as colônias inglesas apoiaram a metrópole. Já no &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Imp%C3%A9rio_colonial_franc%C3%AAs" title="Império colonial francês"&gt;império colonial francês&lt;/a&gt;, o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Governo" title="Governo"&gt;governo&lt;/a&gt; de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Vichy" title="Vichy"&gt;Vichy&lt;/a&gt; conseguiu a adesão de grande parte do colonos, apesar do apelo do governo livre do general &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Charles_de_Gaulle" title="Charles de Gaulle"&gt;Charles de Gaulle&lt;/a&gt;. Isso obrigou os aliados a uma ação militar conlra os colaboracionistas do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Pot%C3%AAncias_do_Eixo" title="Potências do Eixo"&gt;Eixo&lt;/a&gt;. Em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1942" title="1942"&gt;1942&lt;/a&gt; os ingleses ocuparam &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Madagascar" title="Madagascar"&gt;Madagascar&lt;/a&gt;. Na &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_do_norte" title="África do norte"&gt;África do norte&lt;/a&gt; as potências aliadas e os nazi-fascistas disputaram violentamente seu domínio. A &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Libia" title="Libia"&gt;Libia&lt;/a&gt; foi a base dos exércitos de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Adolf_Hitler" title="Adolf Hitler"&gt;Hitler&lt;/a&gt;. A &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Abiss%C3%ADnia" title="Abissínia"&gt;Abissínia&lt;/a&gt;, dominada pelos &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Facismo" title="Facismo"&gt;fascistas&lt;/a&gt;, fazia perigar as rotas do Oriente. Nas areias do Saara as tropas de &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rommel" title="Rommel"&gt;Rommel&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Bernard_Montgomery" title="Bernard Montgomery"&gt;Montgomery&lt;/a&gt; travaram uma luta difícil pelo afastamento das bases de suprimentos e pelas condições mesológicas. Em 1942, O &lt;i&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Afrika_Korps" title="Afrika Korps"&gt;Afrika Korps&lt;/a&gt;&lt;/i&gt; atingia EI Alamein, em território egípcio. Derrotados, os alemães recuaram até a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tun%C3%ADsia" title="Tunísia"&gt;Tunísia&lt;/a&gt;. O desembarque norte-americano liquidou as pretensões do Eixo.&lt;br /&gt;&lt;h3&gt;&lt;span class="editsection"&gt;[&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%81frica&amp;amp;action=edit&amp;amp;section=12" title="Editar seção: Nova era africana"&gt;editar&lt;/a&gt;]&lt;/span&gt; &lt;span class="mw-headline" id="Nova_era_africana"&gt;Nova era africana&lt;/span&gt;&lt;/h3&gt;Após a guerra, com o esgotamento das potências e a difusão das ideias  democráticas, nasceu uma nova era para a África. De um lado, os ideais  do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Nacionalismo" title="Nacionalismo"&gt;nacionalismo&lt;/a&gt; africano e do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Pan-africanismo" title="Pan-africanismo"&gt;pan-africanismo&lt;/a&gt;, agitando as populações nativas e levando-as à luta pela independência das colônias e sua união em blocos; e de outro, o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Neocolonialismo" title="Neocolonialismo"&gt;neocolonialismo&lt;/a&gt;, procurando sob outras formas &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Pol%C3%ADtico" title="Político"&gt;político&lt;/a&gt;-&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Administra%C3%A7%C3%A3o" title="Administração"&gt;administrativas&lt;/a&gt; a perpetuação do domínio estrangeiro. Acrescem-se as disputas de facções locais, as influências do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Pan-arabismo" title="Pan-arabismo"&gt;pan-arabismo&lt;/a&gt;, a luta contra o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Subdesenvolvimento" title="Subdesenvolvimento"&gt;subdesenvolvimento&lt;/a&gt;, e os choques entre os mundos &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Socialista" title="Socialista"&gt;socialista&lt;/a&gt; e &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Capitalista" title="Capitalista"&gt;capitalista&lt;/a&gt; pelo predominio polítíco no continente, para onde se transferiu um novo &lt;i&gt;front&lt;/i&gt; da &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Guerra_fria" title="Guerra fria"&gt;guerra fria&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;Ainda em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1950" title="1950"&gt;1950&lt;/a&gt;, quase todo o continente africano - com exceção da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Eti%C3%B3pia" title="Etiópia"&gt;Etiópia&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_do_Sul" title="África do Sul"&gt;África do Sul&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Lib%C3%A9ria" title="Libéria"&gt;Libéria&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Egito" title="Egito"&gt;Egito&lt;/a&gt;  - encontrava-se sob o domínio de potências europeias, na forma de  colônias ou protetorados. Todavia, os anos seguintes assistiram à  afirmação do nacionalismo africano e ao surgimento de movimentos de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Independ%C3%AAncia" title="Independência"&gt;independência&lt;/a&gt;, assinalando o começo do rápido declínio do poder imperial na África.&lt;br /&gt;Três fatores avultaram na recessão do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Colonialismo" title="Colonialismo"&gt;colonialismo&lt;/a&gt; africano. O primeiro deles foi o clima &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Politico" title="Politico"&gt;politico&lt;/a&gt; e &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Intelecto" title="Intelecto"&gt;intelectual&lt;/a&gt; geral do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9culo_XX" title="Século XX"&gt;século XX&lt;/a&gt;, que encontrou expressão política no conceito de autodeterminação dos povos e no crescente respeito pelos direitos do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Homem" title="Homem"&gt;homem&lt;/a&gt;, consubstanciado na declaração integrada à &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Carta_das_Na%C3%A7%C3%B5es_Unidas" title="Carta das Nações Unidas"&gt;Carta das Nações Unidas&lt;/a&gt;.  Essa atmosfera internacional fundada numa nova ética possibilitou a  plena atuação de um segundo fator: a tomada de consciência, pelos  africanos, de sua própria força, concretizada numa efetiva ação  emancipadora. O terceiro fator foi a substanvial alteração do equilíbrio  mundial do poder, decorrente do enfraquecimento e da perda de  influência das metrópoles coloniais europeias. Após duas desastrosas  guerras mundiais, a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Europa_Ocidental" title="Europa Ocidental"&gt;Europa Ocidental&lt;/a&gt;  já não dispunha de força militar ou econômica necessária para perpetuar  seu imperialismo. A esse quadro de debilibitação justapunha-se a  transformação dos &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Estados_Unidos" title="Estados Unidos"&gt;Estados Unidos&lt;/a&gt; e da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Uni%C3%A3o_Sovi%C3%A9tica" title="União Soviética"&gt;União Soviética&lt;/a&gt;, países declaradamente anticolonialistas, nas duas grandes potências do século XX.&lt;br /&gt;A crônica da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Descoloniza%C3%A7%C3%A3o" title="Descolonização"&gt;descolonização&lt;/a&gt;  diferiu, naturalmente, de país para país. De maneira geral, entretanto,  onde existia uma infraestrutura, ainda que rudimentar, capaz de  permitir a ocorrência de mudanças politicas e constitucionais, e onde a  metrópole se mostrou suficientemente maleável às exigências das  circunstâncias, a transição do colonialismo para a plena soberania  fez-se de modo relativamente pacífico. No entanto, nos casos em que a  potência colonial congelara suas políticas no contexto do espírito &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9culo_XIX" title="Século XIX"&gt;oitocentista&lt;/a&gt;, ela foi compelida a recorrer à &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Guerra_colonial" title="Guerra colonial"&gt;guerra colonial&lt;/a&gt; a fim de manter a situação vigente, com o resultado de que a transição fez-se a preço de sangue e traumatismo.&lt;br /&gt;&lt;div class="thumb tright"&gt;&lt;div class="thumbinner" style="width: 222px;"&gt;&lt;a class="image" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Africa_independence_dates.svg"&gt;&lt;img alt="" class="thumbimage" height="220" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b3/Africa_independence_dates.svg/220px-Africa_independence_dates.svg.png" width="220" /&gt;&lt;/a&gt; &lt;br /&gt;&lt;div class="thumbcaption"&gt;&lt;div class="magnify"&gt;&lt;a class="internal" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Africa_independence_dates.svg" title="Ampliar"&gt;&lt;img alt="" height="11" src="http://bits.wikimedia.org/skins-1.17/common/images/magnify-clip.png" width="15" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;Mapa de África com as várias datas de independência.&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;Na &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_do_norte" title="África do norte"&gt;África do norte&lt;/a&gt;, a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/L%C3%ADbia" title="Líbia"&gt;Líbia&lt;/a&gt; adquirira sua &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Independ%C3%AAncia" title="Independência"&gt;independência&lt;/a&gt; em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1951" title="1951"&gt;1951&lt;/a&gt;, sob proteção da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Organiza%C3%A7%C3%A3o_das_Na%C3%A7%C3%B5es_Unidas" title="Organização das Nações Unidas"&gt;ONU&lt;/a&gt;. No &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Maghreb" title="Maghreb"&gt;Maghreb&lt;/a&gt;,  a minoria estrangeira tentou por todos os modos manter o domínio  colonial, já que enormes interesses industriais, agrícolas e minerais  estavam em jogo. O pauperismo agravado pelo alto &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%8Dndice_%28matem%C3%A1tica%29" title="Índice (matemática)"&gt;índice&lt;/a&gt; de &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Natalidade" title="Natalidade"&gt;natalidade&lt;/a&gt;, chegou a tal extremo que, depois da &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/II_Guerra_Mundial" title="II Guerra Mundial"&gt;II Guerra Mundial&lt;/a&gt;, um inquérito constatou que 10% da população vivia da caridade pública, principalmente na &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Arg%C3%A9lia" title="Argélia"&gt;Argélia&lt;/a&gt;. Nessas condições, o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Nacionalismo" title="Nacionalismo"&gt;nacionalismo&lt;/a&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Berberes" title="Berberes"&gt;berbere&lt;/a&gt; progrediu rapidamente entre o enorme &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Proletariado" title="Proletariado"&gt;proletariado&lt;/a&gt; urbano, instável e pouco qualificado, atraído às &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cidade" title="Cidade"&gt;cidades&lt;/a&gt; pelas indústrias europeias.&lt;br /&gt;Na &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_negra" title="África negra"&gt;África negra&lt;/a&gt;, os líderes realizavam, ao lado da propaganda intensiva, vários congressos e conferências africanos. Em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1955" title="1955"&gt;1955&lt;/a&gt;, na &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Confer%C3%AAncia_de_Bandung" title="Conferência de Bandung"&gt;conferência de Bandung&lt;/a&gt;,  que reuniu países afro-asiáticos subdesenvolvidos, os princípios de  autodeterminação ganharam corpo. Líderes como Sekou Touré (&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Guin%C3%A9" title="Guiné"&gt;Guiné&lt;/a&gt;), &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Jomo_Kenyatta" title="Jomo Kenyatta"&gt;Jomo Kenyatta&lt;/a&gt; (&lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%AAnia" title="Quênia"&gt;Quênia&lt;/a&gt;), Mamadou Dia e &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/L%C3%A9opold_Senghor" title="Léopold Senghor"&gt;Léopold Senghor&lt;/a&gt; (&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Senegal" title="Senegal"&gt;Senegal&lt;/a&gt;), &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Patrice_Lumumba" title="Patrice Lumumba"&gt;Patrice Lumumba&lt;/a&gt; (&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Zaire" title="Zaire"&gt;Zaire&lt;/a&gt;, atual &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rep%C3%BAblica_Democr%C3%A1tica_do_Congo" title="República Democrática do Congo"&gt;República Democrática do Congo&lt;/a&gt;), &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Kwame_Nkrumah" title="Kwame Nkrumah"&gt;Kwame Nkrumah&lt;/a&gt; (&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Gana" title="Gana"&gt;Gana&lt;/a&gt;), Houphouet-Boigny (&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Costa_do_Marfim" title="Costa do Marfim"&gt;Costa do Marfim&lt;/a&gt;), Hastings Banda (&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Malawi" title="Malawi"&gt;Malawi&lt;/a&gt;), &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Julius_Nyerere" title="Julius Nyerere"&gt;Julius Nyerere&lt;/a&gt; (&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tanz%C3%A2nia" title="Tanzânia"&gt;Tanzânia&lt;/a&gt;) e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Kenneth_Kaunda" title="Kenneth Kaunda"&gt;Kenneth Kaunda&lt;/a&gt; (&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Z%C3%A2mbia" title="Zâmbia"&gt;Zâmbia&lt;/a&gt;) passaram a reunir-se em congressos, como a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Confer%C3%AAncia_do_Cairo" title="Conferência do Cairo"&gt;conferência do Cairo&lt;/a&gt; (&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1957" title="1957"&gt;1957&lt;/a&gt;), a conferência do Estados Africanos Independentes (&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1958" title="1958"&gt;1958&lt;/a&gt;), o congresso de Cotonou (1958), a conferência dos Povos Africanos (1958) e as conferências sindicais de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Brazzaville" title="Brazzaville"&gt;Brazzaville&lt;/a&gt; e &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Conakry" title="Conakry"&gt;Conakry&lt;/a&gt; (&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1959" title="1959"&gt;1959&lt;/a&gt;).&lt;br /&gt;O ano de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1960" title="1960"&gt;1960&lt;/a&gt; marcou o apogeu da descolonização africana, com a independência de 17 países: &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Alto_Volta" title="Alto Volta"&gt;Alto Volta&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Camar%C3%B5es" title="Camarões"&gt;Camarões&lt;/a&gt; (Camarão), Costa do Marfim, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Congo" title="Congo"&gt;Congo&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Daom%C3%A9" title="Daomé"&gt;Daomé&lt;/a&gt; (&lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Benin" title="Benin"&gt;Benin&lt;/a&gt;), &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Gab%C3%A3o" title="Gabão"&gt;Gabão&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Mali" title="Mali"&gt;Mali&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Maurit%C3%A2nia" title="Mauritânia"&gt;Mauritânia&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/N%C3%ADger" title="Níger"&gt;Níger&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Nig%C3%A9ria" title="Nigéria"&gt;Nigéria&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rep%C3%BAblica_Centro-Africana" title="República Centro-Africana"&gt;República Centro-Africana&lt;/a&gt;, República Malgaxe (&lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Madagascar" title="Madagascar"&gt;Madagascar&lt;/a&gt;), Senegal, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Som%C3%A1lia" title="Somália"&gt;Somália&lt;/a&gt;, &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tchad" title="Tchad"&gt;Tchad&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Toga" title="Toga"&gt;Toga&lt;/a&gt; e República Democrática do Congo (ex-Zaire). Nos anos seguintes, muitos outros países chegaram à independência, de modo que em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1968" title="1968"&gt;1968&lt;/a&gt;, com a independência de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Guin%C3%A9_Equatorial" title="Guiné Equatorial"&gt;Guiné Equatorial&lt;/a&gt;, &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ilhas_Maur%C3%ADcio" title="Ilhas Maurício"&gt;Maurício&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Suazil%C3%A2ndia" title="Suazilândia"&gt;Suazilândia&lt;/a&gt;, 42 países já se encontravam soberanos.&lt;br /&gt;Em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1974" title="1974"&gt;1974&lt;/a&gt;, os principais territórios não independentes que restavam na África eram as chamadas "províncias ultramarinas" de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Portugal" title="Portugal"&gt;Portugal&lt;/a&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Angola" title="Angola"&gt;Angola&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Mo%C3%A7ambique" title="Moçambique"&gt;Moçambique&lt;/a&gt; e Guiné Portuguesa (&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Guin%C3%A9-Bissau" title="Guiné-Bissau"&gt;Guiné-Bissau&lt;/a&gt;)  -, onde ainda lavravam as guerras de libertação, conduzidas por vários  grupamentos guerrilheiros. Com a derrocada final do salazarismo em  Portugal naquele ano, acelerou-se o processo de independência dessas  províncias - primeiro Guiné-Bissau (1974) e depois Angola, Moçambique e  Ilhas do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cabo_Verde" title="Cabo Verde"&gt;Cabo Verde&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A3o_Tom%C3%A9_e_Pr%C3%ADncipe" title="São Tomé e Príncipe"&gt;São Tomé e Príncipe&lt;/a&gt; (&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1975" title="1975"&gt;1975&lt;/a&gt;). Restava assim uma única grande colônia, o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Sudoeste_Africano" title="Sudoeste Africano"&gt;Sudoeste Africano&lt;/a&gt; (&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Nam%C3%ADbia" title="Namíbia"&gt;Namíbia&lt;/a&gt;), que permaneceu sob jurisdição da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_do_Sul" title="África do Sul"&gt;África do Sul&lt;/a&gt; até &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1990" title="1990"&gt;1990&lt;/a&gt;, quando tornou-se independente. O &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Saara_Ocidental" title="Saara Ocidental"&gt;Saara Ocidental&lt;/a&gt; foi dividido entre &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Marrocos" title="Marrocos"&gt;Marrocos&lt;/a&gt; e Mauritânia após a retirada espanhola (&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1976" title="1976"&gt;1976&lt;/a&gt;). A independência do território era reivindicada pela organização nacionalista &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Frente_Polis%C3%A1rio" title="Frente Polisário"&gt;Frente Polisário&lt;/a&gt;, cujos guerrilheiros fustigavam as tropas de ocupação. Em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1979" title="1979"&gt;1979&lt;/a&gt;, a Mauritânia retirou-se e, em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1991" title="1991"&gt;1991&lt;/a&gt;, preparava-se um plebiscito supervisionado pela ONU para decidir o futuro da região.&lt;br /&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Comores" title="Comores"&gt;Comores&lt;/a&gt; tornou-se independente da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Fran%C3%A7a" title="França"&gt;França&lt;/a&gt; em 1975 e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Seychelles" title="Seychelles"&gt;Seychelles&lt;/a&gt; do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Reino_Unido" title="Reino Unido"&gt;Reino Unido&lt;/a&gt; em 1976. O território francês dos Afars e Issas ficou independente em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1977" title="1977"&gt;1977&lt;/a&gt; com O nome de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Djibouti" title="Djibouti"&gt;Djibouti&lt;/a&gt;. Na &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_meridional" title="África meridional"&gt;África meridional&lt;/a&gt;, o regime branco e segregacionista da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rod%C3%A9sia" title="Rodésia"&gt;Rodésia&lt;/a&gt; chegou ao fim em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1980" title="1980"&gt;1980&lt;/a&gt;, quando o país adotou o nome de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Zimbabwe" title="Zimbabwe"&gt;Zimbabwe&lt;/a&gt; e elegeu um governo de maioria negra. Na África do Sul, após décadas de &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Preconceito_racial" title="Preconceito racial"&gt;discriminação racial&lt;/a&gt;, o acordo entre o governo branco eleito em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1989" title="1989"&gt;1989&lt;/a&gt; e os líderes negros já proporcionara, em 1991, a revogação da maioria das leis &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Segregacionismo" title="Segregacionismo"&gt;segregacionistas&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;&lt;h3&gt;&lt;span class="editsection"&gt;[&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%81frica&amp;amp;action=edit&amp;amp;section=13" title="Editar seção: Problemas pós-coloniais"&gt;editar&lt;/a&gt;]&lt;/span&gt; &lt;span class="mw-headline" id="Problemas_p.C3.B3s-coloniais"&gt;Problemas pós-coloniais&lt;/span&gt;&lt;/h3&gt;&lt;div class="thumb tleft"&gt;&lt;div class="thumbinner" style="width: 222px;"&gt;&lt;a class="image" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:African_Union_%28orthographic_projection%29.svg"&gt;&lt;img alt="" class="thumbimage" height="220" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8d/African_Union_%28orthographic_projection%29.svg/220px-African_Union_%28orthographic_projection%29.svg.png" width="220" /&gt;&lt;/a&gt; &lt;br /&gt;&lt;div class="thumbcaption"&gt;&lt;div class="magnify"&gt;&lt;a class="internal" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:African_Union_%28orthographic_projection%29.svg" title="Ampliar"&gt;&lt;img alt="" height="11" src="http://bits.wikimedia.org/skins-1.17/common/images/magnify-clip.png" width="15" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;Localização da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Uni%C3%A3o_Africana" title="União Africana"&gt;União Africana&lt;/a&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;Um dos legados do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Colonialismo" title="Colonialismo"&gt;colonialismo&lt;/a&gt; tem sido a dificuldade de cooperação entre os novos &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Estado" title="Estado"&gt;Estados&lt;/a&gt; africanos. Há, por exemplo, o problema do mosaico de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Fronteira" title="Fronteira"&gt;fronteiras&lt;/a&gt;  arbitrárias e ilógicas, que em sua maioria assinalam a extensão das  conquistas coloniais ou da expansão imperial e que geralmente não têm  qualquer relação com as fronteiras &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Natureza" title="Natureza"&gt;naturais&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Geografia" title="Geografia"&gt;geográficas&lt;/a&gt; ou &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Etnia" title="Etnia"&gt;étnicas&lt;/a&gt;. O colonialismo gerou também uma identificação &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Pol%C3%ADtica" title="Política"&gt;política&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Economia" title="Economia"&gt;econômica&lt;/a&gt; com a metrópole colonial, particularmente forte no caso das ex-&lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Col%C3%B4nia_%28hist%C3%B3ria%29" title="Colônia (história)"&gt;colônias&lt;/a&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Fran%C3%A7a" title="França"&gt;francesas&lt;/a&gt;,  e que persiste até hoje, acarretando inclusive um certo grau de  dependência. Além disso, considerações extra-africanas ainda inibem a &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Politica_internacional" title="Politica internacional"&gt;politica internacional&lt;/a&gt; de muitos Estados do continente.&lt;br /&gt;A relativa brevidade da dominação &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Europa" title="Europa"&gt;europeia&lt;/a&gt;  na África teve também como resultado a fixação de instituições e  hábitos das várias potências coloniais. A sobreposição de culturas  estrangeiras e indígenas criou uma diferença de perspectiva entre os  países africanos de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/L%C3%ADngua_inglesa" title="Língua inglesa"&gt;língua inglesa&lt;/a&gt; e de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/L%C3%ADngua_francesa" title="Língua francesa"&gt;língua francesa&lt;/a&gt;, que tende a dificultar ainda mais as relações entre esses dois grupos de países.&lt;br /&gt;Conscientes desses óbices, muitos líderes africanos têm-se esforçado por promover soluções &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Pan-africanismo" title="Pan-africanismo"&gt;pan-africanas&lt;/a&gt; para os &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Problema_%28psicologia%29" title="Problema (psicologia)"&gt;problema&lt;/a&gt; do continente. Um dos principais resultados desses esforços foi a criação, em maio de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1963" title="1963"&gt;1963&lt;/a&gt;, da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Organiza%C3%A7%C3%A3o_da_Unidade_Africana" title="Organização da Unidade Africana"&gt;Organização da Unidade Africana&lt;/a&gt; (OUA) com sede em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Adis_Abeba" title="Adis Abeba"&gt;Adis Abeba&lt;/a&gt;. A Organização da Unidade Africana foi substituída pela &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Uni%C3%A3o_Africana" title="União Africana"&gt;União Africana&lt;/a&gt; em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/9_de_julho" title="9 de julho"&gt;9 de julho&lt;/a&gt; de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/2002" title="2002"&gt;2002&lt;/a&gt;. A OUA teve êxito na mediação da disputa entre &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Arg%C3%A9lia" title="Argélia"&gt;Argélia&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Marrocos" title="Marrocos"&gt;Marrocos&lt;/a&gt; (1964-65), e nos litígios de fronteiras entre &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Eti%C3%B3pia" title="Etiópia"&gt;Etiópia&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Som%C3%A1lia" title="Somália"&gt;Somália&lt;/a&gt; (que tornaram a eclodir em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1977" title="1977"&gt;1977&lt;/a&gt;) e entre &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%AAnia" title="Quênia"&gt;Quênia&lt;/a&gt; e Somália (&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1965" title="1965"&gt;1965&lt;/a&gt;-&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/67" title="67"&gt;67&lt;/a&gt;), fracassando, porém, em sustar a guerra civil na &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Nig%C3%A9ria" title="Nigéria"&gt;Nigéria&lt;/a&gt; (&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1968" title="1968"&gt;1968&lt;/a&gt;-&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/70" title="70"&gt;70&lt;/a&gt;). Todos os países africanos independentes pertencem à União Africana.&lt;br /&gt;&lt;h2&gt;&lt;span class="editsection"&gt;[&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%81frica&amp;amp;action=edit&amp;amp;section=14" title="Editar seção: Geografia"&gt;editar&lt;/a&gt;]&lt;/span&gt; &lt;span class="mw-headline" id="Geografia"&gt;Geografia&lt;/span&gt;&lt;/h2&gt;&lt;dl&gt;&lt;dd&gt;&lt;div class="dablink noprint"&gt;&lt;img alt="" height="17" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ef/Crystal_Clear_app_xmag.png/17px-Crystal_Clear_app_xmag.png" width="17" /&gt;&lt;i&gt;Ver artigo principal: &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Geografia_da_%C3%81frica" title="Geografia da África"&gt;Geografia da África&lt;/a&gt;&lt;/i&gt;&lt;/div&gt;&lt;/dd&gt;&lt;/dl&gt;A África está separada da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Europa" title="Europa"&gt;Europa&lt;/a&gt; pelo mar &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Mediterr%C3%A2neo" title="Mediterrâneo"&gt;Mediterrâneo&lt;/a&gt; e liga-se à Ásia na sua extremidade nordeste pelo &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Istmo" title="Istmo"&gt;istmo&lt;/a&gt; de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Suez" title="Suez"&gt;Suez&lt;/a&gt;. No entanto, a África ocupa uma única &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Placa_tect%C3%B4nica" title="Placa tectônica"&gt;placa tectônica&lt;/a&gt;, ao contrário da Europa que partilha com a Ásia a &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Placa_Euro-asi%C3%A1tica" title="Placa Euro-asiática"&gt;Placa Euro-asiática&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;Do seu ponto mais a norte, Ras ben Sakka, em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Marrocos" title="Marrocos"&gt;Marrocos&lt;/a&gt;, à latitude 37°21' N, até ao ponto mais a sul, o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cabo_das_Agulhas" title="Cabo das Agulhas"&gt;cabo das Agulhas&lt;/a&gt; na &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_do_Sul" title="África do Sul"&gt;África do Sul&lt;/a&gt;, à latitude 34°51'15? S, vai uma distância de aproximadamente 8&amp;nbsp;000&amp;nbsp;km. Do ponto mais ocidental de África, o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cabo_Verde_%28cabo%29" title="Cabo Verde (cabo)"&gt;Cabo Verde&lt;/a&gt;, no &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Senegal" title="Senegal"&gt;Senegal&lt;/a&gt;, à longitude 17°33'22? W, até Ras Hafun na Somália, à longitude 51°27'52? E, vai uma distância de cerca de 7&amp;nbsp;400&amp;nbsp;km.&lt;br /&gt;Para além do mar Mediterrâneo, a norte, África é banhada pelo &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Oceano_Atl%C3%A2ntico" title="Oceano Atlântico"&gt;oceano Atlântico&lt;/a&gt; na sua costa ocidental e pelo &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Oceano_%C3%8Dndico" title="Oceano Índico"&gt;oceano Índico&lt;/a&gt; do lado oriental. O comprimento da linha de costa é de 26&amp;nbsp;000&amp;nbsp;km.&lt;br /&gt;&lt;h3&gt;&lt;span class="editsection"&gt;[&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%81frica&amp;amp;action=edit&amp;amp;section=15" title="Editar seção: Localização"&gt;editar&lt;/a&gt;]&lt;/span&gt; &lt;span class="mw-headline" id="Localiza.C3.A7.C3.A3o"&gt;Localização&lt;/span&gt;&lt;/h3&gt;Com uma área territorial de pouco mais de 30 milhões de &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Quil%C3%B4metros_quadrados" title="Quilômetros quadrados"&gt;quilômetros quadrados&lt;/a&gt;, o continente africano é o terceiro em extensão. Cortam a África, três dos grandes &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Paralelo" title="Paralelo"&gt;paralelos&lt;/a&gt; terrestres: &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Equador" title="Equador"&gt;Equador&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tr%C3%B3pico_de_C%C3%A2ncer" title="Trópico de Câncer"&gt;Trópico de Câncer&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tr%C3%B3pico_de_Capric%C3%B3rnio" title="Trópico de Capricórnio"&gt;Trópico de Capricórnio&lt;/a&gt;, além do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Meridiano_de_Greenwich" title="Meridiano de Greenwich"&gt;Meridiano de Greenwich&lt;/a&gt;. Há cinco diferentes fusos horários. O &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Continente" title="Continente"&gt;continente&lt;/a&gt; tem o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Formato" title="Formato"&gt;formato&lt;/a&gt; aproximado de um &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cr%C3%A2nio" title="Crânio"&gt;crânio&lt;/a&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Homem" title="Homem"&gt;humano&lt;/a&gt; visto de lado com o nariz - a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Pen%C3%ADnsula" title="Península"&gt;península&lt;/a&gt; da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Som%C3%A1lia" title="Somália"&gt;Somália&lt;/a&gt; - apontado para &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Leste" title="Leste"&gt;leste&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;Estendendo-se de 37 graus de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Latitude" title="Latitude"&gt;latitude&lt;/a&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Norte" title="Norte"&gt;norte&lt;/a&gt; a 34 graus de latitude &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Sul" title="Sul"&gt;sul&lt;/a&gt; e de 18 graus de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Longitude" title="Longitude"&gt;longitude&lt;/a&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Oeste" title="Oeste"&gt;oeste&lt;/a&gt; a 51 graus de longitude leste, o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Territ%C3%B3rio" title="Território"&gt;território&lt;/a&gt; africano distribui-se pelos quatro hemisférios do &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Planeta_Terra" title="Planeta Terra"&gt;planeta Terra&lt;/a&gt;. Por outro lado, está compreendido em apenas duas zonas climáticas: a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Zona_tropical" title="Zona tropical"&gt;zona intertropical&lt;/a&gt; (equatorial e tropical norte e sul) e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Zona_temperada" title="Zona temperada"&gt;temperada&lt;/a&gt; do norte e do sul.&lt;br /&gt;A África apresenta &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Litoral" title="Litoral"&gt;litoral&lt;/a&gt; pouco recortado e é banhada, a oeste, pelo &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Oceano_Atl%C3%A2ntico" title="Oceano Atlântico"&gt;oceano Atlântico&lt;/a&gt;; a leste, pelo &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Oceano_%C3%8Dndico" title="Oceano Índico"&gt;oceano Índico&lt;/a&gt;; ao norte, pelo &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Mar_Mediterr%C3%A2neo" title="Mar Mediterrâneo"&gt;mar Mediterrâneo&lt;/a&gt;; e a nordeste, pelo &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Mar_Vermelho" title="Mar Vermelho"&gt;mar Vermelho&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;Dentre os acidentes geográficos litorâneos, merecem destaque o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Golfo_da_Guin%C3%A9" title="Golfo da Guiné"&gt;golfo da Guiné&lt;/a&gt; no &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Atl%C3%A2ntico_Sul" title="Atlântico Sul"&gt;Atlântico Sul&lt;/a&gt;; e o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Estreito_de_Gibraltar" title="Estreito de Gibraltar"&gt;estreito de Gibraltar&lt;/a&gt;, entre o Oceano Atlântico e o mar Mediterrâneo, junto da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Pen%C3%ADnsula_Ib%C3%A9rica" title="Península Ibérica"&gt;península Ibérica&lt;/a&gt;, na &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Europa" title="Europa"&gt;Europa&lt;/a&gt;. Há ainda no leste do continente, a península da Somália, chamada também de &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Chifre_da_%C3%81frica" title="Chifre da África"&gt;Chifre da África&lt;/a&gt;, e o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Golfo_de_%C3%81den" title="Golfo de Áden"&gt;golfo de Áden&lt;/a&gt;, formado por águas do oceano Índico e limitado pela &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Pen%C3%ADnsula_Ar%C3%A1bica" title="Península Arábica"&gt;península Arábica&lt;/a&gt;, que pertence à &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81sia" title="Ásia"&gt;Ásia&lt;/a&gt;. Ao sul, encontra-se o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cabo_da_Boa_Esperan%C3%A7a" title="Cabo da Boa Esperança"&gt;cabo da Boa Esperança&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;A África não possui muitas &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ilha" title="Ilha"&gt;ilhas&lt;/a&gt; ao seu redor. No Atlântico, localizam-se algumas, formadas por picos submarinos, como as &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ilhas_Can%C3%A1rias" title="Ilhas Canárias"&gt;Ilhas Canárias&lt;/a&gt; e a Ilha da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Madeira" title="Madeira"&gt;Madeira&lt;/a&gt;, bem como os arquipélagos de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A3o_Tom%C3%A9_e_Pr%C3%ADncipe" title="São Tomé e Príncipe"&gt;São Tomé e Príncipe&lt;/a&gt; e de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cabo_Verde" title="Cabo Verde"&gt;Cabo Verde&lt;/a&gt;. No Oceano Índico encontram-se uma grande ilha — a de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Madag%C3%A1scar" title="Madagáscar"&gt;Madagáscar&lt;/a&gt; — e outras de extensão reduzida, entre as quais &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Comores" title="Comores"&gt;Comores&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Maur%C3%ADcia" title="Maurícia"&gt;Maurício&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Seychelles" title="Seychelles"&gt;Seychelles&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;&lt;h3&gt;&lt;span class="editsection"&gt;[&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%81frica&amp;amp;action=edit&amp;amp;section=16" title="Editar seção: Relevo"&gt;editar&lt;/a&gt;]&lt;/span&gt; &lt;span class="mw-headline" id="Relevo"&gt;Relevo&lt;/span&gt;&lt;/h3&gt;&lt;div class="thumb tleft"&gt;&lt;div class="thumbinner" style="width: 222px;"&gt;&lt;a class="image" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Africa_satellite.jpg"&gt;&lt;img alt="" class="thumbimage" height="220" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Africa_satellite.jpg/220px-Africa_satellite.jpg" width="220" /&gt;&lt;/a&gt; &lt;br /&gt;&lt;div class="thumbcaption"&gt;&lt;div class="magnify"&gt;&lt;a class="internal" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Africa_satellite.jpg" title="Ampliar"&gt;&lt;img alt="" height="11" src="http://bits.wikimedia.org/skins-1.17/common/images/magnify-clip.png" width="15" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;O continente africano visto do Espaço.&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;O &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Relevo_%28geografia%29" title="Relevo (geografia)"&gt;relevo&lt;/a&gt; africano, predominantemente &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Planalto" title="Planalto"&gt;planáltico&lt;/a&gt;, apresenta considerável &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Altitude" title="Altitude"&gt;altitude&lt;/a&gt; média - cerca de 750 &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Metro" title="Metro"&gt;metros&lt;/a&gt;. As regiões &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Centro" title="Centro"&gt;central&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Oeste" title="Oeste"&gt;ocidental&lt;/a&gt; são ocupadas, em sua totalidade, por planaltos intensamente erodidos, constituídos de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rocha" title="Rocha"&gt;rochas&lt;/a&gt; muito antigas e limitados por grandes escarpamentos.&lt;br /&gt;Os planaltos contornam &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Depress%C3%A3o_%28geografia%29" title="Depressão (geografia)"&gt;depressões&lt;/a&gt; cortadas por &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rio" title="Rio"&gt;rios&lt;/a&gt;, nas quais também se encontram &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Lago" title="Lago"&gt;lagos&lt;/a&gt; e grandes &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Bacia_hidrogr%C3%A1fica" title="Bacia hidrográfica"&gt;bacias hidrográficas&lt;/a&gt;, como as do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rio_Nilo" title="Rio Nilo"&gt;Nilo&lt;/a&gt;, do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rio_Congo" title="Rio Congo"&gt;Congo&lt;/a&gt;, do &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rio_Chade" title="Rio Chade"&gt;Chade&lt;/a&gt;, do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rio_N%C3%ADger" title="Rio Níger"&gt;Níger&lt;/a&gt;, do &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Zambeze" title="Zambeze"&gt;Zambeze&lt;/a&gt;, do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rio_Limpopo" title="Rio Limpopo"&gt;Limpopo&lt;/a&gt;, do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rio_Cubango" title="Rio Cubango"&gt;Cubango&lt;/a&gt; e do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rio_Orange" title="Rio Orange"&gt;Orange&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;Ao longo do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Litoral" title="Litoral"&gt;litoral&lt;/a&gt;, situam-se as &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Plan%C3%ADcie" title="Planície"&gt;planícies&lt;/a&gt; costeiras, por vezes bastante vastas. Destacam-se, a oeste e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Nordeste" title="Nordeste"&gt;nordeste&lt;/a&gt; do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Continente" title="Continente"&gt;continente&lt;/a&gt;,  quando se estendem para o interior. As planícies ocupam área menor do  que a dos planaltos. Podemos citar as planícies do Níger e do Congo.&lt;br /&gt;Na porção &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Leste" title="Leste"&gt;oriental&lt;/a&gt; da África encontra-se uma de suas características físicas mais marcantes: uma falha &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Geologia" title="Geologia"&gt;geológica&lt;/a&gt; estendendo-se de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Norte" title="Norte"&gt;norte&lt;/a&gt; a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Sul" title="Sul"&gt;sul&lt;/a&gt;, o &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Grande_Vale_do_Rift" title="Grande Vale do Rift"&gt;Grande Vale do Rift&lt;/a&gt;, em que se sucedem &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Montanhas" title="Montanhas"&gt;montanhas&lt;/a&gt;, algumas de origem &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Vulc%C3%A3o" title="Vulcão"&gt;vulcânica&lt;/a&gt; e grandes depressões. É nessa &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Regi%C3%A3o" title="Região"&gt;região&lt;/a&gt; que se localizam os maiores &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Grandes_Lagos_Africanos" title="Grandes Lagos Africanos"&gt;lagos&lt;/a&gt; do continente, circundados por altas &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Montanha" title="Montanha"&gt;montanhas&lt;/a&gt;, de mencionar o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Kilimanjaro" title="Kilimanjaro"&gt;Quilimanjaro&lt;/a&gt; (5895 metros), o &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Monte_Qu%C3%AAnia" title="Monte Quênia"&gt;monte Quênia&lt;/a&gt; (5199 metros) e o &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ruwenzori" title="Ruwenzori"&gt;Ruwenzori&lt;/a&gt; (5109 metros).&lt;br /&gt;&lt;div class="thumb tright"&gt;&lt;div class="thumbinner" style="width: 222px;"&gt;&lt;a class="image" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Saharan_topographic_elements_map.png"&gt;&lt;img alt="" class="thumbimage" height="109" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c1/Saharan_topographic_elements_map.png/220px-Saharan_topographic_elements_map.png" width="220" /&gt;&lt;/a&gt; &lt;br /&gt;&lt;div class="thumbcaption"&gt;&lt;div class="magnify"&gt;&lt;a class="internal" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Saharan_topographic_elements_map.png" title="Ampliar"&gt;&lt;img alt="" height="11" src="http://bits.wikimedia.org/skins-1.17/common/images/magnify-clip.png" width="15" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;Mapa topográfico do Saara.&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;Podemos destacar ainda dois grandes conjuntos de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Terreno" title="Terreno"&gt;terras&lt;/a&gt; altas, um no &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Norte" title="Norte"&gt;norte&lt;/a&gt;, outro no &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Sul" title="Sul"&gt;sul&lt;/a&gt; do continente:&lt;br /&gt;&lt;ul&gt;&lt;li&gt;a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cordilheira_do_Atlas" title="Cordilheira do Atlas"&gt;Cadeia do Atlas&lt;/a&gt;, que ocupa a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Regi%C3%A3o" title="Região"&gt;região&lt;/a&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Norte" title="Norte"&gt;setentrional&lt;/a&gt; do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Marrocos" title="Marrocos"&gt;Marrocos&lt;/a&gt;, da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Arg%C3%A9lia" title="Argélia"&gt;Argélia&lt;/a&gt; e da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tun%C3%ADsia" title="Tunísia"&gt;Tunísia&lt;/a&gt;. É de formação recente a apresenta &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Montanha" title="Montanha"&gt;montanhas&lt;/a&gt; cujos &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cume" title="Cume"&gt;picos&lt;/a&gt; chegam a atingir 4000 &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Metro" title="Metro"&gt;metros&lt;/a&gt; de altura; nesta região, o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Subsolo" title="Subsolo"&gt;subsolo&lt;/a&gt; apresenta significativas reservas de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Petr%C3%B3leo" title="Petróleo"&gt;petróleo&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/G%C3%A1s_natural" title="Gás natural"&gt;gás natural&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ferro" title="Ferro"&gt;ferro&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ur%C3%A2nio" title="Urânio"&gt;urânio&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Fosfato" title="Fosfato"&gt;fosfato&lt;/a&gt;.&lt;/li&gt;&lt;li&gt;a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cordilheira" title="Cordilheira"&gt;Cadeia&lt;/a&gt; do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cabo_da_Boa_Esperan%C3%A7a" title="Cabo da Boa Esperança"&gt;Cabo&lt;/a&gt;, na &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_do_Sul" title="África do Sul"&gt;África do Sul&lt;/a&gt;. É de formação antiga, culminando nos Montes &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Drakensberg" title="Drakensberg"&gt;Drakensberg&lt;/a&gt;, com mais de 3400 &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Metro" title="Metro"&gt;metros&lt;/a&gt; de altura.&lt;/li&gt;&lt;/ul&gt;Completando uma visão do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Relevo_%28geografia%29" title="Relevo (geografia)"&gt;relevo&lt;/a&gt; africano, é possível observar ainda a existência de antigos &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Maci%C3%A7o" title="Maciço"&gt;maciços&lt;/a&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Montanha" title="Montanha"&gt;montanhosos&lt;/a&gt; em diferentes pontos do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Continente" title="Continente"&gt;continente&lt;/a&gt;: o da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Eti%C3%B3pia" title="Etiópia"&gt;Etiópia&lt;/a&gt;, formado a partir de &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Erup%C3%A7%C3%A3o" title="Erupção"&gt;erupções&lt;/a&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Vulc%C3%A3o" title="Vulcão"&gt;vulcânicas&lt;/a&gt;, o de Fouta Djalon e o de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Hoggar" title="Hoggar"&gt;Hoggar&lt;/a&gt;, além de vários outros.&lt;br /&gt;O Planalto dos Grandes Lagos assinala o início de inclinação do relevo africano, do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Leste" title="Leste"&gt;leste&lt;/a&gt; para o continente, que favorece a drenagem de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Bacia_hidrogr%C3%A1fica" title="Bacia hidrográfica"&gt;bacias fluviais&lt;/a&gt; interiores, como as dos &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rio" title="Rio"&gt;rios&lt;/a&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rio_Congo" title="Rio Congo"&gt;Congo&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rio_Zambeze" title="Rio Zambeze"&gt;Zambeze&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rio_Orange" title="Rio Orange"&gt;Orange&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;&lt;h3&gt;&lt;span class="editsection"&gt;[&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%81frica&amp;amp;action=edit&amp;amp;section=17" title="Editar seção: Clima"&gt;editar&lt;/a&gt;]&lt;/span&gt; &lt;span class="mw-headline" id="Clima"&gt;Clima&lt;/span&gt;&lt;/h3&gt;&lt;div class="thumb tleft"&gt;&lt;div class="thumbinner" style="width: 222px;"&gt;&lt;a class="image" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Africa_Koppen_Map.png"&gt;&lt;img alt="" class="thumbimage" height="266" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2a/Africa_Koppen_Map.png/220px-Africa_Koppen_Map.png" width="220" /&gt;&lt;/a&gt; &lt;br /&gt;&lt;div class="thumbcaption"&gt;&lt;div class="magnify"&gt;&lt;a class="internal" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Africa_Koppen_Map.png" title="Ampliar"&gt;&lt;img alt="" height="11" src="http://bits.wikimedia.org/skins-1.17/common/images/magnify-clip.png" width="15" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Mapa" title="Mapa"&gt;Mapa&lt;/a&gt; climático da África de acordo com a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Classifica%C3%A7%C3%A3o_clim%C3%A1tica_de_K%C3%B6ppen-Geiger" title="Classificação climática de Köppen-Geiger"&gt;Classificação climática de Köppen-Geiger&lt;/a&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;A linha do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Equador" title="Equador"&gt;Equador&lt;/a&gt; divide a África em duas partes distintas: o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Norte" title="Norte"&gt;norte&lt;/a&gt; é bastante extenso no sentido &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Leste" title="Leste"&gt;leste&lt;/a&gt;-&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Oeste" title="Oeste"&gt;oeste&lt;/a&gt;; o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Sul" title="Sul"&gt;sul&lt;/a&gt;, mais estreito, afunila-se onde as águas do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Oceano_%C3%8Dndico" title="Oceano Índico"&gt;Índico&lt;/a&gt; se encontram com as do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Oceano_Atl%C3%A2ntico" title="Oceano Atlântico"&gt;Atlântico&lt;/a&gt;. Quase três quartos do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Continente" title="Continente"&gt;continente&lt;/a&gt; estão situados na &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Zona_tropical" title="Zona tropical"&gt;zona intertropical&lt;/a&gt; da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Terra" title="Terra"&gt;Terra&lt;/a&gt;, apresentando, por isso, altas &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Temperatura" title="Temperatura"&gt;temperaturas&lt;/a&gt; com pequenas variações anuais.&lt;br /&gt;Distinguem-se na África os &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Clima" title="Clima"&gt;climas&lt;/a&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Clima_equatorial" title="Clima equatorial"&gt;equatorial&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Clima_tropical" title="Clima tropical"&gt;tropical&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Clima_des%C3%A9rtico" title="Clima desértico"&gt;desértico&lt;/a&gt; e &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Clima_mediterr%C3%A2neo" title="Clima mediterrâneo"&gt;mediterrâneo&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;O clima equatorial, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Calor" title="Calor"&gt;quente&lt;/a&gt; e &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Umidade" title="Umidade"&gt;úmido&lt;/a&gt; o ano todo, abrange parte da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Regi%C3%A3o" title="Região"&gt;região&lt;/a&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Centro" title="Centro"&gt;centro&lt;/a&gt;-oeste do continente; o &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tropical" title="Tropical"&gt;tropical&lt;/a&gt; quente com &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Inverno" title="Inverno"&gt;invernos&lt;/a&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Seca" title="Seca"&gt;secos&lt;/a&gt; domina quase inteiramente as terras africanas, do centro ao sul, inclusive a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ilha" title="Ilha"&gt;ilha&lt;/a&gt; de &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Madagascar" title="Madagascar"&gt;Madagascar&lt;/a&gt;; o clima desértico, por sua vez, compreende uma grande extensão da África, acompanhando os &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Deserto" title="Deserto"&gt;desertos&lt;/a&gt; do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Deserto_do_Saara" title="Deserto do Saara"&gt;Saara&lt;/a&gt; e de &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Calaari" title="Calaari"&gt;Calaari&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;O clima mediterrâneo manifesta-se em pequenos trechos do extremo  norte e do extremo sul do continente, apresentando-se quente com  invernos úmidos. No &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Magrebe" title="Magrebe"&gt;Magrebe&lt;/a&gt;, a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Agricultura" title="Agricultura"&gt;agricultura&lt;/a&gt; é importante, cultivando-se &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Vinha" title="Vinha"&gt;vinhas&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Oliveira" title="Oliveira"&gt;oliveiras&lt;/a&gt;, &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Fruta_c%C3%ADtrica" title="Fruta cítrica"&gt;cítricos&lt;/a&gt; e &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2mara" title="Tâmara"&gt;tâmaras&lt;/a&gt;, enquanto que no sul, principalmente na &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Pen%C3%ADnsula_do_Cabo" title="Península do Cabo"&gt;península do Cabo&lt;/a&gt;, o vinho, introduzido pelos imigrantes &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Fran%C3%A7a" title="França"&gt;franceses&lt;/a&gt;, no &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9culo_XVII" title="Século XVII"&gt;século XVII&lt;/a&gt;, é igualmente uma fonte de riqueza local.&lt;br /&gt;A &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Pluviosidade" title="Pluviosidade"&gt;pluviosidade&lt;/a&gt; na África é bastante desigual, sendo a principal responsável pelas grandes diferenças entre as &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Paisagem" title="Paisagem"&gt;paisagens&lt;/a&gt; africanas. As &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Chuva" title="Chuva"&gt;chuvas&lt;/a&gt; ocorrem com abundância na região equatorial, mas são insignificantes nas proximidades do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tr%C3%B3pico_de_C%C3%A2ncer" title="Trópico de Câncer"&gt;Trópico de Câncer&lt;/a&gt;, onde se localiza o Deserto do Saara, e do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tr%C3%B3pico_de_Capric%C3%B3rnio" title="Trópico de Capricórnio"&gt;Trópico de Capricórnio&lt;/a&gt;, região pela qual se estende o Calaari.&lt;br /&gt;Localizados no interior do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Territ%C3%B3rio" title="Território"&gt;território&lt;/a&gt; africano, os desertos ocupam grande parte do continente. Situam-se tanto ao norte (Dyif, Iguidi, da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/L%C3%ADbia" title="Líbia"&gt;Líbia&lt;/a&gt; - &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Nome" title="Nome"&gt;nomes&lt;/a&gt; regionais do Saara) quanto ao sul (da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Nam%C3%ADbia" title="Namíbia"&gt;Namíbia&lt;/a&gt; - denominação local do Deserto de Calaari).&lt;br /&gt;&lt;h3&gt;&lt;span class="editsection"&gt;[&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%81frica&amp;amp;action=edit&amp;amp;section=18" title="Editar seção: Hidrografia"&gt;editar&lt;/a&gt;]&lt;/span&gt; &lt;span class="mw-headline" id="Hidrografia"&gt;Hidrografia&lt;/span&gt;&lt;/h3&gt;&lt;div class="thumb tright"&gt;&lt;div class="thumbinner" style="width: 222px;"&gt;&lt;a class="image" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Nile_River_and_delta_from_orbit.jpg"&gt;&lt;img alt="" class="thumbimage" height="173" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/de/Nile_River_and_delta_from_orbit.jpg/220px-Nile_River_and_delta_from_orbit.jpg" width="220" /&gt;&lt;/a&gt; &lt;br /&gt;&lt;div class="thumbcaption"&gt;&lt;div class="magnify"&gt;&lt;a class="internal" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Nile_River_and_delta_from_orbit.jpg" title="Ampliar"&gt;&lt;img alt="" height="11" src="http://bits.wikimedia.org/skins-1.17/common/images/magnify-clip.png" width="15" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;O &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rio_Nilo" title="Rio Nilo"&gt;Rio Nilo&lt;/a&gt; como visto do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Espa%C3%A7o_sideral" title="Espaço sideral"&gt;espaço sideral&lt;/a&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;Tendo as &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Regi%C3%A3o" title="Região"&gt;regiões&lt;/a&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Norte" title="Norte"&gt;norte&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Sul" title="Sul"&gt;sul&lt;/a&gt; praticamente tomadas por &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Deserto" title="Deserto"&gt;desertos&lt;/a&gt;, a África possui relativamente poucos &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rio" title="Rio"&gt;rios&lt;/a&gt;. Alguns deles são muito extensos e volumosos, por estarem localizados em regiões &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tropical" title="Tropical"&gt;tropicais&lt;/a&gt; e &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Equatorial" title="Equatorial"&gt;equatoriais&lt;/a&gt;; outros atravessam áreas desérticas, tornando a vida possível ao longo de suas margens.&lt;br /&gt;A maior importância cabe ao &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rio_Nilo" title="Rio Nilo"&gt;rio Nilo&lt;/a&gt;, o segundo mais extenso do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Mundo" title="Mundo"&gt;mundo&lt;/a&gt; (após o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rio_Solim%C3%B5es" title="Rio Solimões"&gt;Solimões&lt;/a&gt;-&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rio_Amazonas" title="Rio Amazonas"&gt;Amazonas&lt;/a&gt;), cujo comprimento é superior a 6.500 &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Quil%C3%B4metro" title="Quilômetro"&gt;quilômetros&lt;/a&gt;. Nasce nas proximidades do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Lago_Vit%C3%B3ria" title="Lago Vitória"&gt;Lago Vitória&lt;/a&gt;, percorre o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Nordeste" title="Nordeste"&gt;nordeste&lt;/a&gt; africano e deságua no &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Mar_Mediterr%C3%A2neo" title="Mar Mediterrâneo"&gt;mar Mediterrâneo&lt;/a&gt;. Forma, com seus &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Afluente" title="Afluente"&gt;afluentes&lt;/a&gt;, uma bacia de quase três milhões de quilômetros quadrados, cinco vezes mais extensa que o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Estado_%28subdivis%C3%A3o%29" title="Estado (subdivisão)"&gt;estado&lt;/a&gt; de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Minas_Gerais" title="Minas Gerais"&gt;Minas Gerais&lt;/a&gt;. O &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Vale" title="Vale"&gt;vale&lt;/a&gt;  do rio Nilo, abaixo da confluência entre o Nilo Branco e o Nilo Azul,  apresenta um solo extremamente fértil, no qual se pratica intensamente a  &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Agricultura" title="Agricultura"&gt;agricultura&lt;/a&gt;, onde as principais culturas são o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Algod%C3%A3o" title="Algodão"&gt;algodão&lt;/a&gt; e o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Trigo" title="Trigo"&gt;trigo&lt;/a&gt;. As grandes civilizações &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Egito" title="Egito"&gt;egípcia&lt;/a&gt; e de &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Mero%C3%A9" title="Meroé"&gt;Meroé&lt;/a&gt;, na &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Antiguidade" title="Antiguidade"&gt;Antiguidade&lt;/a&gt; existiram, em parte, em função de seu ciclo anual de &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cheia" title="Cheia"&gt;cheias&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;Além do Nilo, outros rios importantes para a África são o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rio_Congo" title="Rio Congo"&gt;Congo&lt;/a&gt;, o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rio_N%C3%ADger" title="Rio Níger"&gt;Níger&lt;/a&gt; e o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rio_Zambeze" title="Rio Zambeze"&gt;Zambeze&lt;/a&gt;. Menos extensos, mas igualmente relevantes, são o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rio_Senegal" title="Rio Senegal"&gt;Senegal&lt;/a&gt;, o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rio_Orange" title="Rio Orange"&gt;Orange&lt;/a&gt;, o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rio_Limpopo" title="Rio Limpopo"&gt;Limpopo&lt;/a&gt; e o &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rio_Zaire" title="Rio Zaire"&gt;Zaire&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;No que se refere aos &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Lago" title="Lago"&gt;lagos&lt;/a&gt;, a África possui alguns mais extensos e profundos, a maioria situada no &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Leste" title="Leste"&gt;leste&lt;/a&gt; do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Continente" title="Continente"&gt;continente&lt;/a&gt;, como o Vitória, o &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Lago_Rodolfo" title="Lago Rodolfo"&gt;Rodolfo&lt;/a&gt; e o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Lago_Tanganica" title="Lago Tanganica"&gt;Tanganica&lt;/a&gt;. Este último, com quase 1.500 metros de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Batimetria" title="Batimetria"&gt;profundidade&lt;/a&gt;, evidencia com mais ênfase a grande falha &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Geologia" title="Geologia"&gt;geológica&lt;/a&gt; na qual se alojaram os lagos. O maior situado na região &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Centro" title="Centro"&gt;centro&lt;/a&gt;-&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Oeste" title="Oeste"&gt;oeste&lt;/a&gt; é o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Lago_Chade" title="Lago Chade"&gt;Chade&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;&lt;h3&gt;&lt;span class="editsection"&gt;[&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%81frica&amp;amp;action=edit&amp;amp;section=19" title="Editar seção: Vegetação"&gt;editar&lt;/a&gt;]&lt;/span&gt; &lt;span class="mw-headline" id="Vegeta.C3.A7.C3.A3o"&gt;Vegetação&lt;/span&gt;&lt;/h3&gt;&lt;div class="thumb tleft"&gt;&lt;div class="thumbinner" style="width: 222px;"&gt;&lt;a class="image" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Tarangire-Natpark800600.jpg"&gt;&lt;img alt="" class="thumbimage" height="165" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5a/Tarangire-Natpark800600.jpg/220px-Tarangire-Natpark800600.jpg" width="220" /&gt;&lt;/a&gt; &lt;br /&gt;&lt;div class="thumbcaption"&gt;&lt;div class="magnify"&gt;&lt;a class="internal" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Tarangire-Natpark800600.jpg" title="Ampliar"&gt;&lt;img alt="" height="11" src="http://bits.wikimedia.org/skins-1.17/common/images/magnify-clip.png" width="15" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Vegeta%C3%A7%C3%A3o" title="Vegetação"&gt;Vegetação&lt;/a&gt; de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Savana" title="Savana"&gt;savana&lt;/a&gt; na &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tanz%C3%A2nia" title="Tanzânia"&gt;Tanzânia&lt;/a&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;Nas áreas de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Clima_equatorial" title="Clima equatorial"&gt;clima equatorial&lt;/a&gt; as &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Chuva" title="Chuva"&gt;chuvas&lt;/a&gt; são abundantes o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ano" title="Ano"&gt;ano&lt;/a&gt; inteiro; graças à &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Pluviosidade" title="Pluviosidade"&gt;pluviosidade&lt;/a&gt;, a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Vegeta%C3%A7%C3%A3o" title="Vegetação"&gt;vegetação&lt;/a&gt; dominante é a &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Floresta_equatorial" title="Floresta equatorial"&gt;floresta equatorial&lt;/a&gt; densa e emaranhada. Ao &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Norte" title="Norte"&gt;norte&lt;/a&gt; e ao &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Sul" title="Sul"&gt;sul&lt;/a&gt; dessa faixa, onde o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ver%C3%A3o" title="Verão"&gt;verão&lt;/a&gt; é menos &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Umidade" title="Umidade"&gt;úmido&lt;/a&gt; e a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Regi%C3%A3o" title="Região"&gt;região&lt;/a&gt; está sujeita às influências &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Mar" title="Mar"&gt;marítimas&lt;/a&gt;, aparecem as &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Savana" title="Savana"&gt;savanas&lt;/a&gt;, que constituem o tipo de vegetação mais abundante no &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Continente" title="Continente"&gt;continente&lt;/a&gt;. Circundam essa região zonas em que as &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Temperatura" title="Temperatura"&gt;temperaturas&lt;/a&gt; são mais amenas, a pluviosidade menor e as &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Esta%C3%A7%C3%A3o_seca" title="Estação seca"&gt;estações secas&lt;/a&gt; bem pronunciadas. Aí se encontram &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Estepe" title="Estepe"&gt;estepes&lt;/a&gt;, que, à medida que alcançam &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81rea" title="Área"&gt;áreas&lt;/a&gt; mais &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Seca" title="Seca"&gt;secas&lt;/a&gt;, tornam-se progressivamente mais ralas, até se transformarem em regiões &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Deserto" title="Deserto"&gt;desérticas&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;Ao longo do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Litoral" title="Litoral"&gt;litoral&lt;/a&gt; do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Mar_Mediterr%C3%A2neo" title="Mar Mediterrâneo"&gt;mar Mediterrâneo&lt;/a&gt; e da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_do_Sul" title="África do Sul"&gt;África do Sul&lt;/a&gt;, sobressai a chamada vegetação mediterrânea, formada por &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Arbusto" title="Arbusto"&gt;arbustos&lt;/a&gt; e &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Gram%C3%ADnea" title="Gramínea"&gt;gramíneas&lt;/a&gt;. Nesta área concentra-se a maior parte da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Popula%C3%A7%C3%A3o" title="População"&gt;população&lt;/a&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Brancos" title="Brancos"&gt;branca&lt;/a&gt; do continente.&lt;br /&gt;&lt;div class="thumb tright"&gt;&lt;div class="thumbinner" style="width: 222px;"&gt;&lt;a class="image" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Lion_waiting_in_Namibia.jpg"&gt;&lt;img alt="" class="thumbimage" height="165" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/73/Lion_waiting_in_Namibia.jpg/220px-Lion_waiting_in_Namibia.jpg" width="220" /&gt;&lt;/a&gt; &lt;br /&gt;&lt;div class="thumbcaption"&gt;&lt;div class="magnify"&gt;&lt;a class="internal" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Lion_waiting_in_Nambia.jpg" title="Ampliar"&gt;&lt;img alt="" height="11" src="http://bits.wikimedia.org/skins-1.17/common/images/magnify-clip.png" width="15" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Le%C3%A3o" title="Leão"&gt;Leão&lt;/a&gt; descansando na &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Nam%C3%ADbia" title="Namíbia"&gt;Namíbia&lt;/a&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;Como parte significativa de sua &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Vegeta%C3%A7%C3%A3o" title="Vegetação"&gt;vegetação&lt;/a&gt; está preservada, a África conserva ainda numerosos espécies de sua &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Fauna" title="Fauna"&gt;fauna&lt;/a&gt;: a &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Floresta_equatorial" title="Floresta equatorial"&gt;floresta equatorial&lt;/a&gt; constitui abrigo, principalmente, para &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ave" title="Ave"&gt;aves&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Macaco" title="Macaco"&gt;macacos&lt;/a&gt;; as &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Savana" title="Savana"&gt;savanas&lt;/a&gt; e &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Estepes" title="Estepes"&gt;estepes&lt;/a&gt; reúnem &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ant%C3%ADlope" title="Antílope"&gt;antílopes&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Zebra" title="Zebra"&gt;zebras&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Girafa" title="Girafa"&gt;girafas&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Le%C3%A3o" title="Leão"&gt;leões&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Leopardo" title="Leopardo"&gt;leopardos&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Elefante" title="Elefante"&gt;elefantes&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Avestruz" title="Avestruz"&gt;avestruzes&lt;/a&gt; e animais de grande porte em geral.&lt;br /&gt;&lt;h3&gt;&lt;span class="editsection"&gt;[&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%81frica&amp;amp;action=edit&amp;amp;section=20" title="Editar seção: Regiões"&gt;editar&lt;/a&gt;]&lt;/span&gt; &lt;span class="mw-headline" id="Regi.C3.B5es"&gt;Regiões&lt;/span&gt;&lt;/h3&gt;Os contrastes presentes na África manifestam-se em diversos níveis: suas &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Paisagem" title="Paisagem"&gt;paisagens&lt;/a&gt; são diversificadas; os &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Povo" title="Povo"&gt;povos&lt;/a&gt; que a habitam, pertencentes a várias &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Etnia" title="Etnia"&gt;etnias&lt;/a&gt; distintas, expressam-se em múltiplos &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/L%C3%ADngua_natural" title="Língua natural"&gt;idiomas&lt;/a&gt; ou &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Dialeto" title="Dialeto"&gt;dialetos&lt;/a&gt; e professam diferentes &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Religi%C3%A3o" title="Religião"&gt;credos religiosos&lt;/a&gt;. Além disso, movimentos &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Separatismo" title="Separatismo"&gt;separatistas&lt;/a&gt; têm frequentemente alterado as feições &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Pol%C3%ADtica" title="Política"&gt;políticas&lt;/a&gt; do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Continente" title="Continente"&gt;continente&lt;/a&gt;, em que atualmente se contam 53 &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Estado" title="Estado"&gt;Estados&lt;/a&gt; autônomos e seis &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Territ%C3%B3rio" title="Território"&gt;territórios&lt;/a&gt; não-independentes.&lt;br /&gt;Por isso, agrupar os &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Pa%C3%ADs" title="País"&gt;países&lt;/a&gt;  da África em conjuntos homogêneos não constitui tarefa simples.  Entretanto, por razões didáticas, vamos dividir o continente em cinco  regiões principais: &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_do_Norte" title="África do Norte"&gt;África do Norte&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_Ocidental" title="África Ocidental"&gt;África Ocidental&lt;/a&gt;, África Centro-ocidental, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_Oriental" title="África Oriental"&gt;África Centro-oriental&lt;/a&gt; e &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_Meridional" title="África Meridional"&gt;África Meridional&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;&lt;h4&gt;&lt;span class="editsection"&gt;[&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%81frica&amp;amp;action=edit&amp;amp;section=21" title="Editar seção: África do Norte"&gt;editar&lt;/a&gt;]&lt;/span&gt; &lt;span class="mw-headline" id=".C3.81frica_do_Norte"&gt;&lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_do_Norte" title="África do Norte"&gt;África do Norte&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/h4&gt;A porção &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Norte" title="Norte"&gt;setentrional&lt;/a&gt; do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Continente" title="Continente"&gt;continente&lt;/a&gt; é a mais extensa, comportando três subdivisões: os &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Pa%C3%ADs" title="País"&gt;países&lt;/a&gt; do &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Maghreb" title="Maghreb"&gt;Maghreb&lt;/a&gt;, os países do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Deserto_do_Saara" title="Deserto do Saara"&gt;Saara&lt;/a&gt; e o &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Vale_do_Nilo" title="Vale do Nilo"&gt;vale do Nilo&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;&lt;h5&gt;&lt;span class="editsection"&gt;[&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%81frica&amp;amp;action=edit&amp;amp;section=22" title="Editar seção: Magreb"&gt;editar&lt;/a&gt;]&lt;/span&gt; &lt;span class="mw-headline" id="Magreb"&gt;&lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Magreb" title="Magreb"&gt;Magreb&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/h5&gt;&lt;div class="thumb tleft"&gt;&lt;div class="thumbinner" style="width: 222px;"&gt;&lt;a class="image" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Algiers_coast.jpg"&gt;&lt;img alt="" class="thumbimage" height="165" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/Algiers_coast.jpg/220px-Algiers_coast.jpg" width="220" /&gt;&lt;/a&gt; &lt;br /&gt;&lt;div class="thumbcaption"&gt;&lt;div class="magnify"&gt;&lt;a class="internal" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Algiers_coast.jpg" title="Ampliar"&gt;&lt;img alt="" height="11" src="http://bits.wikimedia.org/skins-1.17/common/images/magnify-clip.png" width="15" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;Vista aérea de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Argel" title="Argel"&gt;Argel&lt;/a&gt;, a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Capital" title="Capital"&gt;capital&lt;/a&gt; da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Arg%C3%A9lia" title="Argélia"&gt;Argélia&lt;/a&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;A palavra &lt;i&gt;&lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Maghreb" title="Maghreb"&gt;maghreb&lt;/a&gt;&lt;/i&gt;, de origem &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/L%C3%ADngua_%C3%A1rabe" title="Língua árabe"&gt;árabe&lt;/a&gt;, significa "onde o Sol se põe", ou seja, o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ponto_cardeal" title="Ponto cardeal"&gt;ocidente&lt;/a&gt;. Essa sub-região corresponde ao &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Noroeste" title="Noroeste"&gt;noroeste&lt;/a&gt; africano e engloba o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Marrocos" title="Marrocos"&gt;Marrocos&lt;/a&gt;, a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Arg%C3%A9lia" title="Argélia"&gt;Argélia&lt;/a&gt; e a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tun%C3%ADsia" title="Tunísia"&gt;Tunísia&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;Na &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Paisagem" title="Paisagem"&gt;paisagem&lt;/a&gt;, os traços físicos mais marcantes são a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cordilheira_do_Atlas" title="Cordilheira do Atlas"&gt;Cadeia do Atlas&lt;/a&gt;, junto ao &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Mar_Mediterr%C3%A2neo" title="Mar Mediterrâneo"&gt;Mar Mediterrâneo&lt;/a&gt;, e o grande &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Deserto_do_Saara" title="Deserto do Saara"&gt;Deserto do Saara&lt;/a&gt; em que se distinguem dois trechos: um dominado por dunas &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Areia" title="Areia"&gt;arenosas&lt;/a&gt;, conhecido por Erg, e outro bastante pedregoso, denominado Hamadas.&lt;br /&gt;&lt;div class="thumb tright"&gt;&lt;div class="thumbinner" style="width: 222px;"&gt;&lt;a class="image" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Magrib.png"&gt;&lt;img alt="" class="thumbimage" height="144" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9f/Magrib.png/220px-Magrib.png" width="220" /&gt;&lt;/a&gt; &lt;br /&gt;&lt;div class="thumbcaption"&gt;&lt;div class="magnify"&gt;&lt;a class="internal" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Magrib.png" title="Ampliar"&gt;&lt;img alt="" height="11" src="http://bits.wikimedia.org/skins-1.17/common/images/magnify-clip.png" width="15" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;Magrebe, a parte ocidental do mundo árabe.&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;O &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Clima" title="Clima"&gt;clima&lt;/a&gt; da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Regi%C3%A3o" title="Região"&gt;região&lt;/a&gt; é do tipo &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Clima_mediterr%C3%A2neo" title="Clima mediterrâneo"&gt;mediterrâneo&lt;/a&gt; na vertente &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Norte" title="Norte"&gt;norte&lt;/a&gt; do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cordilheira_do_Atlas" title="Cordilheira do Atlas"&gt;Atlas&lt;/a&gt; e do tipo &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Clima_des%C3%A9rtico" title="Clima desértico"&gt;desértico&lt;/a&gt; ao sul dessa &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cordilheira" title="Cordilheira"&gt;cadeia&lt;/a&gt;. A &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Popula%C3%A7%C3%A3o" title="População"&gt;população&lt;/a&gt; distribui-se de modo irregular: é densa nas áreas mais &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Umidade" title="Umidade"&gt;úmidas&lt;/a&gt; e, naturalmente, escassa nas áreas desérticas, onde predominam os &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81rabes" title="Árabes"&gt;árabes&lt;/a&gt; e os &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Berberes" title="Berberes"&gt;berberes&lt;/a&gt;, que geralmente professam o &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Islamismo" title="Islamismo"&gt;islamismo&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;Em virtude de condições naturais desfavoráveis, a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Agropecu%C3%A1ria" title="Agropecuária"&gt;agropecuária&lt;/a&gt; é pouco desenvolvida, embora empregue grande parte da população ativa desses países. Destaca-se a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Agricultura" title="Agricultura"&gt;agricultura&lt;/a&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Mar_Mediterr%C3%A2neo" title="Mar Mediterrâneo"&gt;mediterrânea&lt;/a&gt;, em que se cultivam &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Vinho" title="Vinho"&gt;vinhas&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Oliveira" title="Oliveira"&gt;oliveiras&lt;/a&gt;, &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Fruta_c%C3%ADtrica" title="Fruta cítrica"&gt;cítricos&lt;/a&gt; e &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2mara" title="Tâmara"&gt;tâmaras&lt;/a&gt;. Pratica-se a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Pecu%C3%A1ria" title="Pecuária"&gt;pecuária&lt;/a&gt; extensiva nas áreas &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Clima_semi%C3%A1rido" title="Clima semiárido"&gt;semiáridas&lt;/a&gt; e a pecuária nômade no &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Deserto" title="Deserto"&gt;deserto&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;Ricos em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Min%C3%A9rio" title="Minério"&gt;minérios&lt;/a&gt;, de que são grandes &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Exporta%C3%A7%C3%A3o" title="Exportação"&gt;exportadores&lt;/a&gt;, os &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Pa%C3%ADs" title="País"&gt;países&lt;/a&gt; do &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Maghreb" title="Maghreb"&gt;Maghreb&lt;/a&gt; conseguiram implantar vários centros industriais de destaque, como &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Argel" title="Argel"&gt;Argel&lt;/a&gt;, &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/T%C3%BAnis" title="Túnis"&gt;Túnis&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Or%C3%A3" title="Orã"&gt;Orã&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Casablanca" title="Casablanca"&gt;Casablanca&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rabat" title="Rabat"&gt;Rabat&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Fez" title="Fez"&gt;Fez&lt;/a&gt; e &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Marrakesh" title="Marrakesh"&gt;Marrakesh&lt;/a&gt;, que são algumas das maiores e mais belas cidades da África.&lt;br /&gt;A &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Arg%C3%A9lia" title="Argélia"&gt;Argélia&lt;/a&gt; é rica em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Petr%C3%B3leo" title="Petróleo"&gt;petróleo&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/G%C3%A1s_natural" title="Gás natural"&gt;gás natural&lt;/a&gt;, sendo também membro da &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/OPEP" title="OPEP"&gt;OPEP&lt;/a&gt;. &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Marrocos" title="Marrocos"&gt;Marrocos&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tun%C3%ADsia" title="Tunísia"&gt;Tunísia&lt;/a&gt; são grandes exportadores de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Fosfato" title="Fosfato"&gt;fosfatos&lt;/a&gt;, matéria-prima para a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ind%C3%BAstria" title="Indústria"&gt;indústria&lt;/a&gt; de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Fertilizante" title="Fertilizante"&gt;fertilizantes&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;&lt;h5&gt;&lt;span class="editsection"&gt;[&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%81frica&amp;amp;action=edit&amp;amp;section=23" title="Editar seção: Saara"&gt;editar&lt;/a&gt;]&lt;/span&gt; &lt;span class="mw-headline" id="Saara"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Deserto_do_Saara" title="Deserto do Saara"&gt;Saara&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/h5&gt;&lt;div class="thumb tright"&gt;&lt;div class="thumbinner" style="width: 202px;"&gt;&lt;a class="image" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Saharan_topographic_elements_map.png"&gt;&lt;img alt="" class="thumbimage" height="99" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c1/Saharan_topographic_elements_map.png/200px-Saharan_topographic_elements_map.png" width="200" /&gt;&lt;/a&gt; &lt;br /&gt;&lt;div class="thumbcaption"&gt;&lt;div class="magnify"&gt;&lt;a class="internal" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Saharan_topographic_elements_map.png" title="Ampliar"&gt;&lt;img alt="" height="11" src="http://bits.wikimedia.org/skins-1.17/common/images/magnify-clip.png" width="15" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;Mapa topográfico do Saara.&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;O vasto &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Deserto_do_Saara" title="Deserto do Saara"&gt;Deserto do Saara&lt;/a&gt; se estende por diversos &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Pa%C3%ADs" title="País"&gt;países&lt;/a&gt;, mas é o traço físico que nos permite agrupar &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Maurit%C3%A2nia" title="Mauritânia"&gt;Mauritânia&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Mali" title="Mali"&gt;Mali&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/N%C3%ADger" title="Níger"&gt;Níger&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Chade" title="Chade"&gt;Chade&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/L%C3%ADbia" title="Líbia"&gt;Líbia&lt;/a&gt; na mesma sub-região. A &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Areia" title="Areia"&gt;aridez&lt;/a&gt; do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Solo" title="Solo"&gt;solo&lt;/a&gt; e a predominância do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Clima_des%C3%A9rtico" title="Clima desértico"&gt;clima desértico&lt;/a&gt; não favorecem as &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Atividade_econ%C3%B4mica" title="Atividade econômica"&gt;atividades econômicas&lt;/a&gt;; os obstáculos para a implantação de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ind%C3%BAstria" title="Indústria"&gt;indústrias&lt;/a&gt; são muitos, e a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Agricultura" title="Agricultura"&gt;agricultura&lt;/a&gt; só é possível junto aos &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/O%C3%A1sis" title="Oásis"&gt;oásis&lt;/a&gt; e em curtos trechos do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Litoral" title="Litoral"&gt;litoral&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;Tais restrições do meio conduzem ao &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Nomadismo" title="Nomadismo"&gt;nomadismo&lt;/a&gt; grande parte da população, que, formada basicamente por &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Negros" title="Negros"&gt;negros&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81rabes" title="Árabes"&gt;árabes&lt;/a&gt;, tem a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Pecu%C3%A1ria" title="Pecuária"&gt;pecuária&lt;/a&gt; como principal atividade econômica. Entretanto, o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Subsolo" title="Subsolo"&gt;subsolo&lt;/a&gt; apresenta significativas reservas de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Petr%C3%B3leo" title="Petróleo"&gt;petróleo&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/G%C3%A1s_natural" title="Gás natural"&gt;gás natural&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ferro" title="Ferro"&gt;ferro&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ur%C3%A2nio" title="Urânio"&gt;urânio&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;A Líbia é o país mais importante desse grupo, tanto pela produção petrolífera quanto pela controvertida &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Pol%C3%ADtica_externa" title="Política externa"&gt;política externa&lt;/a&gt;, que tem chamado a atenção do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Mundo" title="Mundo"&gt;mundo&lt;/a&gt;, em diversas ocasiões.&lt;br /&gt;Inclui-se ainda nessa sub-região o território do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Saara_Ocidental" title="Saara Ocidental"&gt;Saara Ocidental&lt;/a&gt;, que até &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1976" title="1976"&gt;1976&lt;/a&gt; pertenceu à &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Espanha" title="Espanha"&gt;Espanha&lt;/a&gt; e ainda não conseguiu tornar-se uma &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Na%C3%A7%C3%A3o" title="Nação"&gt;nação&lt;/a&gt; independente, pois é disputado pelo &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Marrocos" title="Marrocos"&gt;Marrocos&lt;/a&gt;, pela Mauritânia e pela &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Arg%C3%A9lia" title="Argélia"&gt;Argélia&lt;/a&gt;, que pretendem anexá-lo ao seu território. Isso porque, entre outras razões, essa é uma região muito rica em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Fosfato" title="Fosfato"&gt;fosfato&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;&lt;h5&gt;&lt;span class="editsection"&gt;[&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%81frica&amp;amp;action=edit&amp;amp;section=24" title="Editar seção: Vale do Nilo"&gt;editar&lt;/a&gt;]&lt;/span&gt; &lt;span class="mw-headline" id="Vale_do_Nilo"&gt;&lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Vale_do_Nilo" title="Vale do Nilo"&gt;Vale do Nilo&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/h5&gt;&lt;div class="thumb tleft"&gt;&lt;div class="thumbinner" style="width: 222px;"&gt;&lt;a class="image" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:All_Gizah_Pyramids.jpg"&gt;&lt;img alt="" class="thumbimage" height="146" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/af/All_Gizah_Pyramids.jpg/220px-All_Gizah_Pyramids.jpg" width="220" /&gt;&lt;/a&gt; &lt;br /&gt;&lt;div class="thumbcaption"&gt;&lt;div class="magnify"&gt;&lt;a class="internal" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:All_Gizah_Pyramids.jpg" title="Ampliar"&gt;&lt;img alt="" height="11" src="http://bits.wikimedia.org/skins-1.17/common/images/magnify-clip.png" width="15" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;As &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Pir%C3%A2mides_de_Guiz%C3%A9" title="Pirâmides de Guizé"&gt;Pirâmides de Guizé&lt;/a&gt;, no &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Egito" title="Egito"&gt;Egito&lt;/a&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;Apesar de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Egito" title="Egito"&gt;Egito&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Sud%C3%A3o" title="Sudão"&gt;Sudão&lt;/a&gt; também se encontrarem em meio ao &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Deserto_do_Saara" title="Deserto do Saara"&gt;Deserto do Saara&lt;/a&gt;, a presença do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rio_Nilo" title="Rio Nilo"&gt;rio Nilo&lt;/a&gt; permite que os agrupemos em outra sub-região. Formado pelos &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rio" title="Rio"&gt;rios&lt;/a&gt; Nilo Branco e Nilo Azul, o Nilo atravessa todo o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Territ%C3%B3rio" title="Território"&gt;território&lt;/a&gt; desses &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Pa%C3%ADs" title="País"&gt;países&lt;/a&gt;, proporcionando melhores condições de vida para suas populações.&lt;br /&gt;O &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Vale" title="Vale"&gt;vale&lt;/a&gt; por onde corre apresenta um solo extremamente fértil, no qual se pratica intensamente a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Agricultura" title="Agricultura"&gt;agricultura&lt;/a&gt;. Em consequência desse fato, Egito e Sudão contam com uma &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Popula%C3%A7%C3%A3o" title="População"&gt;população&lt;/a&gt; numericamente superior à dos outros países em que o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Deserto" title="Deserto"&gt;deserto&lt;/a&gt; se faz presente. O &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cairo" title="Cairo"&gt;Cairo&lt;/a&gt; é, aliás, a mais populosa &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cidade" title="Cidade"&gt;cidade&lt;/a&gt; africana e uma das maiores do mundo, com mais de 11 milhões de habitantes.&lt;br /&gt;Há predominância de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Brancos" title="Brancos"&gt;brancos&lt;/a&gt;, principalmente &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81rabes" title="Árabes"&gt;árabes&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Berberes" title="Berberes"&gt;berberes&lt;/a&gt;, mas é grande a presença de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Negros" title="Negros"&gt;negros&lt;/a&gt; na parte meridional do Sudão.&lt;br /&gt;Sustentáculo da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Economia" title="Economia"&gt;economia&lt;/a&gt; local, a atividade agrícola responde por uma grande produção de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Algod%C3%A3o" title="Algodão"&gt;algodão&lt;/a&gt;, à qual se seguem as colheitas de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Milho" title="Milho"&gt;milho&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Trigo" title="Trigo"&gt;trigo&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Arroz" title="Arroz"&gt;arroz&lt;/a&gt;. O cultivo não ocorre apenas nas terras próximas às margens do Nilo, pois foram construídas várias &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Barragem" title="Barragem"&gt;barragens&lt;/a&gt; que possibilitam a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Irriga%C3%A7%C3%A3o" title="Irrigação"&gt;irrigação&lt;/a&gt; de áreas desérticas relativamente distantes do leito.&lt;br /&gt;Pouco significativa no Sudão, a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ind%C3%BAstria" title="Indústria"&gt;indústria&lt;/a&gt; é no Egito mais desenvolvida e diversificada, notadamente a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Siderurgia" title="Siderurgia"&gt;siderúrgica&lt;/a&gt;, a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Energia_el%C3%A9trica" title="Energia elétrica"&gt;elétrica&lt;/a&gt; e a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ind%C3%BAstria_t%C3%AAxtil" title="Indústria têxtil"&gt;têxtil&lt;/a&gt;, bem como as de &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Produto_%28economia%29" title="Produto (economia)"&gt;produto&lt;/a&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%ADmica" title="Química"&gt;químicos&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Alimento" title="Alimento"&gt;alimentícios&lt;/a&gt;. Também em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Solo" title="Solo"&gt;solo&lt;/a&gt; egípcio encontram-se reservas de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Petr%C3%B3leo" title="Petróleo"&gt;petróleo&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/G%C3%A1s_natural" title="Gás natural"&gt;gás natural&lt;/a&gt;, além de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ferro" title="Ferro"&gt;ferro&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Fosfato" title="Fosfato"&gt;fosfato&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Pot%C3%A1ssio" title="Potássio"&gt;potássio&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;Esse quadro, aliado à posição estratégica, confere ao Egito o título  de país mais importante da sub-região, cujas cidades principais são  Cairo, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Alexandria" title="Alexandria"&gt;Alexandria&lt;/a&gt; ambas egípcias e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cartum" title="Cartum"&gt;Cartum&lt;/a&gt; (no Sudão).&lt;br /&gt;&lt;h4&gt;&lt;span class="editsection"&gt;[&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%81frica&amp;amp;action=edit&amp;amp;section=25" title="Editar seção: África Ocidental"&gt;editar&lt;/a&gt;]&lt;/span&gt; &lt;span class="mw-headline" id=".C3.81frica_Ocidental"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_Ocidental" title="África Ocidental"&gt;África Ocidental&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/h4&gt;&lt;div class="thumb tright"&gt;&lt;div class="thumbinner" style="width: 302px;"&gt;&lt;a class="image" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Gulf_of_Guinea_%28English%29.jpg"&gt;&lt;img alt="" class="thumbimage" height="188" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a6/Gulf_of_Guinea_%28English%29.jpg/300px-Gulf_of_Guinea_%28English%29.jpg" width="300" /&gt;&lt;/a&gt; &lt;br /&gt;&lt;div class="thumbcaption"&gt;&lt;div class="magnify"&gt;&lt;a class="internal" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Gulf_of_Guinea_%28English%29.jpg" title="Ampliar"&gt;&lt;img alt="" height="11" src="http://bits.wikimedia.org/skins-1.17/common/images/magnify-clip.png" width="15" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;Mapa do Golfo da Guiné.&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;Essa &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Regi%C3%A3o" title="Região"&gt;região&lt;/a&gt; situa-se entre o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Deserto_do_Saara" title="Deserto do Saara"&gt;Deserto do Saara&lt;/a&gt; e o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Golfo_da_Guin%C3%A9" title="Golfo da Guiné"&gt;Golfo da Guiné&lt;/a&gt; e abrange 17 &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Pa%C3%ADs" title="País"&gt;países&lt;/a&gt; independentes, alguns de reduzida área territorial.&lt;br /&gt;Os terrenos são antigos e, por essa razão, bastante &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Eros%C3%A3o" title="Erosão"&gt;erodidos&lt;/a&gt;, verificando-se a presença de formações &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rocha" title="Rocha"&gt;rochosas&lt;/a&gt; cristalinas. Devido à sua posição geográfica, a região apresenta &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Clima_equatorial" title="Clima equatorial"&gt;clima equatorial&lt;/a&gt;, com áreas de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Savana" title="Savana"&gt;savanas&lt;/a&gt; ao &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Norte" title="Norte"&gt;norte&lt;/a&gt; e densas &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Floresta" title="Floresta"&gt;florestas&lt;/a&gt; ao sul, onde os índices de &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Pluviosidade" title="Pluviosidade"&gt;pluviosidade&lt;/a&gt; são mais elevados.&lt;br /&gt;Em virtude dessas características, a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_Ocidental" title="África Ocidental"&gt;África Ocidental&lt;/a&gt; possui &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Densidade_demogr%C3%A1fica" title="Densidade demográfica"&gt;densidade demográfica&lt;/a&gt; maior que a da região do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Deserto_do_Saara" title="Deserto do Saara"&gt;Saara&lt;/a&gt;. Concentra-se na &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Nig%C3%A9ria" title="Nigéria"&gt;Nigéria&lt;/a&gt; 60% de sua &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Popula%C3%A7%C3%A3o" title="População"&gt;população&lt;/a&gt;, composta por &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Negros" title="Negros"&gt;negros&lt;/a&gt; do grupo &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Sud%C3%A3o" title="Sudão"&gt;sudanês&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;Todos os países são economicamente &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Pobreza" title="Pobreza"&gt;subdesenvolvidos&lt;/a&gt;, constituindo a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Agricultura" title="Agricultura"&gt;agricultura&lt;/a&gt; sua atividade predominante. A &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Agricultura_de_subsist%C3%AAncia" title="Agricultura de subsistência"&gt;lavoura de subsistência&lt;/a&gt; alterna-se com o cultivo de produtos tropicais destinado à &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Exporta%C3%A7%C3%A3o" title="Exportação"&gt;exportação&lt;/a&gt; - &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Caf%C3%A9" title="Café"&gt;café&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cacau" title="Cacau"&gt;cacau&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Amendoim" title="Amendoim"&gt;amendoim&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Banana" title="Banana"&gt;banana&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Borracha" title="Borracha"&gt;borracha&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;A &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Industrializa%C3%A7%C3%A3o" title="Industrialização"&gt;industrialização&lt;/a&gt; local, em expansão, depende em grande parte do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Capital_%28economia%29" title="Capital (economia)"&gt;capital&lt;/a&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Mundo" title="Mundo"&gt;estrangeiro&lt;/a&gt;. Os países mais desenvolvidos no setor são: Nigéria, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Costa_do_Marfim" title="Costa do Marfim"&gt;Costa do Marfim&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Senegal" title="Senegal"&gt;Senegal&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;Regiões&lt;br /&gt;Os contrastes presentes na África manifestam-se em diversos níveis:  suas paisagens são diversificadas; os povos que a habitam, pertencentes a  várias etnias distintas, expressam-se em múltiplos idiomas ou dialetos e  professam diferentes credos religiosos. Além disso, movimentos  separatistas têm frequentemente alterado as feições políticas do  continente, em que atualmente se contam 53 Estados autônomos e seis  territórios não-independentes.&lt;br /&gt;&lt;h4&gt;&lt;span class="editsection"&gt;[&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%81frica&amp;amp;action=edit&amp;amp;section=26" title="Editar seção: África Centro-ocidental"&gt;editar&lt;/a&gt;]&lt;/span&gt; &lt;span class="mw-headline" id=".C3.81frica_Centro-ocidental"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_Central" title="África Central"&gt;África Centro-ocidental&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/h4&gt;&lt;div class="thumb tleft"&gt;&lt;div class="thumbinner" style="width: 222px;"&gt;&lt;a class="image" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Kinshasa_Congo.jpg"&gt;&lt;img alt="" class="thumbimage" height="147" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d9/Kinshasa_Congo.jpg/220px-Kinshasa_Congo.jpg" width="220" /&gt;&lt;/a&gt; &lt;br /&gt;&lt;div class="thumbcaption"&gt;&lt;div class="magnify"&gt;&lt;a class="internal" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Kinshasa_Congo.jpg" title="Ampliar"&gt;&lt;img alt="" height="11" src="http://bits.wikimedia.org/skins-1.17/common/images/magnify-clip.png" width="15" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;Vista aérea da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cidade" title="Cidade"&gt;cidade&lt;/a&gt; de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Kinshasa" title="Kinshasa"&gt;Kinshasa&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Capital" title="Capital"&gt;capital&lt;/a&gt; da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rep%C3%BAblica_Democr%C3%A1tica_do_Congo" title="República Democrática do Congo"&gt;República Democrática do Congo&lt;/a&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;Essa região agrupa quatro &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Pa%C3%ADs" title="País"&gt;países&lt;/a&gt;: &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rep%C3%BAblica_Centro-Africana" title="República Centro-Africana"&gt;República Centro-Africana&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Congo" title="Congo"&gt;Congo&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rep%C3%BAblica_Democr%C3%A1tica_do_Congo" title="República Democrática do Congo"&gt;República Democrática do Congo&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Angola" title="Angola"&gt;Angola&lt;/a&gt;. Situa-se na porção &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Linha_do_Equador" title="Linha do Equador"&gt;equatorial&lt;/a&gt; do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Continente" title="Continente"&gt;continente&lt;/a&gt;, limitada pelo &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Oceano_Atl%C3%A2ntico" title="Oceano Atlântico"&gt;Atlântico&lt;/a&gt; a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Oeste" title="Oeste"&gt;oeste&lt;/a&gt; e por altas &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Escarpa" title="Escarpa"&gt;escarpas&lt;/a&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Montanha" title="Montanha"&gt;montanhosas&lt;/a&gt; e grandes falhamentos a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Leste" title="Leste"&gt;leste&lt;/a&gt;, verificando-se, no restante do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Territ%C3%B3rio" title="Território"&gt;território&lt;/a&gt;, a alternância de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Planalto" title="Planalto"&gt;planaltos&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Plan%C3%ADcie" title="Planície"&gt;planícies&lt;/a&gt; cortados por &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rio" title="Rio"&gt;rios&lt;/a&gt; caudalosos.&lt;br /&gt;O &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Clima" title="Clima"&gt;clima&lt;/a&gt; é &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Calor" title="Calor"&gt;quente&lt;/a&gt; e &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Umidade" title="Umidade"&gt;úmido&lt;/a&gt; nos países mais ao &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Norte" title="Norte"&gt;norte&lt;/a&gt;, verificando-se aí a presença de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Floresta" title="Floresta"&gt;florestas&lt;/a&gt; equatoriais. Mais ao &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Sul" title="Sul"&gt;sul&lt;/a&gt; da região predominam o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Clima_tropical" title="Clima tropical"&gt;clima tropical&lt;/a&gt; e a formação vegetal das &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Savana" title="Savana"&gt;savanas&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;Trata-se de uma &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Regi%C3%A3o" title="Região"&gt;região&lt;/a&gt; de baixa &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Densidade_demogr%C3%A1fica" title="Densidade demográfica"&gt;densidade demográfica&lt;/a&gt;, cuja &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Popula%C3%A7%C3%A3o" title="População"&gt;população&lt;/a&gt; compõe-se basicamente de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Negros" title="Negros"&gt;negros&lt;/a&gt;, pertencentes em sua maioria ao &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Bantos" title="Bantos"&gt;grupo banto&lt;/a&gt;. As principais concentrações humanas ocorrem no &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Zaire" title="Zaire"&gt;Zaire&lt;/a&gt; e em Angola.&lt;br /&gt;A &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Agricultura" title="Agricultura"&gt;agricultura&lt;/a&gt; assemelha-se à da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_Ocidental" title="África Ocidental"&gt;África Ocidental&lt;/a&gt;. A exploração mineral é muito importante para o Zaire e Angola, onde se encontram &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Jazida" title="Jazida"&gt;jazidas&lt;/a&gt; de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cobre" title="Cobre"&gt;cobre&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cobalto" title="Cobalto"&gt;cobalto&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Mangan%C3%AAs" title="Manganês"&gt;manganês&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ferro" title="Ferro"&gt;ferro&lt;/a&gt;. O &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Extrativismo_vegetal" title="Extrativismo vegetal"&gt;extrativismo vegetal&lt;/a&gt;, notadamente de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Madeira" title="Madeira"&gt;madeira&lt;/a&gt;, reforça a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Economia" title="Economia"&gt;economia&lt;/a&gt; da região.&lt;br /&gt;Como em quase todo o continente, as &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ind%C3%BAstria" title="Indústria"&gt;indústrias&lt;/a&gt; são escassas, mas as descobertas de lençóis &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Petr%C3%B3leo" title="Petróleo"&gt;petrolíferos&lt;/a&gt; na faixa litorânea e o grande &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Potencial_hidrel%C3%A9trico" title="Potencial hidrelétrico"&gt;potencial hidrelétrico&lt;/a&gt; desses país es oferecem-Ihes perspectivas de progresso.&lt;br /&gt;&lt;h4&gt;&lt;span class="editsection"&gt;[&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%81frica&amp;amp;action=edit&amp;amp;section=27" title="Editar seção: África Centro-oriental"&gt;editar&lt;/a&gt;]&lt;/span&gt; &lt;span class="mw-headline" id=".C3.81frica_Centro-oriental"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_Oriental" title="África Oriental"&gt;África Centro-oriental&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/h4&gt;&lt;div class="thumb tright"&gt;&lt;div class="thumbinner" style="width: 252px;"&gt;&lt;a class="image" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Addisababanasa.jpg"&gt;&lt;img alt="" class="thumbimage" height="188" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1c/Addisababanasa.jpg/250px-Addisababanasa.jpg" width="250" /&gt;&lt;/a&gt; &lt;br /&gt;&lt;div class="thumbcaption"&gt;&lt;div class="magnify"&gt;&lt;a class="internal" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Addisababanasa.jpg" title="Ampliar"&gt;&lt;img alt="" height="11" src="http://bits.wikimedia.org/skins-1.17/common/images/magnify-clip.png" width="15" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Imagem" title="Imagem"&gt;Imagem&lt;/a&gt; de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Sat%C3%A9lite_artificial" title="Satélite artificial"&gt;satélite&lt;/a&gt; de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Adis_Abeba" title="Adis Abeba"&gt;Adis Abeba&lt;/a&gt;, a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Capital" title="Capital"&gt;capital&lt;/a&gt; da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Eti%C3%B3pia" title="Etiópia"&gt;Etiópia&lt;/a&gt;, situada a 2.400 &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Metro" title="Metro"&gt;metros&lt;/a&gt; de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Altitude" title="Altitude"&gt;altitude&lt;/a&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;Compreendida entre a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Bacia_hidrogr%C3%A1fica" title="Bacia hidrográfica"&gt;Bacia&lt;/a&gt; do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rio_Congo" title="Rio Congo"&gt;Congo&lt;/a&gt; e as &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81gua" title="Água"&gt;águas&lt;/a&gt; do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Mar_Vermelho" title="Mar Vermelho"&gt;Mar Vermelho&lt;/a&gt; e do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Oceano_%C3%8Dndico" title="Oceano Índico"&gt;Oceano Índico&lt;/a&gt;, esta região agrupa dez países: &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Eritreia" title="Eritreia"&gt;Eritreia&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Eti%C3%B3pia" title="Etiópia"&gt;Etiópia&lt;/a&gt;, &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Djibuti" title="Djibuti"&gt;Djibuti&lt;/a&gt;, Somália, &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%AAnia" title="Quênia"&gt;Quênia&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tanz%C3%A2nia" title="Tanzânia"&gt;Tanzânia&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Uganda" title="Uganda"&gt;Uganda&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ruanda" title="Ruanda"&gt;Ruanda&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Burundi" title="Burundi"&gt;Burundi&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Seychelles" title="Seychelles"&gt;Seychelles&lt;/a&gt;. Sua &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Paisagem" title="Paisagem"&gt;paisagem&lt;/a&gt; é bastante diversificada, verificando-se, em meio a poucas &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Plan%C3%ADcie" title="Planície"&gt;planícies&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Planalto" title="Planalto"&gt;planaltos&lt;/a&gt; elevados, a presença de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Maci%C3%A7o" title="Maciço"&gt;maciços&lt;/a&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Montanha" title="Montanha"&gt;montanhosos&lt;/a&gt;, grandes falhamentos, muitos &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Vulc%C3%A3o" title="Vulcão"&gt;vulcões&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Lago" title="Lago"&gt;lagos&lt;/a&gt;. Predomina o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Clima_tropical" title="Clima tropical"&gt;clima tropical&lt;/a&gt;, com &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Temperatura" title="Temperatura"&gt;temperaturas&lt;/a&gt; atenuadas pela &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Altitude" title="Altitude"&gt;altitude&lt;/a&gt;. A &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Vegeta%C3%A7%C3%A3o" title="Vegetação"&gt;vegetação&lt;/a&gt; também oferece um quadro variado: &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Floresta_tropical" title="Floresta tropical"&gt;florestas equatoriais&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Savana" title="Savana"&gt;savanas&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Estepe" title="Estepe"&gt;estepes&lt;/a&gt; e formações típicas de áreas &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Deserto" title="Deserto"&gt;desérticas&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;Tampouco sua composição &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Etnia" title="Etnia"&gt;étnica&lt;/a&gt; revela-se homogênea: na &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Pen%C3%ADnsula" title="Península"&gt;Península&lt;/a&gt; da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Som%C3%A1lia" title="Somália"&gt;Somália&lt;/a&gt;, conhecida como &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Chifre_da_%C3%81frica" title="Chifre da África"&gt;Chifre da África&lt;/a&gt; por causa do formato peculiar, a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Popula%C3%A7%C3%A3o" title="População"&gt;população&lt;/a&gt; predominante é de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Negros" title="Negros"&gt;negros&lt;/a&gt; do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Bantos" title="Bantos"&gt;grupo banto&lt;/a&gt;, ao passo que em outras áreas encontra-se expressivo número de camitas, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81rabes" title="Árabes"&gt;árabes&lt;/a&gt;, &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Indianos" title="Indianos"&gt;indianos&lt;/a&gt; e &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Europeus" title="Europeus"&gt;europeus&lt;/a&gt;. O contingente que habita a zona rural é mais numeroso do que o urbano; dentre as &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cidade" title="Cidade"&gt;cidades&lt;/a&gt;, destacam-se &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Nair%C3%B3bi" title="Nairóbi"&gt;Nairóbi&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Mogad%C3%ADscio" title="Mogadíscio"&gt;Mogadíscio&lt;/a&gt; e &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Adis-Abeba" title="Adis-Abeba"&gt;Adis-Abeba&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;A &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Economia" title="Economia"&gt;economia&lt;/a&gt; regional baseia-se na &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Agricultura" title="Agricultura"&gt;agricultura&lt;/a&gt;, que, organizada principalmente segundo o sistema de &lt;i&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Plantation" title="Plantation"&gt;plantation&lt;/a&gt;&lt;/i&gt;, dedica-se aos produtos de exportação, como o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Caf%C3%A9" title="Café"&gt;café&lt;/a&gt; e o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Algod%C3%A3o" title="Algodão"&gt;algodão&lt;/a&gt;. Os escassos recursos minerais consistem em pequenas jazidas de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ouro" title="Ouro"&gt;ouro&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Platina" title="Platina"&gt;platina&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cobre" title="Cobre"&gt;cobre&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Estanho" title="Estanho"&gt;estanho&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tungst%C3%AAnio" title="Tungstênio"&gt;tungstênio&lt;/a&gt;. Também nessa região a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Industrializa%C3%A7%C3%A3o" title="Industrialização"&gt;industrialização&lt;/a&gt; não atingiu um satisfatório grau de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Desenvolvimento" title="Desenvolvimento"&gt;desenvolvimento&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;A &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_Oriental" title="África Oriental"&gt;África Centro-oriental&lt;/a&gt; é uma das regiões mais &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Pobreza" title="Pobreza"&gt;pobres&lt;/a&gt; e conflituadas do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Continente" title="Continente"&gt;continente&lt;/a&gt; e tem vivido crises de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Seca" title="Seca"&gt;seca&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Fome" title="Fome"&gt;fome&lt;/a&gt; (Somália e Etiópia) e sangrentos conflitos étnicos, como entre &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Hutus" title="Hutus"&gt;hutus&lt;/a&gt; e &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tutsis" title="Tutsis"&gt;tutsis&lt;/a&gt; em Ruanda e Burundi.&lt;br /&gt;&lt;h4&gt;&lt;span class="editsection"&gt;[&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%81frica&amp;amp;action=edit&amp;amp;section=28" title="Editar seção: África Meridional"&gt;editar&lt;/a&gt;]&lt;/span&gt; &lt;span class="mw-headline" id=".C3.81frica_Meridional"&gt;&lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_Meridional" title="África Meridional"&gt;África Meridional&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/h4&gt;&lt;div class="thumb tleft"&gt;&lt;div class="thumbinner" style="width: 222px;"&gt;&lt;a class="image" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Joburg_view_north.JPG"&gt;&lt;img alt="" class="thumbimage" height="165" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Joburg_view_north.JPG/220px-Joburg_view_north.JPG" width="220" /&gt;&lt;/a&gt; &lt;br /&gt;&lt;div class="thumbcaption"&gt;&lt;div class="magnify"&gt;&lt;a class="internal" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Joburg_view_north.JPG" title="Ampliar"&gt;&lt;img alt="" height="11" src="http://bits.wikimedia.org/skins-1.17/common/images/magnify-clip.png" width="15" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;Centro de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Joanesburgo" title="Joanesburgo"&gt;Joanesburgo&lt;/a&gt;, cidade mais rica da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_do_Sul" title="África do Sul"&gt;África do Sul&lt;/a&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;Esta &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Regi%C3%A3o" title="Região"&gt;região&lt;/a&gt;, atravessada pelo &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tr%C3%B3pico_de_Capric%C3%B3rnio" title="Trópico de Capricórnio"&gt;Trópico de Capricórnio&lt;/a&gt;,  é composta de doze Estados independentes. Em seu relevo predominam  planaltos circundados pelas baixas altitudes da faixa litorânea. Em  correspondência com o clima, que varia do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Clima_tropical" title="Clima tropical"&gt;tropical&lt;/a&gt; úmido ao &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Clima_des%C3%A9rtico" title="Clima desértico"&gt;desértico&lt;/a&gt; (na região do &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Calaari" title="Calaari"&gt;Calaari&lt;/a&gt;), passando pelo &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Clima_mediterr%C3%A2neo" title="Clima mediterrâneo"&gt;mediterrâneo&lt;/a&gt;, encontra-se uma vegetação também diversificada, em que se verifica a presença de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Savana" title="Savana"&gt;savanas&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Estepe" title="Estepe"&gt;estepes&lt;/a&gt; e até mesmo &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Floresta" title="Floresta"&gt;florestas&lt;/a&gt; (junto à costa do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Oceano_%C3%8Dndico" title="Oceano Índico"&gt;Oceano Índico&lt;/a&gt;).&lt;br /&gt;&lt;div class="thumb tright"&gt;&lt;div class="thumbinner" style="width: 222px;"&gt;&lt;a class="image" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:NamibiaDetailFinal.jpg"&gt;&lt;img alt="" class="thumbimage" height="195" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/49/NamibiaDetailFinal.jpg/220px-NamibiaDetailFinal.jpg" width="220" /&gt;&lt;/a&gt; &lt;br /&gt;&lt;div class="thumbcaption"&gt;&lt;div class="magnify"&gt;&lt;a class="internal" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:NamibiaDetailFinal.jpg" title="Ampliar"&gt;&lt;img alt="" height="11" src="http://bits.wikimedia.org/skins-1.17/common/images/magnify-clip.png" width="15" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Mapa" title="Mapa"&gt;Mapa&lt;/a&gt; de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Sat%C3%A9lite_artificial" title="Satélite artificial"&gt;satélite&lt;/a&gt; da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Nam%C3%ADbia" title="Namíbia"&gt;Namíbia&lt;/a&gt; com &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/H%C3%ADbrido" title="Híbrido"&gt;híbrido&lt;/a&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;As reservas &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Min%C3%A9rio" title="Minério"&gt;minerais&lt;/a&gt; constituem seu principal sustentáculo econômico. Destaca-se a mineração na &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_do_Sul" title="África do Sul"&gt;África do Sul&lt;/a&gt; (&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ouro" title="Ouro"&gt;ouro&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Diamante" title="Diamante"&gt;diamantes&lt;/a&gt;, &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cromo" title="Cromo"&gt;cromo&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Mangan%C3%AAs" title="Manganês"&gt;manganês&lt;/a&gt;) e na &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Z%C3%A2mbia" title="Zâmbia"&gt;Zâmbia&lt;/a&gt; (&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cobre" title="Cobre"&gt;cobre&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cobalto" title="Cobalto"&gt;cobalto&lt;/a&gt;). Como atividade geradoras de renda pode-se citar ainda a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Agricultura" title="Agricultura"&gt;agricultura&lt;/a&gt;, representada por produtos de &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Clima_mediterr%C3%A2neo" title="Clima mediterrâneo"&gt;clima mediterrâneo&lt;/a&gt; (&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Vinha" title="Vinha"&gt;vinhas&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Oliveira" title="Oliveira"&gt;oliveiras&lt;/a&gt; e &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Fruta" title="Fruta"&gt;frutas&lt;/a&gt;) e de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Clima_tropical" title="Clima tropical"&gt;clima tropical&lt;/a&gt; (&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cana-de-a%C3%A7%C3%BAcar" title="Cana-de-açúcar"&gt;cana-de-açúcar&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Caf%C3%A9" title="Café"&gt;café&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Fumo" title="Fumo"&gt;fumo&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Algod%C3%A3o" title="Algodão"&gt;algodão&lt;/a&gt;), além da criação extensiva de &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Boi" title="Boi"&gt;gado bovino&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;Na África do Sul, o país mais industrializado do continente, as &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ind%C3%BAstria" title="Indústria"&gt;indústrias&lt;/a&gt; concentram-se nas regiões metropolitanas de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Joanesburgo" title="Joanesburgo"&gt;Joanesburgo&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cidade_do_Cabo" title="Cidade do Cabo"&gt;Cidade do Cabo&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Durban" title="Durban"&gt;Durban&lt;/a&gt;. Este país teve a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Segrega%C3%A7%C3%A3o_racial" title="Segregação racial"&gt;segregação racial&lt;/a&gt; oficializada pelo &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Apartheid" title="Apartheid"&gt;apartheid&lt;/a&gt;. Através desse regime, 15,5% da população, formada por &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Brancos" title="Brancos"&gt;brancos&lt;/a&gt;, dominava o país até 1994. As desigualdades sociais entre brancos e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Negros" title="Negros"&gt;não-brancos&lt;/a&gt; são muito grandes.&lt;br /&gt;A &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Nam%C3%ADbia" title="Namíbia"&gt;Namíbia&lt;/a&gt; - país independente desde &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1990" title="1990"&gt;1990&lt;/a&gt; - esteve subordinada à África do Sul por 70 anos. Originalmente colonizada por &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Alemanha" title="Alemanha"&gt;alemães&lt;/a&gt;, passou para o controle sul-africano após a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Primeira_Guerra_Mundial" title="Primeira Guerra Mundial"&gt;Primeira Guerra Mundial&lt;/a&gt;. O primeiro governante eleito da Namíbia independente foi &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Sam_Nujoma" title="Sam Nujoma"&gt;Sam Nujoma&lt;/a&gt;, líder do movimento guerrilheiro por 30 anos.&lt;br /&gt;&lt;h2&gt;&lt;span class="editsection"&gt;[&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%81frica&amp;amp;action=edit&amp;amp;section=29" title="Editar seção: Demografia"&gt;editar&lt;/a&gt;]&lt;/span&gt; &lt;span class="mw-headline" id="Demografia"&gt;Demografia&lt;/span&gt;&lt;/h2&gt;&lt;dl&gt;&lt;dd&gt;&lt;div class="dablink noprint"&gt;&lt;img alt="" height="17" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ef/Crystal_Clear_app_xmag.png/17px-Crystal_Clear_app_xmag.png" width="17" /&gt;&lt;i&gt;Ver artigo principal: &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Demografia_da_%C3%81frica" title="Demografia da África"&gt;Demografia da África&lt;/a&gt;&lt;/i&gt;&lt;/div&gt;&lt;/dd&gt;&lt;/dl&gt;&lt;table class="infobox" style="font-size: 90%; margin-right: 10px; text-align: center; width: 97%;"&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt; &lt;th colspan="1"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/th&gt; &lt;th colspan="8"&gt;Cidades mais populosas da &lt;b class="selflink"&gt;África&lt;/b&gt;&lt;/th&gt; &lt;th colspan="1"&gt;&lt;div class="noprint plainlinksneverexpand navbar" style="background: none; font-size: xx-small; font-weight: normal; padding: 0;"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Predefini%C3%A7%C3%A3o:Cidades_mais_populosas_da_%C3%81frica" title="Predefinição:Cidades mais populosas da África"&gt;&lt;span class="plainlinks" title="Ver esta predefinição"&gt;ver&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&amp;nbsp;&lt;span style="font-size: 80%;"&gt;•&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span class="plainlinks"&gt;&lt;a class="external text" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Predefini%C3%A7%C3%A3o:Cidades_mais_populosas_da_%C3%81frica&amp;amp;action=edit" rel="nofollow"&gt;&lt;span title="Editar esta predefinição"&gt;editar&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/th&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt; &lt;th rowspan="11"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/th&gt; &lt;th align="center" style="background: #f5f5f5;"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Anexo:Listas_das_maiores_cidades_da_%C3%81frica" title="Anexo:Listas das maiores cidades da África"&gt;Posição&lt;/a&gt;&lt;/th&gt; &lt;th align="center" style="background: #f5f5f5;"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Anexo:Listas_das_maiores_cidades_da_%C3%81frica" title="Anexo:Listas das maiores cidades da África"&gt;Cidade&lt;/a&gt;&lt;/th&gt; &lt;th align="center" style="background: #f5f5f5;"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Anexo:Lista_de_pa%C3%ADses_e_territ%C3%B3rios_da_%C3%81frica" title="Anexo:Lista de países e territórios da África"&gt;País&lt;/a&gt;&lt;/th&gt; &lt;th align="center" style="background: #f5f5f5;"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Anexo:Listas_das_maiores_cidades_da_%C3%81frica" title="Anexo:Listas das maiores cidades da África"&gt;População&lt;/a&gt;&lt;/th&gt; &lt;th align="center" style="background: #f5f5f5;"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Anexo:Listas_das_maiores_cidades_da_%C3%81frica" title="Anexo:Listas das maiores cidades da África"&gt;Posição&lt;/a&gt;&lt;/th&gt; &lt;th align="center" style="background: #f5f5f5;"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Anexo:Listas_das_maiores_cidades_da_%C3%81frica" title="Anexo:Listas das maiores cidades da África"&gt;Cidade&lt;/a&gt;&lt;/th&gt; &lt;th align="center" style="background: #f5f5f5;"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Anexo:Lista_de_pa%C3%ADses_e_territ%C3%B3rios_da_%C3%81frica" title="Anexo:Lista de países e territórios da África"&gt;País&lt;/a&gt;&lt;/th&gt; &lt;th align="center" style="background: #f5f5f5;"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Anexo:Listas_das_maiores_cidades_da_%C3%81frica" title="Anexo:Listas das maiores cidades da África"&gt;População&lt;/a&gt;&lt;/th&gt; &lt;th rowspan="11"&gt;&lt;a class="image" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Lagos_1_galleryfull.jpg"&gt;&lt;img alt="Lagos 1 galleryfull.jpg" class="thumbborder" height="80" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4b/Lagos_1_galleryfull.jpg/120px-Lagos_1_galleryfull.jpg" width="120" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Lagos_%28Nig%C3%A9ria%29" title="Lagos (Nigéria)"&gt;Lagos&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="image" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Kinshasa-Gombe,_from_CCIC.JPG"&gt;&lt;img alt="Kinshasa-Gombe, from CCIC.JPG" class="thumbborder" height="90" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/16/Kinshasa-Gombe%2C_from_CCIC.JPG/120px-Kinshasa-Gombe%2C_from_CCIC.JPG" width="120" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Kinshasa" title="Kinshasa"&gt;Kinshasa&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="image" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:View_from_Cairo_Tower_31march2007.jpg"&gt;&lt;img alt="View from Cairo Tower 31march2007.jpg" class="thumbborder" height="93" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b2/View_from_Cairo_Tower_31march2007.jpg/120px-View_from_Cairo_Tower_31march2007.jpg" width="120" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cairo" title="Cairo"&gt;Cairo&lt;/a&gt;&lt;/th&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt; &lt;td align="center" style="background: #f0f0f0;"&gt;1&lt;/td&gt; &lt;td align="left"&gt;&lt;b&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Lagos" title="Lagos"&gt;Lagos&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/td&gt; &lt;td align="left"&gt;&lt;img alt="" class="thumbborder" height="10" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/79/Flag_of_Nigeria.svg/20px-Flag_of_Nigeria.svg.png" width="20" /&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Nig%C3%A9ria" title="Nigéria"&gt;Nigéria&lt;/a&gt;&lt;/td&gt; &lt;td&gt;9&amp;nbsp;968&amp;nbsp;455&lt;/td&gt; &lt;td align="center" style="background: #f0f0f0;"&gt;11&lt;/td&gt; &lt;td align="left"&gt;&lt;b&gt;&lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Adis-Abeba" title="Adis-Abeba"&gt;Adis-Abeba&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/td&gt; &lt;td align="left"&gt;&lt;img alt="" class="thumbborder" height="10" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/71/Flag_of_Ethiopia.svg/20px-Flag_of_Ethiopia.svg.png" width="20" /&gt;&amp;nbsp;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Eti%C3%B3pia" title="Etiópia"&gt;Etiópia&lt;/a&gt;&lt;/td&gt; &lt;td&gt;3&amp;nbsp;315&amp;nbsp;108&lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt; &lt;td align="center" style="background: #f0f0f0;"&gt;2&lt;/td&gt; &lt;td align="left"&gt;&lt;b&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Kinshasa" title="Kinshasa"&gt;Kinshasa&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/td&gt; &lt;td align="left"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rep%C3%BAblica_Democr%C3%A1tica_do_Congo" title="República Democrática do Congo"&gt;&lt;img alt="República Democrática do Congo" class="thumbborder" height="17" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6f/Flag_of_the_Democratic_Republic_of_the_Congo.svg/22px-Flag_of_the_Democratic_Republic_of_the_Congo.svg.png" width="22" /&gt;&lt;/a&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rep%C3%BAblica_Democr%C3%A1tica_do_Congo" title="República Democrática do Congo"&gt;Rep. Dem. do Congo&lt;/a&gt;&lt;/td&gt; &lt;td&gt;8&amp;nbsp;900&amp;nbsp;721&lt;/td&gt; &lt;td align="center" style="background: #f0f0f0;"&gt;12&lt;/td&gt; &lt;td align="left"&gt;&lt;b&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Casablanca" title="Casablanca"&gt;Casablanca&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/td&gt; &lt;td align="left"&gt;&lt;img alt="" class="thumbborder" height="13" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/Flag_of_Morocco.svg/20px-Flag_of_Morocco.svg.png" width="20" /&gt;&amp;nbsp;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Marrocos" title="Marrocos"&gt;Marrocos&lt;/a&gt;&lt;/td&gt; &lt;td&gt;3&amp;nbsp;299&amp;nbsp;179&lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt; &lt;td align="center" style="background: #f0f0f0;"&gt;3&lt;/td&gt; &lt;td align="left"&gt;&lt;b&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cairo" title="Cairo"&gt;Cairo&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/td&gt; &lt;td align="left"&gt;&lt;img alt="" class="thumbborder" height="13" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fe/Flag_of_Egypt.svg/20px-Flag_of_Egypt.svg.png" width="20" /&gt;&amp;nbsp;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Egito" title="Egito"&gt;Egito&lt;/a&gt;&lt;/td&gt; &lt;td&gt;8&amp;nbsp;105&amp;nbsp;071&lt;/td&gt; &lt;td align="center" style="background: #f0f0f0;"&gt;13&lt;/td&gt; &lt;td align="left"&gt;&lt;b&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Nair%C3%B3bi" title="Nairóbi"&gt;Nairóbi&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/td&gt; &lt;td align="left"&gt;&lt;img alt="" class="thumbborder" height="13" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/49/Flag_of_Kenya.svg/20px-Flag_of_Kenya.svg.png" width="20" /&gt;&amp;nbsp;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A9nia" title="Quénia"&gt;Quênia&lt;/a&gt;&lt;/td&gt; &lt;td&gt;3&amp;nbsp;246&amp;nbsp;384&lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt; &lt;td align="center" style="background: #f0f0f0;"&gt;4&lt;/td&gt; &lt;td align="left"&gt;&lt;b&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ibadan" title="Ibadan"&gt;Ibadan&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/td&gt; &lt;td align="left"&gt;&lt;img alt="" class="thumbborder" height="10" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/79/Flag_of_Nigeria.svg/20px-Flag_of_Nigeria.svg.png" width="20" /&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Nig%C3%A9ria" title="Nigéria"&gt;Nigéria&lt;/a&gt;&lt;/td&gt; &lt;td&gt;5&amp;nbsp;175&amp;nbsp;223&lt;/td&gt; &lt;td align="cent" style="background: #f0f0f0;"&gt;14&lt;/td&gt; &lt;td align="left"&gt;&lt;b&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Dar_es_Salaam" title="Dar es Salaam"&gt;Dar es Salaam&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/td&gt; &lt;td align="left"&gt;&lt;img alt="" class="thumbborder" height="13" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/38/Flag_of_Tanzania.svg/20px-Flag_of_Tanzania.svg.png" width="20" /&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tanz%C3%A2nia" title="Tanzânia"&gt;Tanzânia&lt;/a&gt;&lt;/td&gt; &lt;td&gt;3&amp;nbsp;212&amp;nbsp;040&lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt; &lt;td align="center" style="background: #f0f0f0;"&gt;5&lt;/td&gt; &lt;td align="left"&gt;&lt;b&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Alexandria" title="Alexandria"&gt;Alexandria&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/td&gt; &lt;td align="left"&gt;&lt;img alt="" class="thumbborder" height="13" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fe/Flag_of_Egypt.svg/20px-Flag_of_Egypt.svg.png" width="20" /&gt;&amp;nbsp;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Egito" title="Egito"&gt;Egito&lt;/a&gt;&lt;/td&gt; &lt;td&gt;4&amp;nbsp;388&amp;nbsp;219&lt;/td&gt; &lt;td align="center" style="background: #f0f0f0;"&gt;15&lt;/td&gt; &lt;td align="left"&gt;&lt;b&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Luanda" title="Luanda"&gt;Luanda&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/td&gt; &lt;td align="left"&gt;&lt;img alt="" class="thumbborder" height="13" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9d/Flag_of_Angola.svg/20px-Flag_of_Angola.svg.png" width="20" /&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Angola" title="Angola"&gt;Angola&lt;/a&gt;&lt;/td&gt; &lt;td&gt;2&amp;nbsp;644&amp;nbsp;318&lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt; &lt;td align="center" style="background: #f0f0f0;"&gt;6&lt;/td&gt; &lt;td align="left"&gt;&lt;b&gt;&lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Abidj%C3%A3" title="Abidjã"&gt;Abidjã&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/td&gt; &lt;td align="left"&gt;&lt;img alt="" class="thumbborder" height="13" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/86/Flag_of_Cote_d%27Ivoire.svg/20px-Flag_of_Cote_d%27Ivoire.svg.png" width="20" /&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Costa_do_Marfim" title="Costa do Marfim"&gt;Costa do Marfim&lt;/a&gt;&lt;/td&gt; &lt;td&gt;4&amp;nbsp;123&amp;nbsp;208&lt;/td&gt; &lt;td align="center" style="background: #f0f0f0;"&gt;16&lt;/td&gt; &lt;td align="left"&gt;&lt;b&gt;&lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Dacar" title="Dacar"&gt;Dacar&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/td&gt; &lt;td align="left"&gt;&lt;img alt="" class="thumbborder" height="13" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fd/Flag_of_Senegal.svg/20px-Flag_of_Senegal.svg.png" width="20" /&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Senegal" title="Senegal"&gt;Senegal&lt;/a&gt;&lt;/td&gt; &lt;td&gt;2&amp;nbsp;583&amp;nbsp;028&lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt; &lt;td align="center" style="background: #f0f0f0;"&gt;7&lt;/td&gt; &lt;td align="left"&gt;&lt;b&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Joanesburgo" title="Joanesburgo"&gt;Joanesburgo&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/td&gt; &lt;td align="left"&gt;&lt;img alt="" class="thumbborder" height="13" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/af/Flag_of_South_Africa.svg/20px-Flag_of_South_Africa.svg.png" width="20" /&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_do_Sul" title="África do Sul"&gt;África do Sul&lt;/a&gt;&lt;/td&gt; &lt;td&gt;3&amp;nbsp;859&amp;nbsp;816&lt;/td&gt; &lt;td align="center" style="background: #f0f0f0;"&gt;17&lt;/td&gt; &lt;td align="left"&gt;&lt;b&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Omdurman" title="Omdurman"&gt;Omdurman&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/td&gt; &lt;td align="left"&gt;&lt;img alt="" class="thumbborder" height="10" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/01/Flag_of_Sudan.svg/20px-Flag_of_Sudan.svg.png" width="20" /&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Sud%C3%A3o" title="Sudão"&gt;Sudão&lt;/a&gt;&lt;/td&gt; &lt;td&gt;2&amp;nbsp;568&amp;nbsp;590&lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt; &lt;td align="center" style="background: #f0f0f0;"&gt;8&lt;/td&gt; &lt;td align="left"&gt;&lt;b&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cidade_do_Cabo" title="Cidade do Cabo"&gt;Cidade do Cabo&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/td&gt; &lt;td align="left"&gt;&lt;img alt="" class="thumbborder" height="13" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/af/Flag_of_South_Africa.svg/20px-Flag_of_South_Africa.svg.png" width="20" /&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_do_Sul" title="África do Sul"&gt;África do Sul&lt;/a&gt;&lt;/td&gt; &lt;td&gt;3&amp;nbsp;648&amp;nbsp;807&lt;/td&gt; &lt;td align="center" style="background: #f0f0f0;"&gt;18&lt;/td&gt; &lt;td align="left"&gt;&lt;b&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Acra" title="Acra"&gt;Acra&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/td&gt; &lt;td align="left"&gt;&lt;img alt="" class="thumbborder" height="13" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/19/Flag_of_Ghana.svg/20px-Flag_of_Ghana.svg.png" width="20" /&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Gana" title="Gana"&gt;Gana&lt;/a&gt;&lt;/td&gt; &lt;td&gt;2&amp;nbsp;449&amp;nbsp;922&lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt; &lt;td align="center" style="background: #f0f0f0;"&gt;9&lt;/td&gt; &lt;td align="left"&gt;&lt;b&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Durban" title="Durban"&gt;Durban&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/td&gt; &lt;td align="left"&gt;&lt;img alt="" class="thumbborder" height="13" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/af/Flag_of_South_Africa.svg/20px-Flag_of_South_Africa.svg.png" width="20" /&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_do_Sul" title="África do Sul"&gt;África do Sul&lt;/a&gt;&lt;/td&gt; &lt;td&gt;3&amp;nbsp;512&amp;nbsp;243&lt;/td&gt; &lt;td align="center" style="background: #f0f0f0;"&gt;19&lt;/td&gt; &lt;td align="left"&gt;&lt;b&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cartum" title="Cartum"&gt;Cartum&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/td&gt; &lt;td align="left"&gt;&lt;img alt="" class="thumbborder" height="10" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/01/Flag_of_Sudan.svg/20px-Flag_of_Sudan.svg.png" width="20" /&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Sud%C3%A3o" title="Sudão"&gt;Sudão&lt;/a&gt;&lt;/td&gt; &lt;td&gt;2&amp;nbsp;431&amp;nbsp;323&lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt; &lt;td align="center" style="background: #f0f0f0;"&gt;10&lt;/td&gt; &lt;td align="left"&gt;&lt;b&gt;&lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Giza" title="Giza"&gt;Giza&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/td&gt; &lt;td align="left"&gt;&lt;img alt="" class="thumbborder" height="13" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fe/Flag_of_Egypt.svg/20px-Flag_of_Egypt.svg.png" width="20" /&gt;&amp;nbsp;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Egito" title="Egito"&gt;Egito&lt;/a&gt;&lt;/td&gt; &lt;td&gt;3&amp;nbsp;438&amp;nbsp;401&lt;/td&gt; &lt;td align="center" style="background: #f0f0f0;"&gt;20&lt;/td&gt; &lt;td align="left"&gt;&lt;b&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Benin_City" title="Benin City"&gt;Benin City&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/td&gt; &lt;td align="left"&gt;&lt;img alt="" class="thumbborder" height="10" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/79/Flag_of_Nigeria.svg/20px-Flag_of_Nigeria.svg.png" width="20" /&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Nig%C3%A9ria" title="Nigéria"&gt;Nigéria&lt;/a&gt;&lt;/td&gt; &lt;td&gt;2&amp;nbsp;406&amp;nbsp;697&lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;h3&gt;&lt;span class="editsection"&gt;[&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%81frica&amp;amp;action=edit&amp;amp;section=30" title="Editar seção: Densidade demográfica"&gt;editar&lt;/a&gt;]&lt;/span&gt; &lt;span class="mw-headline" id="Densidade_demogr.C3.A1fica"&gt;Densidade demográfica&lt;/span&gt;&lt;/h3&gt;&lt;div class="thumb tright"&gt;&lt;div class="thumbinner" style="width: 302px;"&gt;&lt;a class="image" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Africa_densidade_pop.svg"&gt;&lt;img alt="" class="thumbimage" height="300" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0f/Africa_densidade_pop.svg/300px-Africa_densidade_pop.svg.png" width="300" /&gt;&lt;/a&gt; &lt;br /&gt;&lt;div class="thumbcaption"&gt;&lt;div class="magnify"&gt;&lt;a class="internal" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Africa_densidade_pop.svg" title="Ampliar"&gt;&lt;img alt="" height="11" src="http://bits.wikimedia.org/skins-1.17/common/images/magnify-clip.png" width="15" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Mapa" title="Mapa"&gt;Mapa&lt;/a&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Demografia" title="Demografia"&gt;demográfico&lt;/a&gt; da África.&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;Apesar de ser o terceiro &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Continente" title="Continente"&gt;continente&lt;/a&gt; em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Extens%C3%A3o" title="Extensão"&gt;extensão&lt;/a&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Territ%C3%B3rio" title="Território"&gt;territorial&lt;/a&gt;, a África é relativamente pouco povoada. Abriga pouco mais de meio bilhão de &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Habitante" title="Habitante"&gt;habitantes&lt;/a&gt; - população menor que a de países como a &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/China" title="China"&gt;China&lt;/a&gt; e a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%8Dndia" title="Índia"&gt;Índia&lt;/a&gt; -, cifra que lhe confere uma &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Densidade_demogr%C3%A1fica" title="Densidade demográfica"&gt;densidade demográfica&lt;/a&gt; semelhante à &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Brasil" title="Brasil"&gt;brasileira&lt;/a&gt;: 20 habitantes por &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Quil%C3%B4metro_quadrado" title="Quilômetro quadrado"&gt;quilômetro quadrado&lt;/a&gt;. Esses dados são estimados, pois os obstáculos oferecidos pelo meio natural e o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Subdesenvolvimento" title="Subdesenvolvimento"&gt;subdesenvolvimento&lt;/a&gt;  que caracteriza o continente tornam impossível recensear todos os  habitantes do território africano, muitos dos quais vivem em tribos  inteiramente isoladas do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Mundo" title="Mundo"&gt;mundo&lt;/a&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Modernidade" title="Modernidade"&gt;moderno&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;Essa pequena ocupação &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Demografia" title="Demografia"&gt;demográfica&lt;/a&gt; encontra explicações nos seguintes fatores:&lt;br /&gt;&lt;ul&gt;&lt;li&gt;grande parte do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Continente" title="Continente"&gt;continente&lt;/a&gt; é ocupada por áreas desfavoráveis a concentrações humanas: &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Deserto" title="Deserto"&gt;desertos&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Floresta" title="Floresta"&gt;florestas&lt;/a&gt; densas e emaranhadas e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Vegeta%C3%A7%C3%A3o" title="Vegetação"&gt;formações vegetais&lt;/a&gt; típicas de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Solo" title="Solo"&gt;solos&lt;/a&gt; pobres;&lt;/li&gt;&lt;li&gt;os &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Taxa_de_mortalidade" title="Taxa de mortalidade"&gt;índices de mortalidade&lt;/a&gt; são muito altos; embora tenham diminuído nos últimos 50 anos, ainda se mantêm superiores aos de outros &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Continente" title="Continente"&gt;continentes&lt;/a&gt;;&lt;/li&gt;&lt;li&gt;a África é um &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Continente" title="Continente"&gt;continente&lt;/a&gt; que recebeu &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Imigra%C3%A7%C3%A3o" title="Imigração"&gt;correntes migratórias&lt;/a&gt;; ao contrário, perdeu inúmeros &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Habitante" title="Habitante"&gt;habitantes&lt;/a&gt; na época do &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tr%C3%A1fico_de_escravos" title="Tráfico de escravos"&gt;tráfico de escravos&lt;/a&gt;.&lt;/li&gt;&lt;/ul&gt;A &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Popula%C3%A7%C3%A3o" title="População"&gt;população&lt;/a&gt; africana caracteriza-se também pela distribuição irregular. O &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Vale_do_Nilo" title="Vale do Nilo"&gt;vale do Nilo&lt;/a&gt;, por exemplo, possui &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Densidade_demogr%C3%A1fica" title="Densidade demográfica"&gt;densidade demográfica&lt;/a&gt; de 500 habitantes por &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Quil%C3%B4metro_quadrado" title="Quilômetro quadrado"&gt;quilômetro quadrado&lt;/a&gt;, enquanto os &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Deserto" title="Deserto"&gt;desertos&lt;/a&gt; e as &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Floresta" title="Floresta"&gt;florestas&lt;/a&gt; são praticamente despovoados. Outros pontos de alta densidade são o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Golfo_da_Guin%C3%A9" title="Golfo da Guiné"&gt;Golfo da Guiné&lt;/a&gt;, as áreas férteis em torno do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Lago_Vit%C3%B3ria" title="Lago Vitória"&gt;Lago Vitória&lt;/a&gt; e alguns trechos no extremo norte e no extremo sul do continente. As regiões das &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Savana" title="Savana"&gt;savanas&lt;/a&gt;, de maneira geral, são áreas de densidades demográficas médias.&lt;br /&gt;Poucos &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Pa%C3%ADs" title="País"&gt;países&lt;/a&gt; africanos apresentam população &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cidade" title="Cidade"&gt;urbana&lt;/a&gt; numericamente superior à &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Campo" title="Campo"&gt;rural&lt;/a&gt;; entre os que se enquadram nesse caso estão &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Arg%C3%A9lia" title="Argélia"&gt;Argélia&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/L%C3%ADbia" title="Líbia"&gt;Líbia&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tun%C3%ADsia" title="Tunísia"&gt;Tunísia&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;A quase totalidade dos países africanos exibe características típicas do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Terceiro_Mundo" title="Terceiro Mundo"&gt;subdesenvolvimento&lt;/a&gt;: elevadas &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Taxa" title="Taxa"&gt;taxas&lt;/a&gt; de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Taxa_de_natalidade" title="Taxa de natalidade"&gt;natalidade&lt;/a&gt; e de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Taxa_de_mortalidade" title="Taxa de mortalidade"&gt;mortalidade&lt;/a&gt;, bem expectativa de vida muito baixa. Resulta desses fatores a preponderância de &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Jovem" title="Jovem"&gt;jovens&lt;/a&gt; na população, que, além de apresentarem menor produtividade, requisitam grandes investimentos em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Educa%C3%A7%C3%A3o" title="Educação"&gt;educação&lt;/a&gt; e nível de &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Emprego" title="Emprego"&gt;emprego&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;&lt;h3&gt;&lt;span class="editsection"&gt;[&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%81frica&amp;amp;action=edit&amp;amp;section=31" title="Editar seção: Etnias"&gt;editar&lt;/a&gt;]&lt;/span&gt; &lt;span class="mw-headline" id="Etnias"&gt;Etnias&lt;/span&gt;&lt;/h3&gt;&lt;div class="thumb tleft"&gt;&lt;div class="thumbinner" style="width: 182px;"&gt;&lt;a class="image" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Kenyan_woman_2.jpg"&gt;&lt;img alt="" class="thumbimage" height="240" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c8/Kenyan_woman_2.jpg/180px-Kenyan_woman_2.jpg" width="180" /&gt;&lt;/a&gt; &lt;br /&gt;&lt;div class="thumbcaption"&gt;&lt;div class="magnify"&gt;&lt;a class="internal" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Kenyan_woman_2.jpg" title="Ampliar"&gt;&lt;img alt="" height="11" src="http://bits.wikimedia.org/skins-1.17/common/images/magnify-clip.png" width="15" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;Mulher com tradicional vestimenta &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Queniana" title="Queniana"&gt;queniana&lt;/a&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;A maior parte da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Popula%C3%A7%C3%A3o" title="População"&gt;população&lt;/a&gt; africana é constituída por diferentes povos &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Negros" title="Negros"&gt;negros&lt;/a&gt;, teoria que implica manifestações de &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Preconceito_racial" title="Preconceito racial"&gt;preconceito racial&lt;/a&gt; em outros continentes como &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Am%C3%A9rica" title="América"&gt;América&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Europa" title="Europa"&gt;Europa&lt;/a&gt;, por exemplo, mas há expressiva quantidade de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Brancos" title="Brancos"&gt;brancos&lt;/a&gt;, que vivem principalmente na porção &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Norte" title="Norte"&gt;setentrional&lt;/a&gt; do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Continente" title="Continente"&gt;continente&lt;/a&gt;, ao norte do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Deserto_do_Saara" title="Deserto do Saara"&gt;Deserto do Saara&lt;/a&gt; - por isso mesmo denoninada &lt;b&gt;&lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_Branca" title="África Branca"&gt;África Branca&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;. São principalmente &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81rabes" title="Árabes"&gt;árabes&lt;/a&gt;, &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Eg%C3%ADpcios" title="Egípcios"&gt;egípcios&lt;/a&gt; e &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/B%C3%A9rberes" title="Bérberes"&gt;bérberes&lt;/a&gt;, entre os quais se incluem os &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Eti%C3%B3pia" title="Etiópia"&gt;etíopes&lt;/a&gt; e os &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tuaregues" title="Tuaregues"&gt;tuaregues&lt;/a&gt;; aparecem ainda, embora em menor quantidade, &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Judeus" title="Judeus"&gt;judeus&lt;/a&gt; e descendentes de europeus. Estes últimos estão presentes também, na &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_do_Sul" title="África do Sul"&gt;África do Sul&lt;/a&gt; e são em sua maioria originários das &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ilhas_Brit%C3%A2nicas" title="Ilhas Britânicas"&gt;Ilhas Britânicas&lt;/a&gt; e dos &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Pa%C3%ADses_Baixos" title="Países Baixos"&gt;Países Baixos&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;Ao &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Sul" title="Sul"&gt;sul&lt;/a&gt; do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Deserto_do_Saara" title="Deserto do Saara"&gt;Saara&lt;/a&gt; temos a chamada &lt;b&gt;&lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_Negra" title="África Negra"&gt;África Negra&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;, povoada por grande variedade de grupos negróides que se diferenciam entre si principalmente pelo aspecto &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Corpo_%28anatomia%29" title="Corpo (anatomia)"&gt;físico&lt;/a&gt;, mas também por diferenças &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cultura" title="Cultura"&gt;culturais&lt;/a&gt;, como as &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Religi%C3%A3o" title="Religião"&gt;religiões&lt;/a&gt; que professam e a grande diversidade de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/L%C3%ADngua" title="Língua"&gt;línguas&lt;/a&gt; que falam. Os grupos mais importantes são:&lt;br /&gt;&lt;div class="thumb tright"&gt;&lt;div class="thumbinner" style="width: 222px;"&gt;&lt;a class="image" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:San_lady_botswana.jpg"&gt;&lt;img alt="" class="thumbimage" height="213" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c6/San_lady_botswana.jpg/220px-San_lady_botswana.jpg" width="220" /&gt;&lt;/a&gt; &lt;br /&gt;&lt;div class="thumbcaption"&gt;&lt;div class="magnify"&gt;&lt;a class="internal" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:San_lady_botswana.jpg" title="Ampliar"&gt;&lt;img alt="" height="11" src="http://bits.wikimedia.org/skins-1.17/common/images/magnify-clip.png" width="15" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;Mulher khoisan de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Botswana" title="Botswana"&gt;Botswana&lt;/a&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;ul&gt;&lt;li&gt;&lt;b&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Sud%C3%A3o" title="Sudão"&gt;sudaneses&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;: em sua maior parte habitam as &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Savana" title="Savana"&gt;savanas&lt;/a&gt; que se estendem do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Oceano_Atl%C3%A2ntico" title="Oceano Atlântico"&gt;Atlântico&lt;/a&gt; ao vale superior do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rio_Nilo" title="Rio Nilo"&gt;rio Nilo&lt;/a&gt;. Vivem basicamente da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Agricultura" title="Agricultura"&gt;agricultura&lt;/a&gt;; antes da chegada dos &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Europa" title="Europa"&gt;europeus&lt;/a&gt;, haviam alcançado um alto estágio de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Civiliza%C3%A7%C3%A3o" title="Civilização"&gt;civilização&lt;/a&gt;. Eram em sua maioria sudaneses os &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Negros" title="Negros"&gt;negros&lt;/a&gt; que vieram para o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Brasil" title="Brasil"&gt;Brasil&lt;/a&gt; como &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Escravo" title="Escravo"&gt;escravos&lt;/a&gt;;&lt;/li&gt;&lt;li&gt;&lt;b&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Bantos" title="Bantos"&gt;bantos&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;: são numericamente superiores aos demais grupos. Habitam a metade &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Sul" title="Sul"&gt;sul&lt;/a&gt; do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Continente" title="Continente"&gt;continente&lt;/a&gt; e têm como atividades principais a &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cria%C3%A7%C3%A3o_de_gado" title="Criação de gado"&gt;criação de gado&lt;/a&gt; e a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ca%C3%A7a" title="Caça"&gt;caça&lt;/a&gt;. Constituíram o segundo maior contingente de africanos trazidos para o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Brasil" title="Brasil"&gt;Brasil&lt;/a&gt;;&lt;/li&gt;&lt;li&gt;&lt;b&gt;&lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Nil%C3%B3ticos" title="Nilóticos"&gt;nilóticos&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;: são encontrados na &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Regi%C3%A3o" title="Região"&gt;região&lt;/a&gt; do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Altitude" title="Altitude"&gt;Alto&lt;/a&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Rio_Nilo" title="Rio Nilo"&gt;Nilo&lt;/a&gt; e caracterizam-se pela &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Estatura" title="Estatura"&gt;estatura&lt;/a&gt; elevada;&lt;/li&gt;&lt;li&gt;&lt;b&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Pigmeus" title="Pigmeus"&gt;pigmeus&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;: de pequena &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Estatura" title="Estatura"&gt;estatura&lt;/a&gt;, vivem principalmente na &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Selva" title="Selva"&gt;selva&lt;/a&gt; do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Congo" title="Congo"&gt;Congo&lt;/a&gt; e em seus arredores, onde baseiam sua subsistência na &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ca%C3%A7a" title="Caça"&gt;caça&lt;/a&gt; e na coleta de &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ra%C3%ADz" title="Raíz"&gt;raízes&lt;/a&gt;;&lt;/li&gt;&lt;li&gt;&lt;b&gt;&lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Bosqu%C3%ADmanos" title="Bosquímanos"&gt;bosquímanos&lt;/a&gt;&lt;/b&gt; e &lt;b&gt;&lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Hotentotes" title="Hotentotes"&gt;hotentotes&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;: habitam a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Regi%C3%A3o" title="Região"&gt;região&lt;/a&gt; do &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Deserto_de_Calaari" title="Deserto de Calaari"&gt;Deserto de Calaari&lt;/a&gt;, sendo atualmente pouco &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/N%C3%BAmero" title="Número"&gt;numerosos&lt;/a&gt;; distinguem-se como grandes &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ca%C3%A7a" title="Caça"&gt;caçadores&lt;/a&gt; de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ant%C3%ADlope" title="Antílope"&gt;antílopes&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Avestruz" title="Avestruz"&gt;avestruzes&lt;/a&gt;.&lt;/li&gt;&lt;/ul&gt;Além dos &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Negros" title="Negros"&gt;negros&lt;/a&gt; e dos &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Brancos" title="Brancos"&gt;brancos&lt;/a&gt;, encontramos na África os &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Madagascar" title="Madagascar"&gt;malgaxes&lt;/a&gt;, povo de origem &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Mal%C3%A1sia" title="Malásia"&gt;malaia&lt;/a&gt; que habitou a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ilha" title="Ilha"&gt;ilha&lt;/a&gt; de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Madag%C3%A1scar" title="Madagáscar"&gt;Madagáscar&lt;/a&gt;, os &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%8Dndia" title="Índia"&gt;indianos&lt;/a&gt; trazidos pelos colonizadores &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Inglaterra" title="Inglaterra"&gt;ingleses&lt;/a&gt; para a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_Oriental" title="África Oriental"&gt;África Oriental&lt;/a&gt;, além de um pequeno número de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Imigrante" title="Imigrante"&gt;imigrantes&lt;/a&gt; &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/China" title="China"&gt;chineses&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;&lt;h3&gt;&lt;span class="editsection"&gt;[&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%81frica&amp;amp;action=edit&amp;amp;section=32" title="Editar seção: Religiões"&gt;editar&lt;/a&gt;]&lt;/span&gt; &lt;span class="mw-headline" id="Religi.C3.B5es"&gt;Religiões&lt;/span&gt;&lt;/h3&gt;&lt;div class="thumb tleft"&gt;&lt;div class="thumbinner" style="width: 202px;"&gt;&lt;a class="image" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Religion_africa.png"&gt;&lt;img alt="" class="thumbimage" height="222" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a1/Religion_africa.png/200px-Religion_africa.png" width="200" /&gt;&lt;/a&gt; &lt;br /&gt;&lt;div class="thumbcaption"&gt;&lt;div class="magnify"&gt;&lt;a class="internal" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Religion_africa.png" title="Ampliar"&gt;&lt;img alt="" height="11" src="http://bits.wikimedia.org/skins-1.17/common/images/magnify-clip.png" width="15" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Mapa" title="Mapa"&gt;Mapa&lt;/a&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Religi%C3%A3o" title="Religião"&gt;religioso&lt;/a&gt; da África.&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;Em correspondência com os diferentes ramos &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Etnia" title="Etnia"&gt;étnico&lt;/a&gt;-&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cultura" title="Cultura"&gt;culturais&lt;/a&gt;, encontram-se na África três &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Religi%C3%A3o" title="Religião"&gt;religiões&lt;/a&gt; principais: o &lt;b&gt;&lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Islamismo" title="Islamismo"&gt;islamismo&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;, que se manifesta sobretudo na &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_Branca" title="África Branca"&gt;África Branca&lt;/a&gt;, mas é também professado por numerosos &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Povo" title="Povo"&gt;povos&lt;/a&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Negros" title="Negros"&gt;negros&lt;/a&gt;; o &lt;b&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cristianismo" title="Cristianismo"&gt;cristianismo&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;, religião levada por &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Miss%C3%A3o" title="Missão"&gt;missionários&lt;/a&gt; e professada em pontos esparsos do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Continente" title="Continente"&gt;continente&lt;/a&gt;; e o &lt;b&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Animismo" title="Animismo"&gt;animismo&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;, seguido em toda a &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_Negra" title="África Negra"&gt;África Negra&lt;/a&gt;. Esta última corrente religiosa, na verdade, abrange grande número de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Seita" title="Seita"&gt;seitas&lt;/a&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Polite%C3%ADsmo" title="Politeísmo"&gt;politeístas&lt;/a&gt;, que possuem em comum a crença na &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/For%C3%A7a" title="Força"&gt;força&lt;/a&gt; e na influência dos elementos da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Natureza" title="Natureza"&gt;natureza&lt;/a&gt; sobre o destino dos &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Homens" title="Homens"&gt;homens&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;&lt;h3&gt;&lt;span class="editsection"&gt;[&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%81frica&amp;amp;action=edit&amp;amp;section=33" title="Editar seção: Línguas"&gt;editar&lt;/a&gt;]&lt;/span&gt; &lt;span class="mw-headline" id="L.C3.ADnguas"&gt;Línguas&lt;/span&gt;&lt;/h3&gt;&lt;div class="thumb tright"&gt;&lt;div class="thumbinner" style="width: 222px;"&gt;&lt;a class="image" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Familias_de_lenguas_de_Africa_2.png"&gt;&lt;img alt="" class="thumbimage" height="241" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fe/Familias_de_lenguas_de_Africa_2.png/220px-Familias_de_lenguas_de_Africa_2.png" width="220" /&gt;&lt;/a&gt; &lt;br /&gt;&lt;div class="thumbcaption"&gt;&lt;div class="magnify"&gt;&lt;a class="internal" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Familias_de_lenguas_de_Africa_2.png" title="Ampliar"&gt;&lt;img alt="" height="11" src="http://bits.wikimedia.org/skins-1.17/common/images/magnify-clip.png" width="15" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Mapa" title="Mapa"&gt;Mapa&lt;/a&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/L%C3%ADngua_natural" title="Língua natural"&gt;linguístico&lt;/a&gt; da África.&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;dl&gt;&lt;dd&gt;&lt;div class="dablink noprint"&gt;&lt;img alt="" height="17" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ef/Crystal_Clear_app_xmag.png/17px-Crystal_Clear_app_xmag.png" width="17" /&gt;&lt;i&gt;Ver artigo principal: &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/L%C3%ADnguas_africanas" title="Línguas africanas"&gt;Línguas africanas&lt;/a&gt;&lt;/i&gt;&lt;/div&gt;&lt;/dd&gt;&lt;/dl&gt;Da mesma forma que as religiões, existem inúmeras &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/L%C3%ADngua_natural" title="Língua natural"&gt;línguas&lt;/a&gt; no &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Continente" title="Continente"&gt;continente&lt;/a&gt;: várias línguas de origem africana e os idiomas introduzidos pelos colonizadores, utilizados até hoje. Os principais são: &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/L%C3%ADngua_%C3%A1rabe" title="Língua árabe"&gt;árabe&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/L%C3%ADngua_inglesa" title="Língua inglesa"&gt;inglês&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/L%C3%ADngua_francesa" title="Língua francesa"&gt;francês&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/L%C3%ADngua_portuguesa" title="Língua portuguesa"&gt;português&lt;/a&gt;, &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/L%C3%ADngua_espanhola" title="Língua espanhola"&gt;espanhol&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/L%C3%ADngua_afric%C3%A2ner" title="Língua africâner"&gt;africâner&lt;/a&gt;, língua oriunda do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/L%C3%ADngua_neerlandesa" title="Língua neerlandesa"&gt;neerlandês&lt;/a&gt;, falada pelos descendentes de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Neerlandeses" title="Neerlandeses"&gt;neerlandeses&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Alem%C3%A3es" title="Alemães"&gt;alemães&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Franceses" title="Franceses"&gt;franceses&lt;/a&gt; da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_do_Sul" title="África do Sul"&gt;África do Sul&lt;/a&gt; e da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Nam%C3%ADbia" title="Namíbia"&gt;Namíbia&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;&lt;h2&gt;&lt;span class="editsection"&gt;[&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%81frica&amp;amp;action=edit&amp;amp;section=34" title="Editar seção: Política"&gt;editar&lt;/a&gt;]&lt;/span&gt; &lt;span class="mw-headline" id="Pol.C3.ADtica"&gt;Política&lt;/span&gt;&lt;/h2&gt;&lt;dl&gt;&lt;dd&gt;&lt;div class="dablink noprint"&gt;&lt;img alt="" height="17" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ef/Crystal_Clear_app_xmag.png/17px-Crystal_Clear_app_xmag.png" width="17" /&gt;&lt;i&gt;Ver artigo principal: &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Pol%C3%ADtica_da_%C3%81frica" title="Política da África"&gt;Política da África&lt;/a&gt;&lt;/i&gt;&lt;/div&gt;&lt;/dd&gt;&lt;/dl&gt;Apesar de se registrarem atualmente na África muitos conflitos de caráter político, como o da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Costa_do_Marfim" title="Costa do Marfim"&gt;Costa do Marfim&lt;/a&gt; e o do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Sud%C3%A3o" title="Sudão"&gt;Sudão&lt;/a&gt;, e muitas situações irregulares, como a de &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Angola" title="Angola"&gt;Angola&lt;/a&gt;, pode-se dizer que a maioria dos países do continente possuem governos &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Democracia" title="Democracia"&gt;democraticamente&lt;/a&gt; eleitos. As únicas exceções neste momento são a &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Som%C3%A1lia" title="Somália"&gt;Somália&lt;/a&gt;, que não tem sequer um &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Estado" title="Estado"&gt;estado&lt;/a&gt; organizado e o &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Saara_Ocidental" title="Saara Ocidental"&gt;Saara Ocidental&lt;/a&gt;, ocupado por &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Marrocos" title="Marrocos"&gt;Marrocos&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;No entanto, é frequente que as eleições sejam consideradas como sujas  por fraude, tanto internamente, como pela comunidade internacional. Por  outro lado, ainda subsistem situações em que o presidente ou o partido  governamental se encontram no poder há dezenas de anos, como são os  casos da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/L%C3%ADbia" title="Líbia"&gt;Líbia&lt;/a&gt; e do &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Zimbabwe" title="Zimbabwe"&gt;Zimbabwe&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;Em geral, os governos Áfricanos são repúblicas &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Presidencialismo" title="Presidencialismo"&gt;presidencialistas&lt;/a&gt;, com exceção de três &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Monarquia" title="Monarquia"&gt;monarquias&lt;/a&gt; existentes no continente: &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Lesoto" title="Lesoto"&gt;Lesoto&lt;/a&gt;, Marrocos e &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Suazil%C3%A2ndia" title="Suazilândia"&gt;Suazilândia&lt;/a&gt;. &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cabo_Verde" title="Cabo Verde"&gt;Cabo Verde&lt;/a&gt; adotou o regime &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Parlamento" title="Parlamento"&gt;parlamentarista&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;&lt;h2&gt;&lt;span class="editsection"&gt;[&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%81frica&amp;amp;action=edit&amp;amp;section=35" title="Editar seção: Subdivisões"&gt;editar&lt;/a&gt;]&lt;/span&gt; &lt;span class="mw-headline" id="Subdivis.C3.B5es"&gt;Subdivisões&lt;/span&gt;&lt;/h2&gt;&lt;dl&gt;&lt;dd&gt;&lt;div class="dablink noprint"&gt;&lt;img alt="" height="17" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ef/Crystal_Clear_app_xmag.png/17px-Crystal_Clear_app_xmag.png" width="17" /&gt;&lt;i&gt;Ver artigo principal: &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Subdivis%C3%B5es_da_%C3%81frica" title="Subdivisões da África"&gt;Subdivisões da África&lt;/a&gt;&lt;/i&gt;&lt;/div&gt;&lt;/dd&gt;&lt;dd&gt;&lt;div class="noprint"&gt;&lt;img alt="" height="18" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d0/Postscript-viewer-blue.svg/18px-Postscript-viewer-blue.svg.png" width="18" /&gt; &lt;i&gt;Ver página anexa: &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Anexo:Lista_de_pa%C3%ADses_e_territ%C3%B3rios_da_%C3%81frica" title="Anexo:Lista de países e territórios da África"&gt;Lista de países e territórios da África&lt;/a&gt;&lt;/i&gt;&lt;/div&gt;&lt;/dd&gt;&lt;/dl&gt;Abaixo indicam-se as principais regiões da África e os países que as compõem.&lt;br /&gt;&lt;div class="thumb tright"&gt;&lt;div class="thumbinner" style="width: 302px;"&gt;&lt;a class="image" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Africa_map_political-fr.svg"&gt;&lt;img alt="" class="thumbimage" height="283" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/44/Africa_map_political-fr.svg/300px-Africa_map_political-fr.svg.png" width="300" /&gt;&lt;/a&gt; &lt;br /&gt;&lt;div class="thumbcaption"&gt;&lt;div class="magnify"&gt;&lt;a class="internal" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Africa_map_political-fr.svg" title="Ampliar"&gt;&lt;img alt="" height="11" src="http://bits.wikimedia.org/skins-1.17/common/images/magnify-clip.png" width="15" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;Divisão política da África (em &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/L%C3%ADngua_francesa" title="Língua francesa"&gt;francês&lt;/a&gt;).&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="thumb tright"&gt;&lt;div class="thumbinner" style="width: 302px;"&gt;&lt;a class="image" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Africa-regions.png"&gt;&lt;img alt="" class="thumbimage" height="327" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8a/Africa-regions.png/300px-Africa-regions.png" width="300" /&gt;&lt;/a&gt; &lt;br /&gt;&lt;div class="thumbcaption"&gt;&lt;div class="magnify"&gt;&lt;a class="internal" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Africa-regions.png" title="Ampliar"&gt;&lt;img alt="" height="11" src="http://bits.wikimedia.org/skins-1.17/common/images/magnify-clip.png" width="15" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;Subdivisões da África para fins estatísticos usada pela ONU.&lt;sup class="reference" id="cite_ref-43"&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica#cite_note-43"&gt;[40]&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt;&lt;div style="font-size: 90%; margin: 0px;"&gt;&lt;span style="background-color: blue; border: medium none; color: blue;"&gt;██&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Norte_de_%C3%81frica" title="Norte de África"&gt;Norte de África&lt;/a&gt; (físico-geograficamente, a &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Pen%C3%ADnsula_de_Sinai" title="Península de Sinai"&gt;Península de Sinai&lt;/a&gt;, no &lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Egipto" title="Egipto"&gt;Egipto&lt;/a&gt;, pertence ao &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/M%C3%A9dio_Oriente" title="Médio Oriente"&gt;Médio Oriente&lt;/a&gt;, região da &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81sia" title="Ásia"&gt;Ásia&lt;/a&gt;).&lt;/div&gt;&lt;div style="font-size: 90%; margin: 0px;"&gt;&lt;span style="background-color: lime; border: medium none; color: lime;"&gt;██&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_Ocidental" title="África Ocidental"&gt;África Ocidental&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="font-size: 90%; margin: 0px;"&gt;&lt;span style="background-color: magenta; border: medium none; color: magenta;"&gt;██&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_Central" title="África Central"&gt;África Central&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="font-size: 90%; margin: 0px;"&gt;&lt;span style="background-color: #ffc000; border: medium none; color: #ffc000;"&gt;██&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_Oriental" title="África Oriental"&gt;África Oriental&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="font-size: 90%; margin: 0px;"&gt;&lt;span style="background-color: red; border: medium none; color: red;"&gt;██&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_Meridional" title="África Meridional"&gt;África Meridional&lt;/a&gt; ou &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_Austral" title="África Austral"&gt;África Austral&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="-moz-column-count: 3; -webkit-column-count: 3; column-count: 3;"&gt;&lt;h3&gt;&lt;span class="editsection"&gt;[&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%81frica&amp;amp;action=edit&amp;amp;section=36" title="Editar seção: África Meridional"&gt;editar&lt;/a&gt;]&lt;/span&gt; &lt;span class="mw-headline" id=".C3.81frica_Meridional_2"&gt;&lt;a class="mw-redirect" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_Meridional" title="África Meridional"&gt;África Meridional&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/h3&gt;&lt;ul&gt;&lt;li&gt;&lt;img alt="" class="thumbborder" height="13" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/af/Flag_of_South_Africa.svg/20px-Flag_of_South_Africa.svg.png" width="20" /&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/%C3%81frica_do_Sul" title="África do Sul"&gt;África do Sul&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;&lt;li&gt;&lt;img alt="" class="thumbborder" height="13" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9d/Flag_of_Angola.svg/20px-Flag_of_Angola.svg.png" width="20" /&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Angola" title="Angola"&gt;Angola&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;&lt;li&gt;&lt;img alt="" class="thumbborder" height="13" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Flag_of_Botswana.svg/20px-Flag_of_Botswana.svg.png" width="20" /&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Botswana" title="Botswana"&gt;Botswana&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;&lt;li&gt;&lt;img alt="" class="thumbborder" height="12" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/94/Flag_of_the_Comoros.svg/20px-Flag_of_the_Comoros.svg.png" width="20" /&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Comores" title="Comores"&gt;Comores&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;&lt;li&gt;&lt;img alt="" class="thumbborder" height="13" src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Flag_of_Lesotho.svg/20px-Flag_of_Lesotho.svg.png" width="20" /&gt; &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Lesoto" title="Lesoto"&gt;Lesoto&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;&lt;li&gt;&lt;img alt="" cl
